PHÁP THOẠI NGÀY CUỐI NĂM ẤT SỬU
28-01-2006
Thầy Nhất Hạnh

Kính thưa đại chúng 

Hôm nay là ngày 28 tháng 1 năm 2006, cũng là ngày 30 Tết, chúng ta đang ở tại chùa Từ Nghiêm, xóm Mới, Pháp quốc. Bài pháp thoại hôm nay được chuyển về Việt nam. Sáng hôm nay, vào lúc 9 giờ, tuyết bắt đầu rơi, và hiện giờ các thầy của xóm Thượng đã tới được xóm Mới đông đủ, nhưng các sư cô xóm Hạ, vì đường trơn quá không tới được. Không biết là xe của các sư cô còn bị kẹt giữa đường hay đã trở về được xóm Hạ rồi? 

Ở trong thiền viện chúng ta đều có cơ hội ngồi yên mỗi ngày nhiều lần. Và đó là quyền lợi của những người tu, có cơ hội ngồi yên. Trong xã hội ngày nay, những người có cơ hội ngồi yên rất là hiếm. Và hôm nay là ngày cuối năm âm lịch, chúng ta cũng có cơ hội để ngồi yên với nhau. Cố nhiên là nhiều người trong chúng ta phải bận rộn lo tết. Nhưng tại thiền viện chúng ta vẫn có thì giờ ngồi yên. Đó là một điều rất hay. Và thì giờ ngồi yên đêm 30 tết hết sức là đặc biệt, tại vì chúng ta có ý thức rằng một năm cũ sắp qua, và một năm mới sẽ đến. 

Trong giờ phút ngồi yên này, chúng ta có thể thấy được rất nhiều. Năm nay chúng ta được ngồi chung, và chúng ta nên ý thức rằng các thầy, các sư chú, các phật tử chùa Từ Hiếu cũng được ngồi chung với các thầy, sư cô, phật tử ở Làng Mai. Các thầy, sư chú, sư cô ở tại tu viện Bát Nhã cũng đang được ngồi chung với các thầy, sư chú, và phật tử ở chùa Từ Hiếu và Pháp Vân. Các vị ở Pháp Vân cũng vậy, tu sĩ cũng như cư sĩ đang có cơ hội ngồi chung với các vị đồng tu ở bên Pháp, cũng như ở Huế và Bát Nhã. 

Tôi vừa mới thỉnh ba tiếng chuông, và tôi sẽ thỉnh thêm một tiếng nữa. Xin mời quý vị ngồi cho yên, chúng ta ngồi cho cha cho mẹ, cho tổ tiên, chúng ta ngồi cho con cháu của chúng ta. Chúng ta biết rằng khi chúng ta ngồi yên được thì cha mẹ của chúng ta trong chúng ta cũng ngồi yên được. Và tổ tiên của chúng ta trong chúng ta cũng ngồi yên được. Đó là một tặng phẩm rất lớn mà chúng ta có thể hiến tặng cho cha mẹ, cho tổ tiên của chúng ta, và cho cả thế giới. 

Ngồi yên là một cái gì rất đặc biệt, rất quý hóa. Trong chúng ta người nào có khả năng ngồi yên thì người đó có khă năng có hạnh phúc, và có khả năng giúp cho cuộc đời bớt khổ. Ngồi yên ta sẽ thấy cha ta ở trong ta. Cha ta đang ngồi với ta, và có thể là trong suốt cuộc đời của cha, cha chưa từng có cơ hội được ngồi yên như hôm nay chúng ta đang ngồi yên. Chúng ta đang tiếp nối cha ta một cách đích thực, vì khi ta ngồi yên thì cha ta cũng ngồi yên. Hai cha con cùng ngồi trong một thân thể này. Chúng ta biết rằng khi chúng ta ngồi yên, có sự thanh tịnh, có sự vững chãi thì cha ta cũng có sự thanh tịnh và vững chãi. Đó là một điều hết sức mầu nhiệm, hết sức đẹp mà chúng ta có thể làm được, có thể hiến tặng được. Chúng ta có một người anh trai hay là một người em trai, hay một người chị, hay em gái. Chúng ta hãy nhìn vào người anh, hay chị đó, thì ta thấy cha ta ở trong đó. Cái cách nhìn cách mỉm miệng cưòi đó đích thực là cách nhìn và mỉm miệng cười của cha. Chúng ta thấy rất rõ là cha ta đang được tiếp nối nơi anh ta, chị ta, em mình, chị mình. Và khi chúng ta nhìn vào em gái hay chị gái thì chúng ta cũng thấy được mẹ. Cái kiểu chị cười là mẹ cười đó, không khác chi hết. Sự tiếp nối rất rõ ràng. Chúng ta cũng biết rằng mẹ ta đang được tiếp nối nơi ta, mẹ ta đang nhìn với con mắt của ta. Khi chúng ta ngồi yên như thế này thì mẹ cũng được ngồi yên. Có thể là cả đời mẹ vất vả, ngược xuôi, lo cho chồng cho con, chưa ngồi yên được, thì bây giờ mình ngồi cho mẹ, nhất là mình ngồi yên được trong những giờ cuối năm. 

