QUYỂN
III
Thu
sáu nhập
Thu
mười hai xứ
Thu
mười tám giới
Thu
bảy đại
Đốn
ngộ Pháp thân và phát nguyện
QUYỂN
III
F.
THU SÁU NHẬP
Kinh
: “Lại nữa, Anan, như sao là Lục Nhập vốn là Như Lai Tạng
Diệu Chân Như Tánh ?
Thông
rằng : Lục Nhập cũng gọi là Lục Xứ, là cái chỗ để
cho Cảnh do đó mà Nhập vào vậy. Ở đây chỉ lấy Căn làm
Nhập. Lục Căn sao lại là Diệu Chân Như Tánh ? Chẳng phải
là “Một Căn đã trở về nguồn thì sáu Căn đều thành
Giải Thoát” sao ? Bởi thế, sáu Căn tức đó là Phật Tánh
vậy.
Vua
Dị Kiến hỏi tôn giả Ba La Đề : “Cái gì là Phật ?”
Tổ
đáp : “Thấy Tánh là Phật”.
Vua
hỏi : “Thầy thấy Tánh chăng ?”
Tổ
đáp : “Tôi thấy Phật Tánh”.
Vua
hỏi : “Cái Tánh ở chỗ nào ?”
Tổ
nói : “Tánh ở trong tác dụng”.
Vua
hỏi : “Ấy là tác dụng nào mà tôi không thấy ?”
Tổ
nói : “Nay hiện là tác dụng mà vua tự chẳng thấy”.
Vua
hỏi : “Hiện nơi tôi có chăng ?”
Tổ
nói : “Vua mà tác dụng thì không có gì chẳng phải là đó;
vua mà chẳng dùng, Thể ấy khó thấy”.
Vua
hỏi : “Như khi đang dùng thì xuất hiện mấy chỗ ?”
Tổ
đáp : “Như khi xuất hiện thì hiện có tám chỗ”.
Vua
nói : “Xin vì tôi nói ra tám chỗ xuất hiện ấy”.
Tổ
Ba La Đề nói bài kệ :
“Ở
thai làm Thân
Ở
đời làm Người
Ở
mắt là Thấy
Ở
tai là Nghe
Ở
mũi Ngửi mùi
Ở
miệng Đàm Luận
Ở
tay Cầm Nắm
Ở
chân Đi Chạy
Hiện
khắp đồng đều pháp giới
Thâu
lại trong một vi trần
Tỏ
hiểu, biết đó là Phật Tánh
Không
hiểu, lại gọi là tinh hồn”.
Vua
nghe xong bài kệ, tâm liền khai ngộ.
Ông
Trình Minh Đạo đọc Trung Dung có câu thơ “Diều bay tận
trời. Cá nhảy trong vực”, nói rằng “Trên dưới đều
rõ ràng vậy”. Đây là Ông Tử Tư quả là vì người mà
gắng sức. Biết được thì đời sống quá đổi tự do. Chẳng
biết, thì chỉ là “Đùa giỡn với tinh hồn”. Những lời
nói ấy, người học vẫn thường nghe. Vì sao vua Dị Kiến
lại tỏ ngộ, nhỉ ?
Thiền
sư Phật Nhật Tài thượng đường : “Gió mưa tiêu điều
lấp kín Tai ông ! Lá rụng lại qua lấp kín Mắt ông ! Hương
mùi loạn xạ lấp kín Mũi ông ! Lạnh nóng, ngọt bùi lấp
kín Lưỡi ông ! Áo gấm ấm mát lấp kín Thân ông ! Vọng
tưởng điên đảo lấp kíp ý ông ! Này chư vị thiền đức,
cho dù các ông có lật lại được chăng nữa thì cũng là
đống xương đất bằng ! Tham!”
Chỗ
này chẳng tham thì không được !
Kinh
: “Anan, tức nơi tròng mắt kia, ngó sững sanh ra mỏi lòa.
Cả hai cái : con mắt và sự mỏi lòa đều là cái tướng
sinh mỏi lòa do nhìn chăm chăm của Bồ Đề.
“Nhân
nơi hai thứ vọng trần sáng và tối phát ra cái Thấy ở bên
trong, thu nạp các trần tướng mà gọi là cái Thấy. Cái Thấy
này rời ngoài hai Trần sáng và tối, rốt ráo không có tự
thể.
“Thật
vậy, Anan, phải biết rằng cái Thấy đó chẳng phải từ
nơi sáng, nơi tối mà đến, chẳng phải từ căn mắt mà ra,
chẳng phải từ hư không mà sanh. Vì sao thế ? Nếu từ cái
sáng mà đến, thì khi tối đã theo cái sáng mà diệt, lẽ
ra không thấy được cái tối ! Nếu từ cái tối mà đến
thì khi sáng phải theo cái tối mà diệt, lẽ ra không thấy
được cái sáng ! Nếu do căn mắt mà sanh, hẳn không có sáng,
có tối thì cái Thấy như vậy vốn không tự tánh. Nếu do
hư không mà ra thì ngó tới trước phải thấy các trần tượng,
quay về phải thấy con mắt ! Lại nữa, hư không mà tự thấy
nào có liên quan gì đến chỗ thâu nhập của ông.
“Thế
nên, phải biết Nhãn Nhập là hư vọng, vốn chẳng phải tính
Nhân Duyên, chẳng phải tính Tự Nhiên.
Thông
rằng : Ngó sững chặp lâu thì mắt mỏi mà phát lòa, nên
thấy hoa đốm loạn xạ, cái căn mắt phân biệt cũng là cái
tướng lòa ở trong Giác Tánh Bồ Đề, nên nói “Cả con mắt
và cái lòa đều là cái tướng mỏi sanh ra lòa của Bồ Đề”.
Mượn con mắt lòa tạo thành sắc ấm để ví dụ là Nhãn
Nhập hư vọng vậy. Nếu mắt chẳng mỏi, tướng lòa tự
là không, nguyên một Tinh Minh lấy đâu mà vọng ? Cái Thấy
này lìa ngoài hai trần sáng, tối rốt ráo không tự thể.
Rõ ràng hiển bày cái Chân Kiếân Vô Sanh, chẳng vì thấy
sáng, thấy tối mà có, chẳng vì lìa sáng, tối mà không.
Chân Kiến là Chân Thật, còn cái Thấy này là hư vọng, có
thể thấy rõ ràng vậy.
Đoạn
trước nói “Hoa đốm chẳng phải từ hư không sanh, chẳng
từ con mắt sanh ra” chỉ thẳng sắc ấm vốn không. Ở đoạn
này, nói “Tánh Thấy chẳng từ hư không sanh cũng chẳng do
con mắt sanh ra” để chỉ bày Nhãn Nhập là hư vọng. Vọng
vốn không tự tánh, Đương Thể tức Chân. Nên nói “Tức
là Như Lai Tạng Diệu Chân Như Tánh” vậy.
Tổ
Triệu Châu nói : “Cầm chắc Càn Khôn Nhãn, làu làu chẳng
lọt mảy lông. Mong ông hiểu thấu, ông lại làm gì nữa ?”
Ngài
Thiên Đồng nêu ra rằng : “Trở lại đầu mối được chưa
? Dù cho ông ở trong ấy hiểu được bảy lỗ, tám hang đi
nữa, ta cũng biết ông chẳng ra khỏi cái nôi mây kết tróùi
của Tổ Triệu Châu đâu !”
Lại
có nhà sư hỏi Tổ Cửu Phong Kiền : “Như thế nào là con
Mắt Càn Khôn ?”
Tổ
Phong nói : “Càn Khôn ở trong ấy !”
Nhà
sư hỏi : “Con Mắt Càn Khôn ở đâu ?”
Tổ
Phong nói : “Chánh đó là con Mắt Càn Khôn”.
Sư
hỏi : “Lại có chiếu sáng không ?”
Tổ
Phong nói : “Chẳng nhờ đến thế lực của ba loại ánh sáng”.
Sư
hỏi : “Đã chẳng nhờ sức của ba loại ánh sáng thì nhờ
vào đâu mà chiếu sáng, mà gọi là con Mắt Càn Khôn ?”
Tổ
Phong nói : “Nếu chẳng như thế thì trước sọ khô thấy
quỷ ma vô số !”
Hợp
hai tắc này lại mà xem xét, nếu mà có nương nhờ thì đó
chính là chỗ rỉ giọt(01), cho dù có hiểu được cũng là
trước mắt thấy quỉ. Chỉ nơi một câu “Con Mắt Càn Khôn
ở tại chỗ nào ?” mà trộm thấy suốt được thì mới
nắm chắc. Tướng mỏi sanh lòa từ chỗ nào mà khởi ra thế
?
Kinh
: “Anan, ví như có người lấy hai ngón tay bịt chặt lỗ
tai, do căn tai mỏi, trong đầu hóa ra có tiếng. Cả hai cái
: lỗ tai và cái mỏi mệt, đều là tướng lâu mà sanh ù mỏi
của Bồ Đề.
“Nhân
nơi hai thứ vọng trần động và tĩnh phát ra cái Nghe ở trong,
thu nạp cái trần tượng đó mà gọi là cái Nghe. Cái Nghe
đó rời hai trần động tĩnh rốt ráo không có tự thể.
“Thật
vậy, Anan, ông nên biết cái Nghe đó không phải từ nơi động,
nơi tĩnh mà đến, không phải từ lỗ tai mà ra, không phải
nơi hư không mà sanh. Tại sao thế ? Nếu cái Nghe ấy từ nơi
tĩnh mà đến thì khi động phải theo cái tĩnh mà diệt, lẽ
ra không nghe được cái động. Nếu từ nơi động mà đến
thì khi tĩnh sẽ theo cái động mà diệt, lẽ ra không nghe thấy
cái tĩnh. Nếu do lỗ tai mà sanh, hẳn là không có động, không
có tĩnh, thì cái Nghe như vậy vốn không có tự tánh. Nếu
do hư không mà ra, thì đã có tánh nghe, chắc không phải là
hư không nữa. Lại nữa, hư không mà tự nghe nào có liên
quan gì đến chỗ thâu nhập của ông ?
“Vậy,
nên biết rằng Nhĩ Nhập là hư vọng, vốn chẳng phải tánh
Tự Nhiên, chẳng phải tánh Nhân Duyên.
Thông
rằng : Từ Nhãn Nhập đến Ý Nhập đều như hoa không, nên
nói “Đều là cái tướng mỏi mệt sanh ra của Bồ Đề”.
