CÁI
ĐẸP và NHÀ NGHỆ SĨ
Krishnamurti
– Danny Viet chuyển ngữ
Hỏi
:
Tôi
thường tự hỏi: " Nhà nghệ sĩ là cái gì?" . Đó đây, bên
bờ sông Hằng, trong không gian tối mờ của căn buồng
nhỏ, có chàng kia ngồi dệt tấm áo khoác bằng lụa dát vàng
đẹp tuyệt vời, và tại kinh đô Paris, một anh khác đang
cặm cụi trong xưởng để vẽ bức tranh mà anh ta hy vọng
sẽ đem cho anh ta danh tiếng. Đâu đó, một nhà văn đang nặn
óc trau chuốt từng câu để mô tả những mẩu tâm tình rắc
rối cũ hơn trái đất giữa những chàng và nàng; rồi nào
là những khoa học gia trong phòng thí nghiệm và người chuyên
viên ráp nối lại hàng triệu mảnh vụn để chiếc hỏa tiễn
có thể bay lên mặt trăng. Và tại nước Ấn Độ kia, có
chàng nhạc sĩ sống một cuộc đời quá ư khắc khổ,
để tận tụy truyền đạt vẻ đẹp thanh khiết của nhạc
trong sự say mê. Rồi nào là bà nội trợ sửa soạn bữa cơm
gia đình, chàng thi sĩ một mình lững thững trong rừng tìm
thi hứng. Phải chăng họ đều là những nhà nghệ sĩ theo
cung cách riêngï? Tôi nghĩ rằng cái đẹp nằm trong tầm tay
của tất cả mọi người, nhưng họ không biết. Người chế
tạo những bộ quần áo đẹp lộng lẫy hay những đôi giầy
xuất sắc, hoặc người đàn bà chưng bày bình hoa trên bàn
của ông, dường như tất cả đều làm việc vì cái đẹp.
Tôi thường tự hỏi tại sao những họa sĩ, nhà điêu khắc,
soạn nhạc gia, văn sĩ --những người được gọi là nghệ
sĩ sáng tạo -- lại được đánh giá quan trọng vượt bực
trong cái thế giới này, mà những thợ giầy, những đầu
bếp lại không được như vậy? Họ chẳng cũng sáng
tạo sao? Nếu ông coi tất cả những cung cách diễn đạt khác
nhau đó đều là phục vụ cái đẹp, vậy thì chỗ nào có
thể dành riêng cho người nghệ sĩ chân chính và ai là nhà
nghệ sĩ chân chính? Người ta thường nói cái đẹp là phần
rất thiết yếu của cuộc đời . Vậy thì cái tòa nhà cao
từng kia, vốn được coi như là rất đẹp, xin hỏi sự
phô diễn của nó có thiết yếu không? Tôi sẽ rất cảm kích
nếu ông có thể nói về toàn bộ vấn đề cái đẹp và nhà
nghệ sĩ này.