Tổ tiên chúng ta đã từng trãi qua những cơn đói, và người nào trong chúng ta cũng tiếp nhận được hạt giống của sự lo lắng của tổ tiên. Lo không biết rằng có bị đói nữa không? Không có cơm ăn, chết đói là một nỗi lo rất lớn. Năm 1944 có 2 triệu người chết đói ở miền bắc Việt Nam. Buổi sáng nào thức dậy cũng thấy hàng ngàn thây người chết. Và hình ảnh đó bám vào trong trí óc của mình. Có thể là ông bà cha mẹ chúng ta đã từng trãi qua những trận đói như vậy. Và hễ khi nào có được chút thì giờ thì nghĩ đến chuyện tăng gia sản xuất để mà dự trữ thức ăn. Và cái chuyện không làm gì hết trở ra thành cái món quà xa xỉ. 

Ngày xưa vì đói mà chúng ta bận rộn, cha ông của chúng ta bận rộn suốt đời. Bây giờ đây, kinh tế đã phát triển, và người ta đã có nhiều thực phẩm, có nhiều cơ hội để tiêu thụ, nhưng mà người ta cũng bận rộn như xưa, có thể là còn bận rộn hơn cả ngày xưa. Ở những thành phố lớn như Hà nội, Sài gòn, Huế, người ta bận rộn vô cùng. Cái cơ hội ngồi yên cũng không có. Khi mà đói, bận rộn thì đã đành rồi, nhưng khi mà có nhiều thực phẩm, có nhiều hàng hóa, mà chúng ta có thanh thản, có ngồi yên được đâu. Chúng ta vẫn bận rộn gấp trăm lần ngày xưa, không có khả năng ngồi yên. Và vì vậy trong những giờ phút cuối năm mà chúng ta có thể ngồi yên đó là một phép lạ. Chúng ta ngồi yên cho cha mẹ, tổ tiên, con cháu, cho thế giới. Chỉ khi nào chúng ta ngồi yên thì chúng ta mới biết chúng ta đang đi về đâu, với tư cách của một con người, tư cách của một dân tộc, một quốc gia, của thế giới. Chúng ta đang đi về đâu? Xin quý thầy, quý sư cô, sư chú ngồi cho thật yên, và trong khi ngồi yên mình có được hạnh phúc của sự ngồi yên. Tại vì ngồi yên là một cơ hội rất lớn, một hạnh phúc rất lớn. Chúng ta rất giỏi, chúng ta có thể làm được rất nhiều việc. Chúng ta xây chùa, chúng ta lập hội, chúng ta giảng dạy, chúng ta tổ chức, chúng ta kinh doanh rất là giỏi. Có một cái chúng ta không giỏi, đó là chúng ta không yên, không ngồi yên được. Và khi chúng ta đi, chúng ta đi như bị ma đuổi. Chúng ta không có thì giờ để sống cái đời sống hàng ngày của chúng ta một cách sâu sắc. Điều này có liên hệ tới nền văn minh của con người.

Trong chuyến về thăm quê hương hồi năm ngoái, giờ này chúng ta đang ở tại chùa Pháp Vân. Tôi có nhìn thấy được một số các điều. 

Điều thứ nhất là một điều rất hay, đó là giá trị của đạo đức đích thực. Khi mà có đạo đức đích thực thì mình có thể chuyển hóa được con nguời và xã hội. Điều này làm tôi rất phấn khởi. Những người rất khó chịu, những người rất bạo động, đầy hận thù, rất ngang bướng, không có tình nghĩa, những người đa nghi, vậy mà khi mình có đạo đức chân thật, mình có tình thương thì mình có thể chuyển hoá được hết, rất là hay, chuyển hóa từ từ hoặc là chuyển hoá mau chóng. Đó là nhận xét đầu tiên của tôi về chuyến đi Việt nam hồi năm ngoái. 

Điều thứ hai là những người làm việc trong chính quyền, trong giáo hội, người nào cũng có hai gương mặt. Khi mình đi với Bụt thì mình mặc áo casa, và khi mình đi với ma thì mình mặc áo giấy. Và bất cứ người nào làm việc trong chính quyền, trong đảng, trong giáo hội đều có hai gương mặt như vậy hết, rất là lạ. 

Và mình hỏi nếu mình ở Việt nam thì mình có làm như vậy không? Mình phải có hai bộ mặt, một cái mặt nạ để mang lên ? Điều này rất là rõ. Tại vì trong chuyến về tôi đã tiếp xúc với những người trong đảng, ở trong chính quyền, ở trong giáo hội, và tôi thấy người nào cũng có hai bộ mặt. Khi thì dùng cái mặt này, khi thì dùng mặt khác, nếu không có hai cái mặt đó thì không sống được. Và tôi không có trách móc, nhưng mà tôi đặt câu hỏi: nếu phải sống như vậy thì đó có phải đích thực là một nền văn minh không? Tại sao mình không có được cái cơ hội, cái khả năng cho người kia thấy được con người thật của mình, mà mình phải sống với con người giả, nếu mình muốn thành công. Thành công trong cái mà mình gọi là 'Phật sự'. Điều này làm tôi lo lắng rất nhiều. Chúng ta cần bao nhiêu năm để vượt thắng được tình trạng này, chúng ta cần phải đeo mặt nạ tới bao giờ? Chính trong khi làm việc đạo, mình phải đeo mặt nạ. Và chính điều này làm mình rất đau xót. Đây không phải là đứng về phương diện tôn giáo mà nói, đây là đứng về phương diện văn hóa mà nói. Phát triển kinh tế để làm cái gì, phát triển giáo dục để làm cái gì trong khi chúng ta không sống được với nhau như những con người chân thật. Và vì vậy cho nên chỉ có một câu trả lời duy nhất thôi: là phải tu. Phải có đạo đức chân thật, tình thương chân thật thì mình sẽ có khả năng, con cháu của mình sẽ có khả năng sống chân thật, mà không cần phải đeo một cái mặt nạ. Tại vì trong tình trạng hiện tại, không đeo mặt nạ thì không sống được. 