Căn Tai mỏi ù, thì trong đầu có ra tiếng. Giác Tánh Bồ Đề
phát sanh mỏi, ắt trong tai thành có cái Nghe. Cái Nghe này hư
vọng mà sanh ra, cũng như hoa không vậy. Cái Nghe này rời hai
vọng trần động và tĩnh thì rốt ráo không có tự thể.
Trần đến thì có, trần đi thì không. Cái Nghe ấy vốn không
gốc gác nên gọi là hư vọng. Cái Nghe hay phân biệt được
động, tĩnh nên chẳng từ cảnh mà sanh. Cái Nghe thật linh
mẫn, còn hư không thì trơ trơ, nên chẳng phải từ hư không
mà ra. Như cái Thể Nghe của Nhĩ Căn, mỗi mỗi đều có mặt,
sao lại nói là không tự tánh ? Vì lìa ngoài tiền trần ắt
là vô phân biệt. Nếu có phân biệt, đáng lẽ phải chỉ
ra được. Nay không thể chỉ ra, thì biết là không tự tánh.
Nghiệm xét cái Nghe ở nơi cảnh, ở nơi căn, ở nơi hư không
đều không có cái Thể nhất định để tìm ra được, tức
là cái Nghe hư huyễn này vốn chẳng phải tính Nhân Duyên,
chẳng phải tính Tự Nhiên, bèn là tức huyễn tức chơn vậy.
Nếu mà có Nhân Duyên hay Tự Nhiên khá được thì cái Nghe
ấy bèn là pháp sanh diệt, sao có thể gọi đó là Diệu Chân
Như Tánh ?
Có
vị tăng hỏi Ngài Huyền Sa : “Nhờ Hòa Thượng dạy “Cái
Tánh Nghe cùng khắp pháp giới”. Ngài Tuyết Phong đánh trống
ở trong ấy vì sao chẳng nghe ?”
Tổ
Sa nói : “Ai biết chẳng nghe ?”
Lại
có vị tăng hỏi Tổ Tào Sơn : “Gần bạn đạo nào để
được hằng nghe chỗ chưa nghe ?”
Tổ
Sơn nói : “Cùng chung nhau một cái trùm che khắp hết”.
Hỏi
: “Cái này cũng như là Hòa Thượng được nghe. Như sao là
hằng nghe ở chỗ chưa nghe ?”
Tổ
Sơn nói : “Chẳng đồng với gỗ đá”.
Hỏi
: “Cái nào là trước, cái nào là sau ?”
Tổ
Sơn nói : “Chẳng thấy nói “Hằng nghe ở chỗ chưa nghe”
sao ?”
Thế
mới biết, hằng nghe ở chỗ chưa nghe thì cái Nghe này cùng
khắp vậy.
Kinh
: “Anan, ví như có người bịt gấp hai lỗ mũi. Bịt lâu
thành ra mỏi mệt, thì ở trong mũi nghe có cảm giác lạnh.
Nhân những cảm xúc như vậy mà phân biệt được là thông,
là bít, là rỗng, là đặc cho đến các mùi thơm, thối. Cả
hai cái : Ngửi và cái mỏi mệt, đều là cái tướng bịt
lâu phát mỏi của Bồ Đề.
“Nhân
nơi hai thứ vọng trần thông và bít phát ra cái Ngửi ở trong,
thu nạp các trần tượng mà gọi là cái Ngửi. Cái Ngửi đó
rời ngoài hai trần thông và bít rốt ráo không có tự thể.
Thế nên, phải biết cái Ngửi ấy chẳng phải từ thông,
bít mà đến, chẳng phải nơi căn mà ra, chẳng từ hư không
mà phát sanh. Tại sao thế ? Nếu từ cái thông mà đến thì
khi bít, cái Ngửi đã mất rồi làm sao mà biết được cái
bít ? Nếu nhân cái bít mà có thì khi thông, không còn cái
Ngửi làm sao biết được các mùi thơm, thối ? Nếu từ lỗ
mũi sanh ra hẳn không có cái thông, cái bít thì cái Ngửi như
vậy vốn không tự tánh. Nếu do hư không mà ra thì cái Ngửi
đó phải xoay lại ngửi được lỗ mũi của ông ! Lại nữa,
hư không mà tự ngửi được nào có liên quan gì đến chỗ
thâu nhập của ông ?
“Vậy,
nên biết rằng Tỷ Nhập là hư vọng, vốn chẳng phải là
tánh Nhân Duyên, chẳng phải là tánh Tự Nhiên.
Thông
rằng : Bịt mũi là bịt ngừng hơi thở, khí không ra vào.
Cái lạnh nhân nín thở mà có, không nín thì không có. Nhân
nín thở mà biết có thông, bít, rỗng, đặc. Nhân thông, bít
mà phân biệt các mùi thơm, thối. Cái Ngửi đó, rõ ràng nhân
hư vọng mà có vậy. Như chẳng có cái thông, bít, cái Ngửi
thấy đó hiện đang ở chỗ nào ? Ở tai thì gọi là cái Nghe
thấy, ở mũi thì gọi là cái Ngửi thấy. Công năng lớn nhỏ
có thể thấy được. Cái Nghe thì đâu cũng khắp, cái Ngửi
thì phát ra do tiếp xúc với tiền trần. Tuy nhiên, căn mũi
là hư vọng, vốn không có chỗ chỉ ra được, huống là cái
việc hướng thượng nằm ngay trên mũi mình, lại càng khó
sờ nắm !
Có
vị tăng hỏi thiền sư Hải Yến ở chùa Chửng Mê rằng :
“Như thế nào là chùa xưa một lư hương ?”
Tổ
nói : “Qua nhiều đời không có người ngửi”.
Hỏi
: “Người ngửi như thế nào ?”
Tổ
nói : “Sáu Căn đều chẳng đến”.
Ngài
Ba Lăng Giám(02) ban đầu ra mắt Tổ Vân Môn.
Tổ
Vân Môn nói : “Hòa Thượng Tuyết Phong nói “Mở cửa ra
thì Đạt Ma đến”, tôi hỏi ông làm sao đây ?”
Ngài
Giám nói : “Ở trên lỗ mũi Hòa Thượng !”
Tổ
Môn nói : “Địa Thần nổi dữ, cầm núi Tu Di đập một
cái, nhảy tót lên trời Phạm Thiên, bứt phá lỗ mũi của
Đế Thích. Ông vì sao mà hướng về trong nước Nhật Bản
ẩn mình ?”
Ngài
Giám nói : “Hòa Thượng không lừa dối người thì tốt”.
Tổ
Môn nói : “Ở trên lỗ mũi của lão tăng, lại làm sao ?”
Ngài
Giám không có lời đáp. Tổ Môn nói : “Hãy biết ông chỉ
là phường “Học nói”.
Nếu
tham suốt được lời nói của Tổ Vân Môn thì thật như nửa
đêm rờ trúng lỗ mũi, xưa nay chỉ ở trên mặt !
Kinh
: “Anan, ví như có người dùng lưỡi liếm mép, liếm mãi
sanh ra mỏi. Nếu người đó đang bệnh thì thấy có vị đắng,
còn người không bệnh thì có chút vị ngọt. Do cảm xúc ngọt,
đắng mà hiện ra có căn lưỡi, khi không động thì vẫn có
tánh nhạt. Cả cái Nếm cùng cái Mỏi đều là cái tướng
lâu mà sanh mỏi của Bồ Đề.
“Nhân
hai thứ vọng trần nhạt và ngọt đắng phát ra cái Nếm ở
bên trong, thu nạp các trần tượng đó mà gọi là cái Nếm
Biết. Cái Nếm Biết này ngoài hai vọng trần nhạt và ngọt
đắng kia, rốt ráo không có tự thể.
“Thật
vậy, Anan, phải biết rằng cái Nếm Biết được đắng, nhạt
như vậy không phải từ ngọt đắng mà đến, không phải
nhân tánh nhạt mà có, cũng không từ căn lưỡi mà ra, cũng
không từ hư không mà sanh. Vì sao thế ?
“Nếu
từ các vị ngọt, đắng mà đến thì khi nhạt, cái Nếm Biết
đã diệt mất làm sao biết được vị nhạt ? Nếu từ cái
nhạt mà ra, thì khi ngọt, cái Nếm Biết đã mất rồi làm
sao biết được vị ngọt đắng ? Nếu do cái Lưỡi sanh ra,
hẳn không có những vị ngọt, đắng và nhạt, thì cái Căn
Biết Mùi Vị đó rõ là vốn không tự tánh. Nếu do hư không
mà ra thì hư không tự nếm biết, chẳng phải lưỡi ông biết
được vị. Hơn nữa, hư không mà tự biết thì có liên quan
gì đến chỗ thâu nhập của ông đâu ?
“Vậy,
nên biết rằng, Thiệt Nhập là hư vọng, vốn chẳng phải
là tánh Nhân Duyên, chẳng phải là tánh Tự Nhiên.
Thông
rằng : Cái Căn biết Mùi đây, biết ngọt, biết đắng, biết
nhạt. Vị ngọt, đắng, nhạt không thường còn nên cái Căn
Nếm Biết cũng tùy theo mà thay đổi. Cái Biết Vị này không
phải từ ngọt, đắng, nhạt mà đến, không phải từ hư
không mà ra thì còn dễ biết, nhưng tại sao không từ lưỡi
mà sanh ? Cái lưỡi vốn không mùi vị, nên không có tự tánh
khá được. Chỉ do tiếp xúc với mùi vị mà nếm biết sanh
ra, mùi vị hết thì phải diệt, vốn đều là hư vọng. Bám
chấp mà cho là có thì không biết nó ở đâu ra ! Bám chấp
mà cho là không thì lại rõ ràng ra đó ! Cho nên mới nói là
Diệu. Ở đây mà chẳng biết mùi vị là cái gì thì không
có đủ sức để bàn luận vậy.
Ngài
Sam Sơn đang lựa rau quyết, Tổ Nam Tuyền nhặt lên một cọng,
nói : “Cái này dùng rất tốt”.
Ngài
Sơn nói : “Không những cái này mà món ngon trăm vị hắn
ta cũng chẳng thèm đoái tới”.
Tổ
Tuyền nói : “Tuy là như thế, mỗi cái phải nên nếm qua
mới được”.
Ngài
Huyền Giác nói rằng : “Đó là lời tương kiến hay không
phải là lời tương kiến ?”.