Krishnamurti
đáp:
Chắc
chắn rằng nhà nghệ sĩ là người tinh tế, nhuần nhuyễn
trong hành động. Hành động này là từ đời sống nội tâm
tỏa ra chứ không phải chỉ hời hợt bên ngoài. Vì thế,
sống một cách hài hòa hiển nhiên làm cho con người thành
nghệ sĩ. Sự hài hòa nghệ thuật này có thể chỉ biểu lộ
vài giờ trong một ngày, khi anh ta chơi nhạc, làm thơ, hoặc
vẽ tranh, hay anh ta có thể làm nhiều hơn, nếu như anh ta giỏi
về nhiều mặt, như những đại danh tài thời Phục Hưng đã
hoạt động trong nhiều môi trường khác nhau. Nhưng vài giờ
chơi nhạc hoặc viết văn có khi lại mâu thuẫn với chuỗi
thời gian còn lại của anh ta vốn đầy dẫy những chuyện
lộn xộn và rối beng. Vậy thì người như thế có thể coi
như là nghệ sĩ không? Người chơi vĩ cầm một cách nghệ
thuật nhưng lại chú tâm vào danh tiếng của anh ta thì không
phải là người say mê vĩ cầm, anh ta chỉ sử dụng ngón đàn
với mục tiêu nổi danh, cái "TÔI" của anh ta còn quan trọng
hơn nhiều so với âm nhạc, và điều này thì ngay cả đối
với văn sĩ hay họa sĩ cũng như vậy mà thôi, nếu họ
chỉ quan tâm đến danh tiếng. Người nhạc sĩ đồng hóa cái
"TÔI" của anh ta với cái mà anh ta coi là vẻ đẹp của âm
nhạc, nhà tôn giáo đồng hóa cái “TÔI” của anh ta với
cái mà anh ta cho là hùng vĩ, tôn nghiêm. Tất cả đều hành
sử có nghệ thuật trong khu vực cá biệt, nhỏ bé, nhưng lại
bỏ quên cả cái mảng lớn của cuộc đời. Vậy chúng
ta hãy tìm coi thế nào là có nghệ thuật trong hành động,
trong đời sống, không phải chỉ trong lúc vẽ, trong lúc viết
hoặc trong ngành kỹ thuật. Nhưng làm sao người ta có thể
sống cả một cuộc đời trong sự hài hòa và đẹp đẽ.
Sự hài hòa và cái đẹp có giống nhau không? Có thể nào
một người --bất kể họ là nghệ sĩ hay không --, sống cả
một cuộc đời trong sự hài hòa và đẹp?
Sống
là hành động và khi mà cái hành động đó tạo ra nỗi phiền
muộn thì thế là đã hết nghệ thuật rồi. Vậy thì người
ta có thể sống không buồn phiền, không kèn cựa, không ghen
ghét và tham lam, không xung đột về mọi mặt chăng? Vấn đề
không phải ai là nghệ sĩ, ai không là nghệ sĩ, nhưng làm
sao cho mỗi người, bạn hoặc bất cứ ai, có thể có cuộc
sống không bị hành hạ và biến dạng. Chắc chắn sẽ làphàm
tục nếu chúng ta nhạo báng hoặc hạ thấp giá trị của
âm nhạc, điêu khắc, thi ca hoặc khiêu vũ, đó là hành vi
thiếu tế nhị. Nhưng nghệ thuật và vẻ đẹp trong hành động
phải được duy trì suốt ngày chứ không phải chỉ có vài
giờ trong một ngày. Đó chính là sự phấn đấu đích thực,
không phải chỉ đơn giản trong việc chơi đàn cho hay. Dĩ
nhiên đã sờ vào cái đàn thì bạn phải chơi cho hay, nhưng
như thế chưa đủ. Đó mới chỉ như bạn vun xới một
góc nhỏ mà bỏ rơi cả cánh đồng mênh mông. Chúng ta quan
tâm tới cả cánh đồng, và cánh đồng đó tượng trưng cho
đời sống của chúng ta . Chúng ta thường bỏ bê cả cánh
đồng mà chỉ chú tâm vào một mẩu nhỏ, của chúng ta hoặc
của tha nhân. Sống có nghệ thuật là luôn luôn tỉnh thức,
sáng suốt, có như thế mới hành sử một cách thiện xảo
trong suốt một đời, đó chính là cái đẹp.
Hỏi
:
Thế
trường hợp nhân viên xưởng máy hay văn phòng thì sao? Anh
ta có là nghệ sĩ chăng? Phải chăng việc làm của anh ta đã
ngăn trở sự hài hòa trong hành động do đó làm giảm hoặc
làm mất đi tính cách nghệ thuật của họ trong cả những
việc khác nữa. Bộ anh ta không bị việc làm điều kiện
hóa mất rồi sao?