Trong chuyến về Việt Nam đầu năm ngoái, tôi nhận thấy rằng cái tâm đạo của người phật tử Việt nam vẫn còn nguyên vẹn, từ Bắc cho đến Nam. Cái tâm đạo đó là nguồn năng lượng rất lớn, và nếu chúng ta khai thác được thì chúng ta có thể xây dựng một nếp sống đẹp đẽ của văn hóa, của đạo đức, của tình người. Nhưng mà theo cái kiểu hành đạo ở Việt nam thì tôi thấy chúng ta chưa khai thác được nguồn năng lượng vĩ đại đó của tâm đạo. Chúng ta chỉ khai thác được để xây dựng cơ sở, tạo ra được những hình thức sinh hoạt có tính cách bề ngoài. Chúng ta không sử dụng được năng lượng hùng hậu đó để xây dựng lại cơ cấu gia đình, để làm mới được con người, để chữa lành các thương tích gây nên bởi chiến tranh, bởi nghi ngờ, bởi sợ hãi. Và chúng ta đang bị cuốn theo một cơn lốc, chúng ta quá bận rộn, chúng ta không có thì giờ ngồi lại như những cá nhân, như một tập thể để tìm ra những phương pháp cứu chữa cho tình trạng hiện nay. Tôi nhận thấy rằng cách tổ chức tu học của chúng ta, cách học, cách tu của chúng ta còn rất là hình thức. Những sinh hoạt của chúng ta chỉ có thể xoa dịu một vài khổ đau trên bề mặt. Cái học và sự thực tập của chúng ta chưa có khả năng đào sâu để đi tới sự trị liệu và chuyển hóa. Tôi xin thỉnh một tiếng chuông để quý vị cùng thở và cùng có ý thức rằng chúng ta đang có cơ hội ngồi yên với nhau, tại vì còn mấy giờ đồng hồ nữa là hết năm cũ sang năm mới. 

Sau gần 40 năm xa quê hương, tôi trở về và thấy tất cả đều thay đổi, ngay cả chùa tổ. Chùa tổ bây giờ không phải là chùa tổ của ngày xưa. Tôi không cảm thấy thoải mái như ngày xưa, sự thật là như vậy. Chùa Pháp Vân cũng vậy, hoàn toàn không giống ngày xưa gì hết. Thành phố đã xích tới quá gần, điều đó là sự thật. Nhưng còn có cái gì khác nữa, chứ không phải là cái chuyện thành phố bao quanh. 

Các vị đã sinh ra và lớn lên trong thời gian tôi vắng mặt, có thể không thấy được sự thay đổi. Bởi vì quý vị chưa có cái kinh nghiệm sống trong không khí chùa tổ cách đây 40 năm. Có một cái tin mà tôi cho là tin mừng, đó là trong suốt năm qua, loa phóng thanh của xã phát mỗi ngày, vọng vào chùa tổ, bây giờ đã ngừng phát. Trong thời gian tôi trở về chùa tổ năm ngoái, tôi nghe mỗi ngày ra rã 2, 3 lần phát thanh, như vậy đâu có sự thanh tịnh của chùa. 

Chùa Pháp Vân ngày xưa rất là thanh tịnh, bây giờ chợ búa bao quanh, và có trường trung học Trần Phú kế bên nữa, thành ra không bao giờ có sự yên tĩnh. Cố nhiên mình không thể đòi hỏi mọi sự vật không thay đổi, bởi vì mọi vật đều vô thường. Ngày xưa nó là như vậy, bây giờ mình đòi hỏi nó như ngày xưa, thì làm sao được. Cái gì cũng phải thay đổi, tâm người thay đổi, sự vật cũng thay đổi.

Nhưng mà có một cái không thay đổi, đó là điểm đầu tiên tôi đã nói. Đó là tâm đạo của người phật tử Việt Nam, nó vẫn còn y nguyên như xưa, vẫn còn tha thiết thương yêu nền đạo đức tâm linh của mình ngày xưa. Cái đó không thay đổi, nó vẫn còn y nguyên. Ngày xưa, vào khoảng 1930, 1940, 1950, có nhiều thanh niên Việt nam lìa xa gia đình để đi làm cách mạng và họ có một trái tim rất là trong sáng. Họ đã bỏ cha, bỏ mẹ, bỏ người yêu để đi làm cách mạng. Và bản chất của cuộc cách mạng là đi giành độc lập cho dân tộc, rất là đẹp. Có biết bao nhiêu người trẻ tuổi đã ngã quỵ trên chiến trường, nhưng mà trái tim đó, tinh thần đó rất đẹp. 