Ngài
Thiên Đồng nói : “Hỏi lấy Nam Tuyền Vương Lão Sư, ai ai
cũng chỉ ăn một cọng rau”.
Có
thể nói là biết mùi vị vậy.
Kinh
: “Anan, ví như có người dùng bàn tay lạnh rờ bàn tay nóng.
Nếu bên lạnh nhiều hơn thì bên nóng lạnh theo. Nếu bên
nóng nhiều hơn thì bên lạnh thành nóng lên. Như vậy, do cảm
xúc nhận biết trong lúc hợp lại mà rõ sự nhận biết lúc
rời ra. Cái thế chênh lệch giữa nóng và lạnh này thành
là do mỏi mệt mà có ra cảm xúc. Cả hai thứ : Thân biết
cảm xúc và cái Mỏi đều là cái tướng sanh mỏi do chăm
chú của Bồ Đề.
“Nhân
nơi hai thứ vọng trần lìa và hợp phát ra cái Hay Biết ở
bên trong, thu nạp các trần tượng đó mà gọi là cái Biết
Cảm Xúc. Cái Biết như vậy lìa ngoài hai trần lìa và hợp,
trái và thuận kia, rốt ráo không có tự thể.
“Thật
vậy, Anan, phải biết rằng cái Cảm Xúc đó không phải từ
cái lìa, cái hợp mà tới, không phải từ nghịch thuận mà
có, chẳng phải do nơi thân căn mà ra, cũng không phải do hư
không mà sanh ra. Vì sao thế ?
“Nếu
từ hợp mà đến, thì khi lìa, cái biết đã mất rồi, làm
sao biết được cái lìa. Đối với hai tướng nghịch thuận
thì cũng như thế. Nếu từ thân căn mà có ra, hẳn không có
những tướng lìa, hợp, nghịch, thuận thì cái Biết Cảm
Xúc của thân vốn không có tự tánh. Nếu từ hư không mà
sanh ra thì hư không tự biết lấy, nào có liên quan gì đến
chỗ thâu nhập của ông ?
“Thế
nên, phải biết Thân Nhập là hư vọng, vốn chẳng phải tánh
Nhân Duyên, chẳng phải tánh Tự Nhiên.
Thông
rằng : Cái Biết do hợp lại mà có thì khi lìa ra bèn không
có. Nhưng lìa ra rồi mới biết Cảm Xúc là Thuận hay Nghịch.
Cái Biết do đụng chạm với thân này, hơi khác với cái Biết
ở lưỡi. Tùy theo cái thế tương quan mà có hơn thua. Ví như
cái nóng chạm cái lạnh, mà nóng mạnh hơn, thì cái lạnh
nóng lên và ngược lại. Lạnh và nóng can thiệp nhau, hai tướng
thành ra, chẳng có cái cảm xúc mỏi nhọc thì chẳng có việc
nóng lạnh ấy. Cảm xúc dễ chịu thì nói là thuận, cảm
xúc nghịch với thân thì gọi là trái nghịch. Nếu không có
bốn tướng : lìa, hợp, thuận, nghịch, chỉ còn mỗi cái
thân thì cái Biết Cảm Xúc này ở tại nơi nào ? Cho nên mới
nói vốn là không tự tánh. Tức là cái Biết của thân này
không do trần mà sanh, không do căn thân mà có ra, hẳn chẳng
phải phân biệt mà biết. Không phải từ hư không mà sanh
ra, hẳn chẳng phải là Tự Nhiên. Chẳng phải Nhân Duyên,
chẳng phải Tự Nhiên, gọi đó là Diệu Chân Như Tánh. Cái
chuyện Thấy, Nghe, Hay, Biết ở trên là năm cái Thức bên
ngoài, do đối với Cảnh mà biết, chẳng phải là cái Biết
của ý thức phân biệt. Tất cả đều là chỗ bày biện của
Như Lai Tạng Tánh vậy.
Có
nhà sư hỏi Tổ Động Sơn : “Lạnh, nóng đến làm sao mà
trốn tránh ?”
Tổ
Động Sơn nói : “Sao chẳng ở trong chỗ không nóng lạnh
?”
Hỏi
: “Như thế nào là chỗ không hề nóng lạnh ?”
Tổ
Sơn nói : “Lạnh thì lạnh chết Xà Lê, nóng thì nóng chết
Xà Lê !”
Lại
Tổ Tào Sơn hỏi một nhà sư : “Nóng như thế này, hướng
về chỗ nào trốn tránh ?”
Sư
đáp : “Trốn vào trong vạc nước sôi, lò lửa !”
Tổ
hỏi : “Trong vạc nước sôi, lò lửa làm sao trốn tránh ?”
Sư
đáp : “Các khổ không thể đến !”
Đây
là những lời trong nhà, như ra từ một miệng.
Ngài
Tuyết Đậu tụng rằng :
“Buông
tay lại đồng vách núi muôn tầm
Chánh,
Thiên nào cần đến việc an bài
Cổ
điện lưu ly trăng chiếu sáng
Nực
cười binh mạnh bắc thang lên không !”.
(Thùy
thủ hoàn đồng vạn nhận nhai
Chánh
Thiên hà tất tại an bài
Lưu
ly cổ điện chiếu minh nguyệt
Nhẫn
tuấn hàn lư không thượng giai).
Rõ
được ý này thì Thõng tay vào chợ cũng đồng là Núi cô
riêng đứng một mình(03). Về nguồn rõ Tánh và Sai Biệt Trí
đều chẳng khác nhau. Chẳng khế hợp sâu xa với Tông Tào
Động, chưa dễ nói được chỗ này.
Kinh
: “Ví như có người mỏi mệt thì ngủ. Ngủ chán thì thức
dậy. Xem trần cảnh thì nhớ, hết nhớ thì quên. Các thứ
Sanh, Trụ, Dị, Diệt điên đảo này hấp thu những kết tập
thói quen đưa vào bên trong, mỗi mỗi liên tục, gọi đó là
Ý Căn. Cả hai cái : Ý và Mỏi Mệt, đều là tướng phát
mỏi do chăm chú của Bồ Đề.
“Nhân
hai thứ vọng trần sanh và diệt kết tập cái Biết ở bên
trong, thu nhóm nội trần, dùng thấy, nghe chảy ngược vào
trong, chảy không chỗ đến, mà gọi là cái Ý Hay Biết. Cái
Ý Hay Biết này rời ngoài hai trần thức và ngủ, sanh và diệt
rốt ráo là không có tự thể.
“Thật
vậy, Anan, nên biết rằng cái Căn Hay Biết đó chẳng từ
thức hay ngủ mà đến, chẳng phải từ sanh diệt mà có, chẳng
phải nơi căn ý mà có ra, cũng chẳng phải hư không sanh. Tại
sao thế ?
“Nếu
từ nơi thức mà đến, thì khi ngủ đã theo cái thức diệt
mất, lấy gì để thành ra cái ngủ mê ? Nếu quả là lúc
sanh mới có, thì lúc diệt đã không còn, lấy ai mà thọ cái
diệt ? Nếu từ cái diệt mà có, thì khi có cái sanh : cái
diệt không có, có ai để biết cái sanh ? Nếu từ căn mà
ra thì hai tướng thức và ngủ theo thân mà có mở, có khép.
Nếu rời ngoài hai tướng thức, ngủ này thì cái Ý Hay Biết
đó cũng giống như hoa đốm trên không, rốt ráo là vô tự
tánh. Nếu từ hư không mà sanh ra, thì hư không tự biết lấy,
dính dáng gì đến chỗ thâu nhập của ông ?
“Vậy,
nên biết rằng : Ý Nhập là hư vọng, vốn chẳng phải tánh
Nhân Duyên, chẳng phải tánh Tự Nhiên.
Thông
rằng : Trong mộng hiện cảnh, bởi ngủ nên có ra, cái thân
thơ thới mà là hư giả. Đã tỉnh thức, chẳng rõ là giả,
rồi nhận mà tưởng nhớ đến, cho là chân thật, chuyện
ấy là điên đảo vậy. Các hình tướng hữu vi cũng thế.
Động tâm thì sanh ra cảnh, đã là hư vọng lại do cái thức
phân biệât nhớ giữ mà cho là thật có, thì đều là điên
đảo. Nhớ đến thì sanh ra, quên đi thì diệt mất, nên bốn
tướng sanh, trụ, dị, diệt rõ ràng, rời rạc trôi ra chẳng
ngừng, sát na sát na liên tục nối tiếp, đó là Ý Căn.
Khi
ý chẳng duyên ra, thức ngủ là một. Cầu lấy cái tướng
thức ngủ còn chẳng thể có, huống là có các tướng Sanh,
Trụ, Dị, Diệt sao ? Ngay khi cái ý cùng theo pháp tướng duyên
ra, thu nạp các tập khí vào trong đã thành ngay cái tướng
mỏi mệt. Thế nên cái Bồ Đề mà bất giác khởi động
để thành ra cái ý, thế là lọt vào chỗ mỏi nhọc của
thế trần.
Bộ
Tông Cảnh Lục(04) nói rằng : “Các giác quan níu giữ lấy
Cảnh bên ngoài, niệm niệm chảy vào cõi ý”.
Từ
ngoài đưa vào trong nên gọi là chảy ngược dòng. Cái ý đã
có chỗ duyên, tức “Thức xem trần cảnh thì nhớ”, gọi
làm cái sanh. Còn câu “Chảy không chỗ đến” là nói trong
khi ngủ mê, các căn không duyên với trần thì không có ngoại
trần chảy vào trong đất ý, ý cũng không có chỗ duyên gặp,
nên kinh nói “Khi ngủ thì hết nhớ mà quên”, đó là sự
diệt vậy.