Krishnamurti
đáp:
Chắc
chắn là anh ta bị rồi. Nhưng nếu anh ta tỉnh ngộ, anh ta
sẽ hoặc là bỏ việc hoặc chuyển hóa cho nó thành có nghệ
thuật. Điều quan trọng không phải là công việc, nhưng là
sự tỉnh thức trong công việc. Điều quan trọng không phải
là sự điều kiện hóa của công việc, nhưng là sự thức
tỉnh.
Hỏi
:
--
Ông nói “thức tỉnh” có nghĩa là gì?
Krishnamurti
đáp :
--
Vậy bạn chỉ thức tỉnh tùy theo trường hợp, vì phải phấn
đấu, hoặc vì tai họa hoạc vui mừng chăng? Hay là có một
trạng thái tỉnh thức không cần có lý do. Nếu bạn tỉnh
thức do một sự kiện, một lý do nào đó, thì rồi bạn sẽ
bị lệ thuộc vào nó, và khi mà bạn đã lệ thuộc vào cái
gì – dù là thuốc kích thích, tình dục, hội họa hoặc âm
nhạc – là bạn đã để cho bản thân bạn bị mê đi. Vậy
thì, bất cứ loại lệ thuộc nào cũng sẽ dẫn người ta
đến chỗ chấm dứt sự hài hòa, chấm dứt tính chất
nghệ thuật.
Hỏi
:
--
Thế còn trạngï thái tỉnh thức không có lý do là cái gì?
Ông đang nói đến cái trạng thái trong đó không có nguyên
nhân và hậu quả. Có thể có một trạng thái tâm không
là kết quả của lý do nào đó chăng? Tôi không hiểu điều
này vì chắc chắn rằng mỗi điều chúng ta nghĩ , hoặc chúng
ta là như thế nào, thì đều là kết quả của một nguyên
nhân nào đó, phải không ạ? Lại còn cái chuỗi dây nguyên
nhân và hậu quả vô tận này.
Krishnamurti
đáp :
--
Chuỗi dây nguyên nhân và hậu quả này vô tận vì cái kết
quả lại sẽ trở thành nguyên nhân mới và nguyên nhân lại
sinh ra kết quả nữa, cứ thế mà vận hành.
Hỏi
:
--
Vậy thì hành động nào có thể ra ngoài chuỗi dây này?
Krishnamurti
đáp :
--
Chúng ta biết rằng hành động với lý do, có động cơ thúc
đẩy, thì hành động đó đã là kết quả. Chỉ có lòng nhiệt
thành, thương yêu, là không có nguyên nhân, đó là tự do,
đó là cái đẹp, đó là sự tế nhị, và đó là nghệ thuật.
Khi người nghệ sĩ say sưa trình diễn, lúc đó không có cái
“TÔI” ngự trị, chỉ có tình cảm và cái đẹp, đó là
nghệ thuật. Đó là sự hài hòa trong hành động. Hài hòa
trong hành động là sự vắng mặt của cái “TÔI”.
Nhưng
khi bạn bỏ phế cả cánh đồng mênh mông của cuộc đời,
chỉ chú trọng vào một mẩu nhỏ – mặc dù lúc đó cái
“TÔI” có thể vắng mặt, thì bạn cũng vẫn đang sống
không hài hòa và do đó, bạn không là nhà nghệ sĩ của cuộc
đời.
Krishnamurti
-- The Urgency of Change
Kinh
Sách và Các Bài Viết Mới Post Lên Mạng Trong Tháng 01-2003
Down
Load " Word Document" (WinZip File 225 KB) 
Các
Số Đặc Biệt:
Số Đặc Biệt Mừng Phật Đản
Số Đặc Biệt Tưởng Niệm Bồ Tát Quảng Đức
Số Đặc Biệt Vu Lan
Số Đặc Biệt Mừng Thích Ca Thành Đạo
Số Đặc Biệt Mừng Xuân