Khi tôi trở về, tôi không thấy cái đẹp đó nữa, không thấy trái tim trong sáng đó nữa trong đảng, trong chính quyền. Người thanh niên đã hy sinh cuộc đời của mình cho lý tưởng, không tiếc thân mạng của mình, với điều kiện là họ có một niềm tin nơi tương lai của đất nước. Và cái niềm tin đó nó đi đôi với đạo đức, văn hóa. Khi mà đã nảy sinh ra sự nghi ngờ, tranh giành, loại trừ, tham nhũng thì cái niềm tin đó bị mất. Vì vậy cái đẹp của cuộc cách mạng, của đạo đức, nó không còn nữa. Người thanh niên thiếu nữ đã bỏ nhà, bỏ cha mẹ, bỏ người yêu để đi xuất gia cũng có một trái tim đẹp như vậy. Tôi đã từng mang một trái tim đẹp như vậy đi vào cuộc đời. Khi mình đi xuất gia như vậy, mình đi theo con đường lý tưởng của đức Thế Tôn ngày xưa. Đức Thế Tôn cũng có một mái gia đình, một địa vị lớn, một người yêu, nhưng mà tại vì thấy nhân loại, đất nước không có một nẻo thoát, cho nên Ngài đã bỏ hết tất cả để đi tìm con đường. Trái tim đó là bồ đề tâm. 

Khi tôi về năm ngoái, tôi đã thấy không biết bao nhiêu là thanh niên xuất gia nam cũng như nữ, đã đánh mất bồ đề tâm của mình. Tại vì những cái hư hỏng đã xãy ra trong chính quyền, trong xã hội, trong giáo hội của chính mình. Thấy rất là tội nghiệp. Chúng ta đã có khóa tu tại chùa Hoằng Pháp, chùa Từ Hiếu, chùa Bồ đề, và ở thiền viện Nguyên Thiều. May mắn là chúng ta đã có những khóa tu như vậy cho người xuất gia trẻ. Nhờ những khóa tu này mà nhiều người đã tìm ra được trái tim ngày xưa, thấy được con đường, thấy được lý tưởng của mình trở lại. Liệu những người đó có giữ được lâu bền cái mà họ vừa mới tìm lại được không? Tại vì nếu cứ tiếp tục sống trong một môi trường đầy dẫy sự tranh giành, loại trừ, hư hỏng, tham nhũng thì làm sao mà giữ được trái tim đó, niềm tin đó? Cái chí nguyện, cái ước vọng của người thanh niên xuất gia có đó, nhưng mà nó không được nuôi dưỡng.  Và các bậc trưởng thượng có lòng muốn đứng ra bảo ban, nuôi dưỡng, đùm bọc, tôi thấy rất là ít, hầu như là không có. Cái hiện tượng cạnh tranh, ganh tỵ, đi tìm địa vị quyền thế trong giáo hội rất là nhiều. Phần lớn người ta đi tìm chỗ đứng, tìm địa vị, tìm những cái tiện nghi vật chất, tiện nghi tình cảm. Và khi người trẻ thấy những hiện tượng như vậy thì họ chán nản. Cố nhiên là ngày tết chúng ta họp mặt, ngồi chung với nhau, chúng ta bày phẩm vật cúng dường lên bàn thờ tổ tiên tâm linh và huyết thống, chúng ta bày tỏ niềm hiếu thảo của chúng ta đối với liệt vị tổ tiên. Chúng ta lạy, chúng ta tiếp xúc với tổ tiên, chúng ta ăn cơm với nhau, chúng ta cười nói với nhau, chúng ta làm văn nghệ, đọc sớ táo quân. Nhưng mà không có lý chúng ta chỉ làm những điều đó mà thôi? Tại vì những điều này chúng ta thường làm hàng năm. 

Chúng ta có thể nào ngồi xuống vạch cho nhau một con đường hay không? Có một sự bế tắc rất là lớn trong xã hội của chúng ta, trong truyền thống tâm linh của chúng ta. Chúng ta không thể nói sự bế tắc đó không có, không có nẻo thoát. Nếu chúng ta không có nẻo thoát cho chúng ta, thì làm sao chúng ta có nẻo thoát cho xã hội. cho thế giới? Cho nên cái quan trọng nhất là chúng ta ngồi cho yên, và chúng ta tìm được một nẻo thoát cho tâm ta. Dầu chúng ta chỉ là người mới thọ giới sadi, sadi ni, hoặc 5 giới thì chúng ta cũng phải có bổn phận làm chuyện đó. Tìm được lối thoát cho mình rồi thì lúc đó mình mới có thể nắm tay nhau, mở một đường thoát cho gia đình mình, cho cộng đồng mình, cho xã hội của mình. 

Tôi thấy các bậc trưởng thượng cao cấp cũng rất là bí, các bậc đại hòa thượng đang rất là bí. Tôi có niềm tin nơi người thanh niên. Ngày xưa đi tu lúc 16 tuổi, đã biết gì đâu, con đường tu học không rõ ràng. Nhưng biết rằng ngày xưa đất nước đã đi ngang qua những giai đoạn khó khăn, điêu linh. nhưng con đường tâm linh của đạo Bụt đã mấy lần mở được lối ra cho đất nước. Mặc dù còn nhỏ, nhưng tôi đã có một niềm tin hết sức vững chắc nơi con đường của Bụt. Lớn lên đi học, tìm đường, dù có gặp những khó khăn, những trở ngại, những ganh tỵ, những quấy phá thì tôi vẫn không nản lòng, bỏ cuộc. Tôi mong rằng các vị xuất gia trẻ, các thầy, sư chú, sư cô, những thanh niên phật tử ngày hôm nay nối tiếp được cái niềm tin đó, thao thức đó. Thế nào mình cũng tìm ra được con đường thoát. Một nền đạo đức tâm linh đã từng mở được lối thoát cho dân tộc, bây giờ được coi là một sinh hoạt mê tín. Những người xuất gia đại diện cho nền đạo đức, văn hóa đó được coi là những người đang làm ăn, họ đang hành nghề. Cái tối đa mà họ có thể làm được là xây dựng những ngôi chùa lớn, có một chức vụ nào đó trong giáo hội. 