Phân
ra như thế hình như là gượng ép, bởi vì trong ngủ cũng
có mộng, trong thức cũng có quên, nghĩa là thức hay ngủ đều
có hai tướng sanh và diệt, làm sao mà cho là khi thức chỉ
thuộc về sanh, còn ngủ chỉ thuộc về diệt ư ? Theo ngu ý
của tôi : cái Thấy, Nghe của tai, mắt thì thuận chiều ra
đến bên ngoài; còn cái Thấy, Nghe của ý căn thì ngược
chiều chảy vào trong. Khi ý căn hấp thu nội trần, mắt như
có thấy, tai như có nghe, ẩn hiện dường như không dấu vết,
chảy vào chỗ mà thấy, nghe không đến được, chỉ có ý
căn biết được mà thôi, chẳng phải là chỗ tai mắt đến
được vậy. Bởi thế, năm căn mỗi cái đều có vị trí
của nó, mà ý căn thì vô hình, chỉ nương gởi vào các tướng
thức, ngủ, sanh, diệt mà thôi. Lìa ngoài thức ngủ, sanh diệt
không lấy gì thấy cái ý được. Do đó, ở kinh không nói
“Nếu từ căn sanh thì hẳn không có thức, ngủ, sanh, diệt”,
mà lại nói “Nếu từ căn sanh thì hai tướng thức, ngủ
tùy theo cái ý mà có mở, khép”. Cái ý mà đã lìa ngoài
hai tướng này thì cái Ý Hay Biết này tuy có sanh, có diệt
cũng giống như không hoa, có chỗ nào để nương vào mà tỏ
bày cái ý ! Ý đã lìa hình tướng, hình tướng cũng rời
ý, rốt chẳng có tướng thức, ngủ, sanh, diệt làm sao có
tự tánh ư ? Nên mới nói do căn sanh ra là chẳng đúng vậy.
Mở Khép, hai chữ này hình dung hai tướng thức, ngủ rất
kỳ diệâu. Thức thì Hình mở ra, ngủ thì Hình khép lại.
Cái thức, ngủ, sanh, diệt này là cái chỗ ở của ý. Cho
nên kinh mới nói là “Lấy gì để làm ra cái ngủ mê ?”,
“Lấy ai mà thọ cái diệt ?”, thật chẳng phải là Trí
vậy. Thế là cái Ý Hay Biết này chẳng phải từ Nhân Duyên
sanh, chẳng phải từ Tự Nhiên mà sanh, tức đó là cái Bản
Thể của Vô Trụ, mà không gọi ấy là Diệu Chân Như Tánh
thì gọi là cái gì ?
Ban
đầu, Tổ Ngưỡng Sơn hỏi Tổ Quy Sơn : “Như sao là Trụ
Xứ Chân Thật của Phật ?”
Tổ
Quy Sơn nói : “Hãy suy nghĩ chỗ nhiệm mầu của cái Vốn
Không Suy Nghĩ, trở lại suy nghĩ chỗ Vô Cùng Linh Diệu, niệm
hết bèn đó là Nguồn, Tánh Tướng đều thường trụ, Sự
Lý không hai là Chân Phật Như Như”.
Ngài
Ngưỡng Sơn ngay dưới lời mà đốn ngộ.
Sau
này, có vị sư tên Tư Ích hỏi Tổ Ngưỡng Sơn : “Thiền
tông đốn ngộ, rốt ráo cái ý vào cửa là như thế nào ?”
Tổ
Ngưỡng nói : “Ý ấy rất khó. Nếu thật là môn hạ của
Tổ Tông, thượng căn thượng trí, một nghe ngàn ngộ, đắc
Đại Tổng Trì. Còn căn nhỏ, trí hèn nếu chẳng ở trong
thiền định thì đến vào trong ấy ắt phải hoang mang !”
Hỏi
: “Ngoài một đường ấy ra, lại còn có chỗ khác để vào
không ?”
Tổ
Ngưỡng đáp : “Có”.
Hỏi
: “Như sao là phải ?”
Tổ
nói : “Ông là người xứ nào ?”
Đáp
: “Người xứ U Châu”.
Hỏi
: “Ông còn nghĩ đến xứ ấy chăng ?”
Đáp
: “Thường vẫn nhớ nghĩ”.
Tổ
Ngưỡng nói : “Cái suy nghĩ ấy là tâm, cái chỗ suy nghĩ
là cảnh. Xứ ấy nào nhà cửa, vườn rừng, ngựa xe... đầy
dẫy. Ông hãy xoay sự suy nghĩ trở lại để suy nghĩ cái tâm
ấy, thật có bao nhiêu thứ đó chăng ?”
Đáp
: “Tôi đến trong ấy toàn chẳng thấy có gì !”
Tổ
Ngưỡng nói : “Tín vị thì phải, nhưng nhân vị thì chưa
phải”.
Hỏi
: “Ngoài cái ấy ra, riêng còn có ý hay không?”
Tổ
nói : “Riêng có, riêng không thì chẳng kham được vậy”.
Hỏi
: “Đến trong đó, làm gì là phải ?”
Tổ
Ngưỡng nói : “Cứ theo chỗ ông hiểu, chỉ được một cái
huyền, được an nhiên mặc áo, về sau tự xem”.
Ngài
Thiên Đồng tụng rằng :
“Không
có ngoài, nên dung chứa
Không
có ngại, nên an hòa
Tường
vách chất ngất
Cửa
khóa trùng trùng
Rượu
thường vui mà dẹp khách
Cơm
tuy no mà chẳng cày
Độât
nhiên ra khỏi hư không, hề, cánh mầu cuốn gió
Đạp
lật lại biển cả, hề, sấm tiển rồng chơi”.
Bài
tụng này là Đầu sào trăm thước cần tiến bước. Không
thể chấp bám cảnh giới của ngộ, tự cho là đủ. Nếu
chỉ tuyệt không thấy có một lời, chỉ làm rỗng không ý
căn, thì đối với cái chỗ Chân Phật Như Như còn rất xa
lắm lắm.
G.
THU MƯỜI HAI XỨ
Kinh
: “Lại nữa, Anan, như sao là mười hai Xưù vốn là Như Lai
Tạng Diệu Chân Như Tánh ?
Thông
rằng : Mới đầu, ở trong năm Ấm thì dùng phép tỷ dụ để
phá tình chấp, vì ngũ Ấm vốn không, nếu không so sánh thì
khó hiển bày. Tiếp đến, ở trong sáu Nhập chỉ ra cái sự
việc giả để hiển bày cái vọng tướng của chúng. Sáu
Nhập vốn vọng, nên dùng vọng để dẫn đến vọng, có thể
suy ra mà thông hiểu. Đoạn này nói đến Mười Hai Xứ cho
đến đoạn sau là Bảy Đại thì lấy ngay cái cảnh thấy,
nghe trước mắt mà chỉ bày cái Như Lai Tạng Tánh của chúng.
Thật là mỗi cõi Phật độ, mỗi hạt trần rành rành không
hở sót vậy.
Đức
Tam Tổ Tăng Xán nói : “Chẳng ghét sáu trần. Liền đồng
Chánh Giác”, là đã thấy sâu xa chỗ này vậy.
Thiền
sư Kim Sơn Thiện Minh thượng đường nói với đại chúng
rằng : “Người xưa nói : Ở mắt là thấy, ở tai là nghe,
ở mũi là ngửi hương, ở lưỡi là bàn luận, ở thân là
cảm xúc, ở ý là bám níu. Tuy nhiên như thế là chỉ thấy
đầu dùi nhọn, chẳng thấy đầu đục vuông !
“Nếu
là Kim Sơn tôi ắt chẳng phải thế : Có mắt mà nhìn chẳng
thấy, có tai mà lắng chẳng nghe, có mũi mà chẳng biết mùi,
có lưỡi mà chẳng hề đàm luận, có thân mà chẳng biết
cảm xúc, có ý mà chẳng bám níu. Một niệm tương ưng, sáu
căn liền giải thoát. Dám hỏi các vị thiền đức : Thử
nói xem là đối với lời trước là đồng hay khác ? Nếu
có bậc cụ nhãn thì xin bước ra làm cho rõ thông tin tức.
Còn nếu không có, xin vì các ông mà giải nghĩa trùng trùng.
Buông mở ra thì riêng thông xe, ngựa. Nắm tóm lại thì mảy
lông cũng chẳng còn. Nếu là bậc thiền gia cự phách thì
kham hết mọi trái phải, phân chia”.
Một
đoạn chỉ bày này quả là cùng đoạn kinh trên trùng trùng
giải thích.
Kinh
: “Anan, ông hãy xem rừng cây Kỳ Đà và các suối ao đó.
Ý ông thế nào ? Như thế là sắc trần sanh ra cái Thấy hay
là cái Thấy sanh ra sắc tướng ?
“Anan,
nếu Nhãn Căn sanh ra sắc tướng, thì khi thấy hư không không
có sắc tướng lẽ ra cái tánh của sắc đã tiêu mất rồi.
Mà đã tiêu mất thì tỏ rõ hết thảy đều không. Sắc tướng
đã không thì lấy gì rõ được tướng hư không ? Đối với
hư không thì cũng như vậy.
“Lại
nếu sắc trần sanh ra cái Thấy, thì khi thấy hư không bèn
không có sắc, cái Thấy hẳn tiêu mất. Tiêu mất thì tất
cả đều không, lấy gì mà rõ được hư không và sắc tướng
?
“Thế
nên, phải biết cái Thấy cùng với sắc, không đều không
có xứ sở. Tức Sắc Trần và cái Thấy, cả hai Xứ đó đều
hư vọng, vốn chẳng phải tánh Nhân Duyên, chẳng phải tánh
Tự Nhiên.
Thông
rằng : Ở đoạn trước dựa trên sáu Nhập để phá sáu căn
thì tuy dùng sáu trần để đối biện mà ý chánh vẫn ở
tại căn. Hiện đây là nói về Mười Hai Xứ, thì tuy là phá
cả căn lẫn trần, mà chánh là phá cái trần. Sau này, nói
về Mười Tám Giới, thì chỉ chuyên phá cái Thức. Đoạn
trước về sáu Nhập thì luôn luôn có câu “Đều là tướng
phát mỏi do chăm chú của Bồ Đề”, đó là từ trên Căn
mà nói. Đoạn này nói “Hãy xem rừng Kỳ Đà và các suối
ao” là từ trên Sắc mà khởi nói.
Nếu
nói là sắc sanh ra cái Thấy, thì chắc hư không chẳng sanh
ra cái Thấy. Vậy lấy cái gì giúp thấy sắc, lại rõ thấy
hư không ? Nếu nói là con mắt sanh ra sắc tướng, thì chắc
là nó không thể sanh ra tướng hư không, thì cái gì giúp hiển
bày sắc, lại hiển bày hư không ? Do đây mà nói : Con mắt
không thể sanh ra sắc, con mắt vốn tự tịch diệt, nào cùng
với sắc ư ? Sắc không thể sanh ra con mắt, sắc vốn tự
tịch diệt, đâu cùng với mắt ư ? Chỉ lấy hư không mà
hình dung ra sắc thì sắc trần tự phá. Cái Thấy cùng với
sắc, không đều không có xứ sở. Sắc là Không mà cái Thấy
cũng Không đó vậy. Sắc và cái Thấy đều Không, lấy gì
làm Nhân Duyên, lấy gì làm Tự Nhiên, thì chẳng gọi đó
là Tánh Chân Như sao ?