Trong đại giới đàn Cổ Pháp vừa rồi tại đạo tràng Mai Thôn, có nhiều vị xuất gia trẻ được truyền đăng. Và tôi rất hạnh phúc được truyền những cây đèn cho họ. Có những thầy, sư cô trẻ từ Việt nam qua thực tập hạnh phúc ở Làng Mai, có nói với tôi rằng: pháp môn đã cứu con ra khỏi tình trạng tuyệt vọng, con thấy rằng con đi xuất gia không uổng tuổi trẻ của con, tại con biết con sẽ làm được cái gì cho đất nước, cho nhân loại trong tương lai.

Thầy Trung Hải nói rằng: là người thanh niên xuất gia, sở dĩ họ hư hỏng là vì họ không thấy được không gian rộng lớn trước mặt mình, không thấy được cái lý tưởng. Khi mình cho những người thanh niên đó một không gian lớn, một lý tưởng thì tự nhiên những cái hư hỏng, những cái khó khăn đó không còn nữa. Tuy thầy Trung Hải chỉ nói một vài câu như vậy thôi, nhưng đủ để chúng ta thấy được thực trạng hiện tại. 

Sư cô Tín Nghiêm là người Mỹ gốc Đại Hàn, trong khi nhận đèn truyền đăng, có nói rằng: nếu sau này con sinh ra trở lại thì con sẽ đi con đường này nữa, con sẽ xuất gia nữa. Khi một người thanh niên nói được như vậy thì họ có niềm tin ở nơi con đường của mình đang đi. Họ thấy được con đường mà họ đang đi có thể mở ra lối thoát cho nhân loại, cho con người trong hiện tại. Những lời nói đó có khả năng nuôi dưỡng mình rất nhiều. 

Ở Làmg Mai như lời Hoà Thượng Giác Quang nói: cơ sở đâu có gì đâu, ngồi xe từ phi trường Bordeaux về làng cứ tưởng tượng làng Mai đồ sộ thế này, đồ sộ thế kia, rốt cuộc đến nơi thấy không có gì nhiều, có vài cây thông, cây sồi mà thôi. Những điều kiện sinh sống ở làng Mai hết sức đơn giản. Tuy vậy những thiền sinh trên thế giới về làng rất là đông. Mùa hè năm ngoái có trên 4000 người về tu học, đại diện cho gần 50 nước. Trong số đó có rất nhiều người trẻ và trí thức. Những người thiền sinh về làng không giống những người Việt đi lễ chùa, họ không mang theo nhang đèn, lễ vật để cúng kiến gì hết. Họ đến làng Mai không phải để cầu nguyện, để cúng dường mà là để tiếp xúc với tăng thân, để tiếp nhận những pháp môn tu tập cho bản thân, cho gia đình, cho cộng đồng mình. 

Kinh nghiệm của tôi cho thấy: con đường mà đức Thế Tôn khơi mở cho chúng ta là con đường tuyệt vời, rất đẹp. Tôi đang nói những câu này và nhìn ra ngoài cửa sổ thiền đường Trăng Rằm, thấy tuyết vẩn còn tiếp tục rơi. Tôi thấy rõ ràng rằng: giáo lý của đức Thế Tôn không có rắc rối như người ta tưởng. Người ta đã làm cho giáo lý của đức Thế Tôn rắc rối. Càng học càng thấy rắc rối. Học 5 năm thì rắc rối vừa, học 10 năm thì rắc rối thêm, học 20 năm rắc rối thêm nữa. Tôi tìm ra rằng: giáo lý của đức Thế Tôn rất là đơn giản. Nếu áp dụng vào thì nó có kết qủa liền lập tức, nó đem hạnh phúc lại cho mình liền lập tức. 

Cái điều mà tôi thấy, nếu như phải nói một câu gì cho đời, để đời nhớ mình thì tôi sẽ nói rằng tôi thực tập đạo Bụt có hạnh phúc lắm. Không có gì hạnh phúc bằng áp dụng những lời Bụt dạy vào đời sống hàng ngày của mình. Khi đi, khi đứng, khi cười, khi ăn cơm, khi rửa tay, khi làm việc, áp dụng vô là mình hạnh phúc liền lập tức. Cái hạnh phúc đó có thiệt, có thể có ngay trong giây phút hiện tại. Và bài thuyết pháp ngắn nhất của mình là 'đã về đã tới'. Nó hết sức là đơn sơ. Cái thông điệp hết sức đơn sơ 'đã về đã tới' có ai mà không hiểu? Ai mà không hiểu bốn chữ 'đã về đã tới' là an trú trong hiện tại. 