Xưa,
Tổ Ngưỡng Sơn chỉ con sư tử ở ngoài tuyết nói : “Có
vượt qua được cái sắc này không, nhỉ ?”
Tổ
Vân Môn nói : “Hiện giờ nên cùng nhau đẩy ngã cho xong”.
Ngài
Tuyết Đậu nói : “Chỉ biết đẩy ngã, chẳng biết đỡ
dậy”.
Ngài
Phật Giác tụng rằng :
“Một
sắc không qua chỉ bày người
Trong
cõi bạc trắng luống than van
Vượt
ngoài “xô ngã” và “đỡ dậy”
Cũng
tựa gió Đông đón sáng Xuân”.
(Nhất
Sắc vô quá chỉ thị nhân
Bạch
ngân thế giới lý tần thân
Siêu
nhiên thôi đảo hoàn phù khởi
Tranh
tợ Đông phong hú nhật tân).
Ngài
Thiên Đồng tụng rằng : “Một ngã một dậy, sư tử sân
tuyết. Khéo không phạm đến nhưng chứa lòng nhân. Mạnh mẽ
ở chỗ làm mà thấy nghĩa. Ánh sáng trong suốt soi mắt mà
tựa người mê. Rõ ràng đổi thân sa vào địa vị. Là kẻ
thầy tu, rõ không nương gởi, cùng tử cùng sanh, nào đây,
nào đó ? Tin ấm nứt cây mai, hề, Xuân đến lạnh cành. Gió
mưa lay rụng lá, hề, Thu lặng mưa đầy”.
Tổ
Vạn Tùng nói : “Đã kêu là Sắc ắt cùng với con mắt mà
đối nhau. Cái Sắc vượt qua màu trắng, chỉ là một Vô Sắc,
nên không có với mắt đối nghịch”.
Tổ
Vân Môn nói : “Sở dĩ nói “Hiện nên cùng đẩy ngã”,
vì nếu hướng về chỗ trắng, chỗ không trắng mà nhận
lấy thì thật đã rơi vào trong cõi Vô Sắc. Ngài Tuyết Đậu
sở dĩ riêng chỉ ra một con đường để sống lại, ấy là
hướng về chỗ xô ngã mà dạy đỡ dậy”.
Tổ
Phật Nhãn nói : “Nếu ở trong ấy mà giúp đỡ nâng cho đứng
dậy thì liền sanh có thứ lớp”.
Như
các vị tôn túc đối với một sắc tướng nhỏ nhặt mà
còn cần phá sạch hết ráo, huống gì là trước mắt thấy
có đủ thứ sao ?
Kinh
: “Anan, ông lại nghe trong vườn Kỳ Đà này, khi thức ăn
dọn rồi thì đánh trống, khi chúng nhóm lại thì đánh chuông.
Tiếng chuông, tiếng trống trước sau nối tiếp nhau. Ý ông
thế nào ? Như vậy là cái Tiếng đến bên cái Nghe hay cái
Nghe đến chỗ cái Tiếng ?
“Anan,
nếu như cái tiếng đó đến bên cái Nghe, thì cũng như ta
khất thực trong thành Thất La Phiệt, ở rừng Kỳ Đà không
có ta nữa. Cái tiếng đó đã riêng đến bên cái Nghe của
Ông Anan, thì lẽ ra Ông Mục Liên, Ông Ca Diếp không cùng nghe
được một lần. Huống gì trong này có một ngàn hai trăm
năm mươi vị Sa môn, một khi nghe tiếng chuông thì đồng đến
chỗ ăn cơm cả.
“Lại
như cái Nghe của ông đến chỗ cái tiếng, thì cũng như ta
đã về rừng Kỳ Đà rồi, trong thành Thất La Phiệt không
còn ta nữa. Vậy, khi ông nghe tiếng trống, cái Nghe của ông
đã đến nơi tiếng trống rồi, thì khi có lúc tiếng chuông
phát ra, đáng lý ông không thể cùng nghe, huống nữa, ông
còn nghe được cả tiếng voi, ngựa, bò, dê và nhiều tiếng
khác. Còn nếu chúng không đi đến với nhau thì lại là không
có nghe gì cả.
“Thế
nên, phải biết rằng cái Nghe và cái Tiếng đều không có
xứ sở. Tức cái Nghe và Thanh Trần, hai Xứ đều hư vọng,
vốn chẳng phải tánh Nhân Duyên, chẳng phải tánh Tự Nhiên.
Thông
rằng : Câu “Cũng như Ta khất thực trong thành Thất La Phiệt,
tại rừng Kỳ Đà không có Ta nữa” để thí dụ cho cái
Tiếng đến bên cái Nghe, thì các chỗ khác không còn có cái
tiếng, vậy sao một ngàn hai trăm năm mươi vị Sa môn lại
còn cùng nghe? Câu “Cũng như ta đã về rừng Kỳ Đà rồi,
trong thành Thất La Phiệt không còn có ta nữa” để thí dụ
cho cái Nghe đến chỗ cái tiếng thì các chỗ khác phải không
còn cái Nghe, vậy thì tại sao lại nghe tiếng voi, ngựa, bò,
dê và nhiều tiếng khác nữa ? Câu “Nếu không đi đến với
nhau” tức là rơi vào ngoan không. Nghĩa Nghe không thành lập
được, thì cái Tiếng và cái Nghe đều không có dấu tích.
Uyển chuyển mà cùng khắp, gặp chỗ đều thông suốt, có
xứ sở nào đâu? Cho là Nhân Duyên, thì không có chỗ Duyên.
Cho là Tự Nhiên, thì cũng chẳng có chỗ nào mà Tự. Ngay ấy
là hư vọng, bèn là không có gì chẳng phải là Chân Thể,
nên gọi đó là Tánh Chân Như Nhiệm Mầu vậy.
Tổ
Huyền Sa nhân có người đang tham học, nghe thấy tiếng chim
én, bèn nói : “Bàn sâu Thật Tướng, khéo thuyết Pháp Yếu
!”
Liền
xuống tòa giảng.
Khi
ấy, có một vị sư hỏi thêm : “Thưa, tôi chẳng hiểu”.
Tổ
Sa nói : “Đi đi, ai tin được ông !”
Lại
có Tổ Báo Từ lên tòa giảng, nghe chim tu hú kêu, bèn hỏi
nhà sư : “Tiếng gì thế ?”
Sư
đáp : “Tiếng chim tu hú”.
Tổ
Từ nói : “Nếu muốn không chiêu vô gián nghiệp, chớ báng
Như Lai Chánh Pháp Luân”.
Rồi
xuống tòa.
Tất
cả âm thanh là Phật Thanh. Thế còn hiểu được.
Còn,
Tổ Huyền Sa nói : “Trong chuông không có tiếng trống, trong
trống không có tiếng chuông, chuông trống chẳng có xen lẫn
nhau, mỗi mỗi không sau trước”.
Hiểu
thế nào ? Đây là ý chỉ Vô Sanh Duyên Khởi. Ngộ đó thì
cái chỗ nói là Thật Tướng, là Pháp Yếu, có thể thấy
rồi.
Kinh
: “Anan, ông hãy ngửi mùi hương chiên đàn trong lư này. Hương
ấy, nếu đốt đến một thù thì cả thành Thất La Phiệt,
trong bốn mươi dặm đều đồng thời ngửi được mùi thơm.
Ý ông thế nào ? Mùi thơm ấy sanh ra do cây chiên đàn, do nơi
mũi ông, hay sanh từ hư không ?
“Anan,
nếu mùi thơm ấy sanh ra do mũi ông, đã nói là từ mũi sanh
ra, tất phải từ lỗ mũi mà ra, lỗ mũi không phải chiên
đàn, làm sao trong lỗ mũi lại có được mùi thơm chiên đàn
? Lại đã gọi rằng ông ngửi mùi thơm, thì mùi thơm phải
vào trong lỗ mũi; còn nói là trong lỗ mũi phát ra mùi thơm,
nói thế là không đúng nghĩa. Nếu sanh ra do nơi hư không,
thì tánh hư không là thường còn, mùi thơm lẽ ra cũng phải
thường có, cần gì phải đốt cây chiên đàn khô trong lư
rồi mới có ? Nếu mùi thơm sanh ra từ cây chiên đàn, thì
cái chất thơm ấy nhân đốt mà thành khói, nếu mũi ngửi
được là do khói xông đến mũi. Tại sao khói đó xông lên
khoảng không chưa được bao xa mà trong vòng bốn mươi dặm
đều đã ngửi thấy ?
“Thế
nên, phải biết Hương Trần và cái Ngửi đều không xứ sở.
Tức cái Ngửi và Hương Thơm, cả hai Xứ ấy đều hư vọng,
vốn chẳng phải tánh Nhân Duyên, chẳng phải tánh Tự Nhiên.
Thông
rằng : Cái Ngửi này cùng với Hương Thơm, chẳng phải mũi,
chẳng phải hư không, chẳng phải gỗ chiên đàn, tức là
cái Hương Xứ không có thật vậy. Thế nào mà trong vòng bốn
mươi dặm đồng thời ngửi thấy, thì cái sức đặc biệt
của mùi thơm cũng là không thể nghĩ bàn.
Táo
Bách Luận : “Cây chiên đàn Ô Lạc Ca : Ô Lạc Ca là tên
con rắn. Chiên đàn là cây thơm. Rắn này rất độc, nó hay
sợ nóng độc, thường quấn quanh cây thơm này thì độc khí
hết. Ý nói rằng nếu có chúng sanh nghe nói cái Hương mà
Tâm Cảnh đều không, vốn không thể tướng, không xứ sở,
không một pháp khá được, tin mà ngộ nhập thì tất cả
phiền não, độc khí tự nhiên đều thanh tịnh”.
Thiền
sư Hương Nghiêm Trí Nhàn(05) có bài kệ :
“Có
một lời, toàn quy củ
Định
suy lường, theo bọn xấu
Đạp
lên mà chẳng lầm, bèn tỉnh ngay xứ sở
Một
đời tham học, sự không thành
Ân
cần ôm được gốc chiên đàn”.
Bài
kệ này từ đây mà ra vậy.
Tổ
Chí Công(06) nói : “Trọn ngày lấy hương chọn lửa. Không
hay thân tức Đạo Tràng”.
Ngài
Thiên Đồng nêu ra : “Kẻ giỡn tinh hồn nào có giới hạn
?”
Ngài
Huyền Sa nói : “Suốt ngày lấy hương chọn lửa. Chẳng hay
Chơn Thật Đạo Tràng”.
Ngài
Thiên Đồng nêu ra : “Thật kỳ quái : tám mươi ông vào trường
ốc, chẳng phải là trẻ nhỏ giỡn chơi ? Thử nói cái lợi
cái hại ở chỗ nào ? Có Trí hay chẳng có Trí, so ra trong
ba mươi dặm đều đồng một tác dụng Vô Sanh, mới là có
chút hào ly biện biệt ở đây”.
Người
có trí hãy biện biệt.
Kinh
: “Anan, ông thường hai thời ở trong chúng cầm bình bát
khất thực. Trong đó, hoặc gặp những món tô lạc đề hồ,
gọi là vị quý. Ý ông thế nào ? Vị ấy sanh ra ở trong hư
không, do nơi cái lưỡi hay do nơi đồ ăn ?
“Anan,
nếu cái Vị ấy sanh ra do nơi cái lưỡi của ông, thì ở
trong miệng ông chỉ có một cái lưỡi. Cái lưỡi lúc ấy
đã thành vị tô rồi, nếu gặp cục đường phèn, lẽ ra
cái Vị không thay đổi. Nếu chẳng thay đổi thì không gọi
được là biết Vị. Còn nếu thay đổi thì cái lưỡi không
có nhiều tự thể, thì làm sao một cái lưỡi lại biết được
nhiều Vị Thể thế ?
“Nếu
Vị ấy sanh ra do nơi đồ ăn, thì đồ ăn không có sự Biết,
làm sao tự nó biết Vị ? Lại như đồ ăn tự biết, thì
cũng giống như người khác ăn, nào có dính dáng gì đến
ông, mà nói là ông biết Vị ?
“Nếu
Vị ấy sanh ra từ hư không, thì ông hãy nếm hư không xem
là Vị gì. Nếu hư không đó mà có Vị mặên, làm mặn lưỡi
ông, chắc cũng làm mặn cái mặt ông và mọi người trong
cõi này : cũng giống như cá biển, đã thường thọ nhận
cái mặn thì không còn biết cái vị nhạt là gì nữa. Nhưng
nếu không biết nhạt thì lại cũng không biết mặn. Tức
là không có chỗ Biết, sao gọi là biết Vị ?
“Thế
nên, phải biết : các Vị và Lưỡi Biết Nếm đều không
xứ sở. Tức cái Biết Nếm và các Vị, cả hai Xứ đều
hư vọng, vốn chẳng phải tánh Nhân Duyên, chẳng phải tánh
Tự Nhiên.
Thông
rằng : Đoạn này chứng minh cái tánh của Vị, chẳng sanh
ra do nơi hư không, chẳng sanh ra do nơi Lưỡi, thì còn dễ
biết. Nhưng sao lại nói chẳng do món ăn sanh ra ? Vì, món ăn
chẳng có Thức, nó chẳng tự nói : Vị của tôi ngon, Vị
tôi dở. Phân biệt ngon, dở là thuôïc về căn lưỡi. Mà
căn lưỡi thì không có định thể, theo Vị mà dời đổi.
Đủ biết rằng: Vị tự là vị, lưỡi tự là lưỡi. Cả
hai đều lặng nhiên. Biết lưỡi cùng vị đều vắng lặng,
thì thật tin là chúng chẳng phải là Nhân Duyên, chẳng phải
là Tự Nhiên mà chính là Như Lai Tạng Diệu Chân Như Tánh.
Thiền
sư Thần Đảnh Nhân có lần cùng với chúng Tăng đến miền
Tương Miện. Có một vị sư khởi bàn về Thiền rất trôi
chảy. Trong quán Dã Phạn Sơn đã bày xong thức ăn, mà nhà
sư luận nói vẫn chưa xong.
Tổ
Đảnh nói : “Ba cõi duy chỉ một Tâm, muôn pháp duy chỉ là
Thức. Duy Thức, duy Tâm, mắt thanh, tai sắc là lời của ai
thế ?”
Nhà
sư nói : “Lời của Tổ Pháp Nhãn”.
Tổ
Đảnh hỏi : “Nghĩa ấy như thế nào ?”
Sư
đáp : “Duy Tâm nên Căn và Cảnh không đến nhau. Duy Thức
nên Thanh, Sắc khua đánh”.
Tổ
Đảnh nói : “Cái Lưỡi, cái Vị có phải là Căn và Cảnh
không ?”
Nhà
sư đáp : “Phải”.
Tổ
Đảnh lấy đũa gắp rau bỏ vào miệng, giỡn cợt nói rằng
: “Nào gọi là tương nhập sao ?”
Người
ngồi chung quanh đều kinh hãi. Nhà sư chẳng thể đáp lại.
Tổ
Đảnh nói : “Cái vui dọc đường rốt cuộc chưa đến nhà.
Kiến giải dầu vi diệu cũng chẳng gọi là thấy đạo. Tham,
cần thật tham. Ngộ, cần thật ngộ. Diêm Vương chẳng sợ
chuyện nói nhiều”.
Vị
sư làm lễ mà cáo từ.
Tổ
Huyền Sa có lần ăn trái vải, hỏi đại chúng : “Trái vải
này cho là màu hồng ư ? Cho là màu đỏ ư ? Các ông làm sao
đây ? Nếu nói là một màu lại là mông lung; nói là nhiều
màu thì chỉ thành cái đoạn-thường(07). Các ông làm sao đây
?”
Sư
Ngạn Thao nói : “Đó chỉ vì Hòa Thượng phân biệt”.
Tổ
Sa nói : “Ngu si mơ hồ như thế có giao thiệp gì đâu ?”
Sư
Xung Cơ nói : “Hết thảy xưa nay chỉ là một màu”.
Tổ
Sa nói : “Đều là mơ hồ hết, có khi nào mà hiểu được
?”
Bèn
quay qua hỏi sư Kiểu Nhiên : “Ông nói thế nào ?”
Sư
Kiểu Nhiên nói : “Không thể không biết đó là trái vải”.
Tổ
Sa nói : “Thật chỉ là trái vải”.
Lại
nói : “Các ông như lâu nay ở trong Giá Lý (Tâm Pháp) của
tôi, cùng nói gì mà chẳng biện nổi trắng đen, không biết
lành dữ. Tôi luôn nói với các ông là : Dụng xứ chẳng hoán(08)
cơ. Nhân sao chỉ lo đối đáp, có giao thiệp gì đâu !”
Người
xưa nơi một miếng ăn, một thức uống đều cốt phát minh
chuyện hướng thượng. Mỗi mỗi đều như thế, há phải
ở chỗ đối đáp lưu loát. Cần phải thực ngộ mới cùng
người sáng mắt tương kiến vậy.
Kinh
: “Anan, buổi sớm mai ông thường lấy tay xoa đầu, ý ông
thế nào ? Trong việc biết xoa đó, lấy cái gì làm cái Biết
Cảm Xúc ? Cái Biết ấy ở nơi tay hay ở nơi đầu ?
“Nếu
nó ở nơi tay, mà cái đầu không biết, làm sao thành ra Cảm
Xúc ? Nếu nói ở nơi đầu, mà cái tay lại vô dụng thì làm
sao gọi là Cảm Xúc ? Nếu đầu lẫn tay mỗi cái đều có
cái Biết, thì một mình Anan lại có hai cái thân hay sao ? Nếu
đầu và tay đều do một Cảm Xúc sanh ra thì tay và đầu phải
là một tự thể. Mà nếu chỉ có một tự thể thì Cảm Xúc
không thành được. Còn nếu là hai thể thì Cảm Xúc ở phía
nào ? Ở bên Năng thì không ở bên Sở, ở bên Sở thì không
có ở bên Năng. Chẳng có lẽ là hư không tạo thành Cảm
Xúc cho ông ?
“Thế
nên, phải biết : Cảm Xúc và Thân Căn đều không xứ sở.
Tức cái Thân biết Cảm Xúc và cái Cảm Xúc, cả hai đều
hư vọng, vốn chẳng phải tánh Nhân Duyên, chẳng phải tánh
Tự Nhiên.
Thông
rằng : Ở đây, chỉ rõ tánh Xúc là hư vọng, ở năng thì
chẳng ở sở, ở sở thì chẳng ở năng. Năng sở đều chẳng
phải, thì Xúc tức là Tánh Chân Như.
Kinh
Hoa Nghiêm nói : “Như thế, tự tánh như huyễn, như mộng,
như bóng dáng rốt chẳng thành tựu. Trong Tánh Chân Như các
pháp tùy duyên. Tuy là tùy duyên, các pháp quy tánh. Khi tùy
duyên thì hình như có hiện ra. Như xem làm huyễn thuật : không
có mà có. Như nhìn cảnh mộng : không thấy mà thấy. Như
xem ảnh trong nước : chẳng phải sanh ra, chẳng phải nhập
vào. Như nhìn bóng trong gương: chẳng trong, chẳng ngoài. Vì
Vô Tánh mà tùy duyên, nên Lý chẳng thành tựu. Vì tùy duyên
mà vô tánh, nên Sự chẳng thành tựu. Lý Sự không thành tựu
thì tất cả các pháp đều không thành. Cũng như trong chiêm
bao mộng thấy đánh võ với người : cũng có cảm nhận xúc
chạm, nhưng rốt ráo ai là người đánh, ai cảm thấy bị
đánh ? Thế nên, tất cả các pháp đều như thế cả”.
Tổ
Bửu Phước thấy có vị tăng đi lại, lấy cây gậy đánh
vào cây cột lộ trụ, rồi đánh vào đầu ông tăng.
Vị
này buông tiếng kêu đau.
Tổ
Phước nói : “Cái ấy vì sao chẳng đau ?”
Vị
tăng không đáp được.
Tổ
Huyền Giác nói thay rằng : “Ham đi thì chống gậy”.
Lại
còn Tổ Bửu Giác có lần hỏi Ông Chuyển Vận Phán Quan là
Hạ Ỷ rằng : “Ông nói Hữu Tình với Vô Tình đều cùng
một thể phải không ?”
Khi
ấy, có con chó nằm dưới bàn hương án, bèn lấy cây thước
đập xuống bàn hương án rồi lại đập con chó, nói : “Con
chó Hữu Tình thì chạy đi, bàn hương án Vô Tình thì vẫn
còn đó. Như thế nào là một thể được ?”