Nhưng có những người học Phật 20 năm, 40 năm vẫn không hiểu được điều đó. Giống như làm bộ là mình không hiểu được, không làm được. Mình có thể học Phật trong học viện 10 năm mà vẫn không có khả năng hiểu được 4 chữ 'đã về đã tới'. Hoặc nếu họ hiểu thì chỉ hiểu được cái ý của nó mà thôi, chứ mình không nắm được. Có điều lạ lùng là những người chưa bao giờ học Phật hết, họ tới họ nghe trong vòng 5, 10 phút là họ làm được liền, rất là hay. Trong khi đó có những vị hòa thượng đã học Phật 30, 40 năm mà vẫn không nắm được. Điều này là điều hết sức lạ lùng. Có thể họ nghĩ đạo Bụt rất cao sâu thâm diệu, nếu nó không thâm diệu thì nó không phải là đạo Bụt. Có lẽ vì nghĩ như vậy cho nên họ mới không tiếp nhận được giáo lý đạo Bụt.

Thầy thuyết pháp tại chùa Linh Mụ Huế

Tôi có hứa là đêm 30 đọc thơ, mà tôi quên đọc thơ rồi. Bây giờ có tập thơ nào thì đem ra đọc một bài cho vui. Tôi xin đọc bài thơ 'thơ từng ôm và mặt trời từng hạt'. Thơ đối với tôi là một cái gì rất đẹp. Thơ ở đây không phải là tiêu khiển, nó là chất liệu nuôi dưỡng. Thơ tức là không khí mà mình thở, thơ tức là nắng để làm hoa nở. Thơ tức là trái đào tiên tháng tám, thơ tức là những bước chân mà mình đang đi. Thơ là một cái gì rất cụ thể, cái này dính tới cái kia. Trong bài thơ 'thơ từng ôm và mặt trời từng hạt' có một hình ảnh mái tranh nghèo đang đứng đợi ven sông. Đất nước Việt nam ngày xưa nghèo lắm, và hình ảnh 'quê hương tôi đất mặn đồng chua', những 'mái tranh nghèo đứng đợi ven sông', những hình ảnh đó, có thể mai này sẽ không còn nữa. Nhưng với thế hệ của tôi, đó là những hình ảnh rất bền. Hình ảnh người nông dân cầm liềm hoặc mang cuốc trên vai, cày, cuốc mồ hôi đổ xuống đất khô cằn, hình ảnh đó còn mãi. Bây giờ mình có hình ảnh những chiếc máy cày, những nông trại rộng lớn. Nông dân bây giờ sử dụng máy vi tính, sử dụng máy móc và làm ra rất nhiều tiền. Thành ra những hình ảnh này có thể làm ra những hình ảnh thi ca mà nó không còn thích hợp nữa. 

'Nắng trên không gian và thơ trên nắng
Thơ làm ra nắng nắng ra thơ'

Ở làng Mai vào tháng tư, mình thấy nắng ấm và trời xanh, nếu mình đi tìm thơ thì thơ ở trong nắng, trong trời xanh. Thơ đó, nắng đó, trời xanh đó nuôi mình sau những tháng lạnh lẽo, buốt giá. Mình đi thiền hành ở xóm Thượng, xóm Mới hoặc là xóm Hạ, mình tiếp xúc với nắng với trời xanh và mình được nuôi dưỡng bởi những cái đó. Nó chính là thơ.

Nắng trên không gian và thơ trên nắng
Thơ làm ra nắng nắng ra thơ'

Thơ ở đây tức là sự sống, là chánh niệm. Nếu có nắng mà không có thơ tức là không biết rằng nắng có đó mà cũng như không. Vì vậy ở đây thơ là ý thức sáng tỏ, là những chất liệu nuôi dưỡng. Thân tâm mình có đó, nếu không có chánh niệm thì cũng không có nắng cũng không có thơ, cũng không có không gian,và không có gì hết. Cho nên ở trong hai câu thơ này, không có chữ nào là chánh niệm, nhưng chánh niệm là gốc của mọi thứ.

Nhờ có gì mà mình biết là có nắng trên không gian? Nhờ tâm của mình, nhờ chánh niệm cho nên mình biết rằng có không gian và nắng đang bay trên không gian, và thơ trên nắng.

Ở bên Mỹ có một trường phái triết học phát sinh ở Princeton nói là 'there is thinking in the blue sky'. Có tâm của mình ở trong trời xanh. Vì vậy cho nên không gian ở trên cao có tôi ở trên đó, có ý thức của tôi trên đó. Và nắng cũng ở trên đó, và tâm tôi cũng ở trên đó, chứ không phải chỉ ở trong thân của tôi mà thôi. 'Nắng trên không gian và thơ trên nắng' hai cái đó chuyên chở nhau. 'Thơ làm ra nắng nắng ra thơ', nếu không có nắng làm sao có thơ, nếu không có thơ làm sao có nắng. Đó là tương tức. Đó là gói quà tết.

Mặt trời cất chứa trong lòng trái khổ qua
Thơ bốc thành hơi trên bát canh mùa Đông, trong khi bên ngoài gió hú.