Ông
Hạ Ỷ không thể đáp.
Tổ
Bửu Giác nói : “Vừa mới tư duy liền thành dư pháp !”
Cái
hiểu biết của chư vị Thánh đời trước trao truyền cho
nhau đều là ý chỉ này.
Kinh
: “Anan, ông thường trong Ý duyên với ba tánh thiện, ác và
vô ký sanh ra có các pháp trần. Những pháp trần đó tức
nơi tâm mà sanh ra, hay là rời ngoài tâm mà có riêng nơi chốn
?
“Anan,
nếu tức nơi tâm thì các pháp không phải là trần cảnh,
như thế thì chúng không phải là cái sở duyên của tâm, làm
sao thành một Xứ được ?
“Nếu
rời ngoài cái tâm có riêng nơi chốn, thì bản tánh của pháp
trần là có biết hay không có biết ? Nếu có biết thì gọi
là tâm, nhưng nếu nó khác với ông và không phải là trần
cảnh, thì cũng như là cái tâm của người khác. Còn nếu
nó tức là ông và cũng tức là tâm, thì làm sao mà cái tâm
ông lại trở thành hai ở nơi ông ?
“Nếu
không có biết thì cái pháp trần đó đã không phải là sắc,
thanh, hương, vị, ly, hợp, lạnh, nóng và tướng hư không,
thì nó hiện ở chỗ nào ? Hiện nay, ở nơi Sắc Không, không
thể chỉ ra nó được, chẳng lẽ trong nhân gian lại có cái
ngoài hư không ? Không có cảnh sở duyên thì ý căn do đâu
mà lập thành một Xứ được ?
“Thế
nên, phải biết : Pháp trần cùng ý căn đều không xứ sở.
Tức ý căn và pháp trần cả hai xứ đều hư vọng, vốn chẳng
phải tánh Nhân Duyên, cũng phải tánh Tự Nhiên.
Thông
rằng : Ba sự thiện, ác, vô ký ngay khi đối đãi với căn
thì các sự ấy đều thật, nên gọi là Thật Cảnh. Còn khi
không đối đãi với cảnh, chỉ có một mình ý thức duyên
mà thôi, bèn là bóng dáng của Thật Cảnh, nên gọi là Nội
Trần. Nội trần không ra ngoài ba tánh thiện, ác, vô ký duyên
ra Sắc Không, hết thảy pháp, nên cũng gọi là Pháp Trần.
Từ vô thủy đến nay, trong và ngoài huân tập lẫn nhau, nên
nói là “Sanh thành”.
Nếu
nói “Pháp tức nơi tâm”, thì tâm là năng duyên, pháp là
sở duyên làm sao mà tức được. Điều này dễ biện rõ.
Nếu nói “Pháp lìa ngoài tâm”, thì cái pháp này thật ở
đâu ? Cho pháp là có biết, thì đồng với tâm, mà đã đồng
với tâm bèn chẳng phải là trần cảnh vậy. Chẳng phải
trần mà lại khác với ông, mà vẫn phải gọi là tâm, tức
là cũng như tâm của người khác. Chẳng phải trần mà không
khác với ông, thì sao tâm ông lại thành hai ở nơi ông, mà
gọi đó là pháp trần vậy sao ? Do đó, lấy sự Có Biết
mà làm nơi chốn thì không thể được. Còn cho là Không Biết
thì pháp trần ấy lấy cái gì mà bày tỏ ra được ?
Pháp
trần đã chẳng phải là các tướng Sắc Không, lại chẳng
phải rời ngoài Sắc Không mà có riêng chỗ chứa lập. Ngoài
sắc có hư không, hư không thì chẳng có gì ở ngoài. Nếu
pháp trần có cái Xứ để cho tâm duyên được thì chắc là
hư không đã có cái ở ngoài nó. Nhưng hư không làm gì có
cái ở ngoài nó, thì tâm duyên vào đâu ?
Sở
dĩ tâm mà duyên với pháp, nghĩa là Sắc Không thì vô tri,
do tri mà hiển bày. Tri thì có phân biệt, bèn gọi đó là
pháp. Nay pháp đã vô tri, lại không nơi chốn, thì tâm tuy
là có biết, mà biết cái gì ? Do đó, lấy vô tri làm nơi
chốn cho pháp trần thì cũng không được. Chẳng phải có
biết, chẳng phải không có biết, thì Xứ do đâu mà lập
được ? Tức nơi tâm chẳng có pháp, lìa ngoài tâm cũng chẳng
có pháp, nên pháp trần không có tự tánh vậy. Thế thì chẳng
phải hư vọng sao ? Pháp không xứ sở thì ý căn là không.
Nên gọi đó là Diệu Chân Như Tánh vậy.
Thiền
sư Thanh Châu Pháp Bổn thượng đường, nói : “Khởi lên
âm thanh mà muốn bặt tiếng vang, đâu biết âm thanh là gốc
của tiếng vang. Giỡn bóng mà muốn trốn hình, đâu biết
hình là gốc của bóng. Lấy pháp hỏi pháp, chẳng hay pháp
vốn chẳng phải pháp. Lấy tâm truyền tâm, nào hay tâm vốn
vô tâm. Tâm vốn vô tâm, biết tâm như huyễn. Ngộ pháp chẳng
phải pháp, biết pháp toàn như mộng. Tâm, pháp không thực,
chớ giả dối truy cầu. Mộng huyễn, Không hoa nhọc gì nắm
bắt ! Đến vào trong ấy thì ba đời Chư Phật, một Đại
Tạng Giáo, lời lẽ Tổ Sư, Tôn Túc trong thiên hạ đều lộ
bày là đám dây leo, chùm gởi, trọn chẳng còn bám chấp.
Tại sao thế ? “Thái bình vốn chỗ tướng quân mong. Không
để tướng quân thấy thái bình””.
Bài
kệ trong kinh Tạp Hoa nói :
“Nhãn,
Nhĩ, Tỷ, Thiệt, Thân
Tâm,
Ý các Tình Căn
Bởi
đó thường lưu chuyển
Mà
thật không người chuyển
Pháp
Tánh vốn không sanh
Thị
hiệân mà có sanh
Trong
ấy không Năng hiện
Cũng
không vật Sở hiện
Nhãn,
Nhĩ, Tỷ, Thiệt, Thân
Tâm,
Ý các Tình Căn
Cả
thảy : Không, Vô Tánh
Vọng
tâm phân biệt : Có
Như
thế mà quan sát
Tất
cả đều Vô Tánh”.
Đại
ý đoạn này thật cùng với kinh mà hiển phát.
H.
THU MƯỜI TÁM GIỚI
Kinh
: “Lại nữa, Anan, như sao là Mười Tám Giới vốn là Như
Lai Tạng Diệu Chân Như Tánh?
Thông
rằng : Đối với Trần thì gọi là Căn, Căn ở trong vậy.
Đối với Căn thì gọi là Trần, Trần ở ngoài vậy. Ở khoảng
giữa, mỗi mỗi phân biệt là cái Thức. Ba cái Căn, Trần,
Thức nương nhau mà thành lập, như cây lau gác lên nhau, nên
có tên là Mười Tám Giới. Ba cái ấy, có thì cùng có, không
thì cùng không, vốn không tự tánh. Đã không tự tánh, bèn
vốn là Như Lai Tạng Diệu Chân Như Tánh vậy.
Thiền
sư Thùy Lộc Bổn Tiên thượng đường, nói : “Chỗ các Pháp
sanh ra là chỗ hiện bày của tâm”. Lời nói ấy thật là
cửa nẻo để vào. Thử hỏi các ông : mắt thấy hết thảy
sắc; tai nghe hết thảy thanh; mũi ngửi hết thảy mùi; lưỡi
nếm hết thảy vị; thân chạm hết thảy các thứ mềm, trơn;
ý phân biệt hết thảy các pháp. Vậy thì cái vật đối với
mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý chỉ duy là tâm các ông hay chẳng
phải là tâm các ông ? Nếu nói là duy chỉ tâm các ông, sao
chẳng cùng thân các ông làm thành một khối cho rồi ? Vì
sao các vật đối đãi ấy lại ở ngoài các Căn của các
ông ? Các ông nếu nói vật đối với mắt, tai, mũi, lưỡi...
chẳng phải là tâm các ông thì tại sao có câu “Chỗ các
pháp sanh ra là chỗ hiện bày của tâm” lưu truyền tại thế
gian, ai cũng nêu bày ? Các ông nghe lời yếu lý ấy, có hiểu
không ? Nếu không hiểu, hãy dụng tâm thương lượng để
được dạy cho mà hiểu, ở trong ấy chớ có lười biếng
học hỏi. Vô sự, hãy lui”.
Có
vị tăng hỏi Tổ Vân Cư : “Khi sáu cửa chẳng rõ thì như
thế nào ?”
Tổ
Cư nói : “Chẳng giao thiệp với duyên”.
Vị
tăng hỏi : “Thế nào là chuyện hướng thượng?”.
Tổ
Cư nói : “Người cẩn thận thì không giữ gìn”.
Ngài
Đầu Tử tụng rằng :
“Xuân
đến, người đá nhìn núi xa
Oanh
kêu, hoa gỗ sóng xanh nhàn
Nên
biết, ngoài mây, tùng, núi đẹp
Nghìn
xưa đón gió mặc năm hàn”.
Hai
câu đầu tụng về Chẳng giao thiệp với duyên. Hai câu sau
tụng về Chuyện hướng thượng. Cần rõ được sự hướng
thượng mới tin Mười Tám Giới vốn là Tánh Chân Như vậy.
Kinh
: “Anan, như chỗ ông bày tỏ : Nhãn căn và sắc trần làm
duyên, sanh ra Nhãn Thức. Cái Thức này là nhân nhãn căn sanh
ra, lấy nhãn căn làm Giới; hay nhân sắc trần sanh ra, lấy
sắc trần làm Giới ?
“Anan,
nếu nhân nhãn căn sanh ra, mà không có Sắc, có Không, thì
không thể phân biệt, dầu cho có cái Thức của ông cũng chẳng
làm gì. Cái Thấy của ông mà không có xanh, vàng, trắng, đỏ
thì không thể biểu hiện ra được, vậy do đâu mà lập ra
Giới ?
“Nếu
nhân sắc trần sanh ra, thì khi ở hư không, chẳng có sắc,
lẽ ra cái Thức của ông phải diệt mất, làm sao mà biết
đó là hư không ? Nếu khi sắc trần biến đổi, ông cũng
biết sắc tướng biến đổi, mà cái Thức của ông chẳng
biến đổi, thế thì do đâu mà lập sắc trần làm Giới ?
Nếu theo sắc mà biến đổi thì cái Giới không thành. Nếu
không biến đổi, tức là thường hằng, cái Thức đã từ
sắc sanh ra, lẽ ra không biết hư không ở chỗ nào.
“Nếu
do cả hai thứ nhãn căn và sắc trần chung nhau sanh ra, thì
hợp lại ắt ở giữa phải có chỗ lìa; còn như lìa, ắt
hai cái có thể hợp lại. Như thế, thể tánh xen lộn, làm
sao thành được Giới ?
“Thế
nên, phải biết : Nhãn căn, sắc trần làm duyên sanh ra Nhãn
Thức Giới, cả ba chỗ đều không. Tức là cả ba thứ Nhãn
Giới, Sắc Giới và Nhãn Thức Giới vốn chẳng phải tánh
Nhân Duyên, chẳng phải tánh Tự Nhiên.
Thông
rằng : Cái Mười Tám Giới này, chỉ phá sáu Thức. Nói cái
Thức này chẳng phải từ mắt sanh ra mà lấy mắt làm Giới,
vì Thức thì phân biệt, nhưng nếu không có Sắc, Không thì
phân biệt dùng vào đâu?
Cái
Thức này chẳng phải từ sắc sanh ra mà lấy sắc làm Giới,
vì sắc thì có biến diệt, Thức thì không đổi thay, nếu
chỉ từ sắc mà ra thì làm sao biện không ?
Thức
ấy cũng không nhân nhãn và sắc hợp lại mà làm ra Giới.
Vì một bên có Biết (nhãn căn) hợp với một bên không Biết
(sắc trần) ắt chống nhau, làm sao mà tương nhập ? Nên nói
“Ở giữa phải có chỗ lìa”.
Bảo
rằng lìa ngoài nhãn và sắc mà sanh ư ? Lìa căn tức là hợp
với cảnh, lìa cảnh tức phải hợp với căn, vậy Thức thuộc
bên nào ? Thế nên mới nói “Xen lộn”.
Ba
chỗ đồng chẳng phải, thì Giới ở đâu mà có ?
Tổ
Pháp Nhãn chỉ cây tre, hỏi vị tăng : “Thấy không ?”
Vị
tăng đáp : “Dạ, thấy”.
Tổ
Nhãn nói : “Tre đến trong mắt hay mắt đến bên tre ?”
Vị
tăng nói : “Đều chẳng phải như thế”.
Sau
này, Tổ Pháp Đăng riêng nói : “Khi ấy, chỉ nên bửa mắt
ra mà ngó thầy”.
Tổ
Quy Tông Nhu riêng nói rằng : “Hòa Thượng chỉ là chẳng
tin hai chuyển ngữ của tôi lại có hơi thở của thiền tăng”.
Lại
có vị tăng hỏi Tổ Thiên Đồng Khải : “Như thế nào là
con mắt ứng dụng không thiếu hụt ?”
Tổ
Đồng nói : “Vẹn giống như mù một thứ !”
Ngài
Đơn Hà tụng rằng :
“Mù,
ngọng, điếc, câm xa Thiên Chân
Mắt
tợ lông mày : Đạo mới gần
Đông
Quân đêm trước ngầm ban lệnh
Chốn
hoàng oanh hót liễu xanh xuân”.
Ở
chỗ này mà tin được thấu đáo thì mặc tình ứng dụng
không thiếu hụt.
Kinh
: “Anan, lại như chỗ ông bày tỏ : Nhĩ căn và thanh trần
làm duyên, sanh ra Nhĩ Thức. Thức ấy nhân nhĩ căn sanh ra,
lấy nhĩ căn làm Giới, hay nhân thanh trần mà sanh ra, lấy
thanh trần làm Giới ?
“Anan,
nếu nhân nhĩ căn sanh ra mà không có mặt hai tướng động,
tĩnh thì cái biết của căn chẳng thành. Mà đã không biết
gì thì cái Biết còn không thành huống là cái Thức phân biệt
còn có hình dạng gì ?
“Nếu
nhân lỗ tai nghe, mà không có động, tĩnh cái Nghe cũng không
thành, làm sao lấy hình tướng lỗ tai trộn lẫn sắc trần,
mà gọi được là Nhĩ Thức Giới. Cái Nhĩ Thức Giới ấy
do đâu mà thành lập ?
“Nếu
nhân thanh trần mà sanh ra, thì cái Nhĩ Thức nhân thanh trần
mà có, bèn chẳng liên quan gì đến cái Nghe, mà đã không
nghe, thì cũng không biết các tướng thanh trần ở đâu. Nhĩ
Thức mà do thanh trần sanh ra, dầu cho rằng thanh trần do cái
Nghe mà có tướng, thì cái Nghe lẽ ra phải nghe được Nhĩ
Thức. Nếu không nghe được Nhĩ Thức thì thanh trần chẳng
phải là Giới của Nhĩ Thức. Còn nếu nghe được, thì Nhĩ
Thức cũng đồng với thanh trần. Nhĩ Thức đã bị nghe, thì
cái gì biết sự nghe được cái Nhĩ Thức đó ? Còn nếu không
ai biết thì rốt cuộc giống như cỏ cây.
“Chẳng
lẽ thanh trần và cái Nghe trộn lẫn thành ra cái Giới ở
giữa ? Giới không có ở giữa thì các tướng nội căn, ngoại
trần do đâu mà thành ?
“Thế
nên, phải biết : Nhĩ căn, thanh trần làm duyên sanh ra Nhĩ
Thức Giới, cả ba chỗ ấy đều không. Tức là ba thứ Nhĩ
Giới, Thanh Giới và Nhĩ Thức Giới vốn chẳng phải là tánh
Nhân Duyên, chẳng phải tánh Tự Nhiên.
Thông
rằng : Tiểu thừa cho rằng “Nhân Duyên sanh ra pháp”, lấy
đó làm thật có, chẳng hiểu được “Tức Không” nên Phật
căn cứ vào chỗ Nghe, Thấy thường ngày ấy mà phá bỏ.
Nếu
nhân nhĩ căn mà sanh ra, thì nhĩ căn có Thắng Nghĩa Căn và
Phù Trần Căn. Thắng Nghĩa Căn biết phân biệt, nhưng nếu
không có thanh trần tiếp xúc thì cái Biết còn không có, huống
là có hình tượng gì ? Phù trần căn thì dù có xen tạp với
sắc trần, mà nếu không có hai tướng động, tĩnh thì cái
Nghe còn không có, huống là có Thức Giới ! Cho nên, nếu nói
“Nhĩ Thức nhân Nhĩ Căn sanh ra”, là sai lầm.
Nếu
nhân thanh trần mà sanh ra, thế thì thanh trần đã tự có Nhĩ
Thức, cần gì đến tai nghe ? Đã không có người nghe, thì
ai phân biệt được các thanh trần ? Nếu nói nương nhau mà
sanh, cho là thanh trần nhân cái Nghe mà có tướng, thì cũng
phải cho rằng cái Nghe nhân thanh trần mà nghe được Nhĩ Thức.
Nhĩ Thức đã bị nghe, thì cũng chỉ là thanh trần, thì còn
cái gì làm năng tri để biết rằng đã nghe Nhĩ Thức ? Nếu
cùng cái Biết, thì thành ra có hai cái Thức ! Còn nếu không
có cái Biết, thì đồng với cỏ cây. Nên nói “Thức sanh
ra nơi Thanh Trần” là sai lầm vậy.
Nếu
nói rằng “Thanh Trần và cái Nghe hòa hợp mà sanh ra Nhĩ Thức”,
thì một bên là có Biết, một bên là không có Biết, giữa
khoảng Biết và Không Biết đó, làm sao mà trộn lẫn để
thành ra cái Giới ? Cái Giới ở giữa đã không có, thì Thức
không chỗ nương, thế thì nội căn, ngoại trần do đâu mà
thành lập ? Nên nói “Thanh Trần và cái Nghe hòa hợp mà sanh”
là sai lầm vậy.
Ba
chỗ đều không, thì Nhĩ Thức chẳng sanh, nên biết cái Nhĩ
Thức vô sanh ấy tức là Tánh Chân Như vậy.
Có
lần, Đức Thế Tôn đang ngồi dưới cây Ni Câu Luật, có
người đi buôn hỏi : “Ngài có thấy xe đi qua không ?”
Ngài
nói : “Chẳng thấy”.
Lại
hỏi : “Lại có nghe chăng ?”
Đáp
: “Chẳng nghe”.
Hai
người đi buôn hỏi : “Không thiền định sao ?”
Đáp
: “Không thiền định”.
Hỏi
: “Không phải ngủ sao ?”
Đáp
: “Không ngủ”.
Người
đi buôn tán thán : “Lành thay ! Lành thay ! Thế Tôn thường
biết mà chẳng thấy !” Bèn cúng dường lên hai cây vải
trắng.
Có
vị sư hỏi thiền sư Hà Trạch Thần Hội : “Khi cái thấy,
nghe chiếu thanh, sắc thì đồng thời hay có trước sau ?”
Tổ
Hội nói : “Đồng thời hay trước sau hãy để đó. Rốt
ráo, ông lấy cái gì làm thanh, sắc ?”
Vị
sư nói : “Như chỗ chỉ bày của thầy, thì không có thanh,
sắc nào khá được”.
Rồi
quỳ lạy mà đi ngay hôm đó. Sau sư ở ẩn tại núi Mông.
Có
vị Tam Tạng xứ Thiên Trúc tên là Thanh Minh đến xứ Mân.
Vua xứ Mân mời Ngài Huyền Sa đến để nghiệm luận.
Tổ
Sa lấy chiếc đũa sắt gắp lửa gõ vào cái lư đồng, rồi
hỏi : “Đó là tiếng gì ?”
Vị
Tam Tạng đáp : “Tiếng đồng-sắt”.
Tổ
Sa nói : “Đại Vương chớ để người ngoại quốc lừa dối
!”
Vị
Tam Tạng không đáp được.
Ngài
Thiên Đồng nêu ra rằng : “Hợp với Lý thì đó là Thần
: gã nghèo được viên ngọc trong tay áo. Bị Tình gói kín
thì đó