Mở ra 'mặt trời cất chứa trong lòng trái khổ qua', trái khổ qua là một món quà tết. Và nếu anh mở ra anh thấy cái gì? thấy mặt trời trong đó. Ngộ không? Nếu không có mặt trời chiếu hồi tháng 6, tháng 7, tháng 8 thì làm sao mình có trái khổ qua cất trong tủ đông đá. Tại làmg Mai, mình trồng khổ qua vào mùa hè, và nếu ăn không hết thì để dành trong tủ đá. Khi mùa đông đến, mình lấy khổ qua ra làm khổ qua hầm. Tại vì mình tu chánh niệm trong đời sống hàng ngày, chứ không phải chuyện thơ thẩn gì hết đó. Khi mình lấy trái khổ qua ra, nó giống như một món quà tết. Mở nó ra thì thấy có nắng trong đó. Mùa đông ở đây xám xịt, không biết mặt trời nó đi đâu? Vậy mà mở trái khổ qua ra thì thấy mặt trời nằm trong đó. 'Mặt trời cất chứa trong lòng trái khổ qua, thơ bốc thành hơi trên bát canh mùa đông'. Trong khi bên ngoài gió hú mà thầy có bát canh khổ qua. Khổ qua đó là thơ, hơi nóng của bát canh bốc lên cũng là thơ. Hồi tôi làm bài thơ này thì tại làng Mai chưa có hệ thống sưởi trung ương, và nếu phòng nào hên thì có một lò sưởi củi.

'Thơ theo gió đi về cồn xưa bãi cũ
Mái tranh nghèo còn đứng đợi ven sông'

Quê hương không phải nằm bên kia, mà nằm ngay trong lòng trái khổ qua. Và khi ăn trái khổ qua thì nhớ những hình ảnh đó. Quê hương có chiến tranh, có nghèo đói, quê hương không có chủ quyền, quê hương bị áp bức và vì vậy trong bát canh không chỉ có mặt trời, có không gian, mà còn có quê hương. Mình chưa bao giờ xa quê hương cả dù chỉ 1 năm hay 40 năm.

'Thơ nơi từng giọt mưa xuân
Thơ trong từng đóm lửa hồng'

Nếu mình sống có chánh niệm thì mình thấy tất cả đều mầu nhiệm. Một giọt mưa chứa đựng cả thế giới tam thiên đại thiên, nó chứa đựng tất cả quê hương.

'Nắng cất chứa trong lòng gỗ thơm
Nắng ấm đưa thơ về trên trang ngoại sử'

Khúc gỗ thơm mà mình bỏ vào trong lò sưởi, nó là nắng, nó chứa nắng trong đó. Mặt trời không có mặt, nhưng khúc cũi đại diện cho mặt trời, và mình bỏ vào trong lò thì có sức ấm. Tôi nhớ hồi viết cuốn 'Đường xưa mây trắng' trong phòng tôi chỉ có một lò sưởi cũi và tôi hơ tay trái trên lò sưởi, còn tay phải thì tôi viết, nhưng hạnh phúc chán. Viết được chừng 3,4 trang thì dừng lại đi làm một bình trà. Trên lò sưởi đã có sẳn nước nóng, thành ra châm trà rất mau.

'Nắng cất chứa trong lòng gỗ thơm'. Mình phải thấy mặt trời trong khúc gỗ. Nếu không thấy thì làm sao có thơ được, làm sao mà có 'Đường xưa mây trắng' được. Có một cái mà mình tưởng là không có mặt, nhưng thực ra nó đang có mặt. Mùa hè có mặt trong khúc gỗ thơm mà mình bỏ vào lò sưởi. Nói tới đây tôi nhớ thời gian tôi viết 'Am mây ngủ'. Am mây ngủ là một tác phẩm ngoại sử, viết về đời của Trúc Lâm Thượng Sĩ và công chúa Huyền Trân. Am mây ngủ là một cuốn sách ngoại sử, đã được nghiên cứu rất kỹ, tất cả những chi tiết trong đó đều có nghiên cứu, chứ không phải do tưởng tượng mà viết ra. Nếu bây giờ chúng ta đọc lại Am mây ngủ thì chúng ta sẽ bắt gặp hình ảnh bát canh khổ qua, và mặt trời cất chứa trong lòng khúc gỗ thơm. 

'Nắng vắng trong hư không, nhưng nắng chất đầy một lò sưởi đỏ'

Mình gọi là hơi ấm hay nắng cũng được, nó cùng một tính chất.

'Nắng lên thành màu Khói, thơ đọng thành màu Sương'

Nếu quý vị có bài thơ này trong tay thì quý vị sẽ thấy chữ khói viết hoa và chữ sương cũng viết hoa. Tại sao phải viết hoa hai chữ này? Không phải chỉ hai chữ này mới viết hoa mà tất cả đều phải được viết hoa. Tại vì tất cả đều hết sức là mầu nhiệm. Mầu nhiệm như Bụt như đức Quan Âm. Tại vì Bụt cũng ở trong đó và đức Quan Âm cũng có trong đó. Khói là cái gì, sương là cái gì ? Đó là chánh niệm, đó là Bụt, là tổ, là hạnh phúc, là sự nuôi dưỡng. Đã biết bao nhiêu lần quý vị nấu cơm bằng cũi, đã biết bao nhiêu lần quý vị chất cũi vào lò sưởi, nhưng quý vị có ý thức không? Có thấy rằng những khúc cũi đó chứa đựng mặt trời tháng tám. Có khi nào quý vị vo gạo xong, múc nước đổ vào nồi và thấy nước là từ mấy đám mây ở trên trời cống hiến hay không? Sự khác nhau của người tu và người không tu là ở chỗ đó. Khi mà mình ăn cơm, mình được nuôi nấng bằng những đám mây trên trời, bằng sức nóng của mặt trời trên những đồng lúa vàng rực. Và khi mình nấu cơm như vậy là mình tu, mình là thi sĩ, là thiền giả. Quý vị đâu cần tới chùa để làm việc đó, tại vì quý vị cũng nấu cơm tại nhà, có phải không? Phải sống cho thảnh thơi, vững chãi, sống dừng lại trong từng giây từng phút, nhìn cho kỹ để thấy tâm mình trong đó, chánh niệm trong đó, thì giây phút nào cũng mầu nhiệm. Sương cũng mầu nhiệm, khói cũng mầu nhiệm, trái khổ qua cũng mầu nhiệm, những hạt gạo cũng mầu nhiệm, mà nước cũng mầu nhiệm. Hạnh phúc là ở chỗ đó. Quý vị còn tìm hạnh phúc ở đâu nữa? Không cần phải đợi làm Tăng Thống hoặc Pháp Chủ mới có hạnh phúc.

'Nắng cất giữ trong từng hạt mưa xuân'

Nếu không có nắng thì sức mấy có mưa. Nếu không có mưa thì sức mấy hạt cây nẩy mầm.

'Giọt nắng cúi xuống hôn Đất cho hạt cây nẩy Mầm'

Chữ đất viết hoa, chữ mầm cũng viết hoa. Mình phải vinh danh đất, vinh danh hạt cây. Cái gì cũng quý giá vô cùng.

'Thơ đi theo mưa về trên từng đọt lá'

Mỗi hạt mưa xuân là một bài thơ. Bài thơ này không phải là chuyện tình cảm vẩn vơ. Đây là sự nuôi dưỡng. Không có những trận mưa xuân đó làm sao mình có hoa có trái có cơm có gạo.

Nắng thành màu xanh thơ màu hồng'

Màu xanh cũng vậy mà màu tím cũng vậy. Một nắm rau mồng tơi màu xanh, một nắm rau tía tô màu tím, tất cả đều là thơ. Không cần phải mua một tập thơ, cứ ra vườn đi thì cái gì cũng là thơ hết đó. 'Lá tía tô gọi hạt mồng tơi', lá tía tô, hạt mồng tơi đều là thơ.

'Nắng cất giữ trong từng hạt mưa Xuân
Giọt nước cúi xuống hôn Đất cho hạt cây nẩy Mầm
Thơ đi theo mưa, về trên từng đọt Lá
Nắng thành màu Xanh thơ màu Hồng'
'Nắng chở trên cánh Ong tới trút Ấm lên đài hoa'

Ong có hai cánh và trên hai cánh của nó chở đầy nắng. Phải để ý mới được. Trong khi mình đi, đừng để tâm mình bay bổng trên hư không. Phải tiếp xúc với tất cả mầu nhiệm của sự sống. Ong chở nắng trên hai cánh và khi tới đài hoa thì nó giao hàng bằng cách trút nắng vào đài hoa.

Thơ theo nắng về rừng xa uống Mật
Tưng bừng xôn xao bướm ong về chật đất
Nắng làm nên Khúc Múa, thơ làm nên Lời Ca

Đâu cần lát nữa mới có văn nghệ, khi mình đi thiền hành mình thấy bướm ong, hoa làm văn nghệ non stop.

Mồ hôi giọt xuống đất khô, thơ bay trên luống cày

Nghèo thì nghèo thiệt, nhưng mà có thơ, có sự sống, không có bận rộn quá. Ngày xưa ở chùa Từ Hiếu tôi có đi cuốc đất trồng khoai, trồng sắn, gánh nước, chặt cũi. Tuy phải làm việc nhiều như vậy nhưng thấy thanh thản lắm, đâu có bận rộn như là các thầy bây giờ.

Cán cuốc trên vai, thơ vào ra theo nhịp thở

Đi từng bước có chánh niệm và thực tập hơi thở. Ngày xưa tổ Bách Trượng cũng chấp tác ngoài vườn. Cố nhiên là trong khi vác cuốc thì ngài cũng thở, mỉm cười và đi có chánh niệm như vậy.

Nắng rụng bên Sông nắng Chiều ngập ngừng bỡ ngỡ
Thơ đi về chân trời, nơi vừng Sáng đang đắp chăn mây

Chăn có nghĩa là mền. Mặt trời đắp mền ngủ. Nhưng nhà in in sai, bỏ dấu ớ thành chân mây. Đắp chân mây là đắp cái gì mình không thể hiểu được?
Mặt trời còn biết đi ngủ, còn mình thì cứ làm việc non stop, không chịu đi ngủ. 
Có cái máy vi tính cứ làm việc hoài.

Mặt trời xanh rờn một rỗ rau tươi

Sư cô, sư chú vừa mới đi hái rau về, một màu xanh rờn, nhưng tất cả đều là mặt trời đó. Mặt trời không chỉ là màu đỏ thôi, nếu anh nghĩ mặt trời màu đỏ thôi thì anh lầm. Cái rỗ rau này là mặt trời đó. Và mình thấy mặt trời rất là xanh. 

Thấy được mặt trời màu xanh thì người đó mới là người tu.

Mặt trời xanh rờn một rỗ rau tươi
Mặt trời dẻo thơm trong bát cơm gạo Tấm

Có ai nói mặt trời dẻo và thơm không? Khi mình nhai có chánh niệm thì mình thấy gạo dẻo và thơm. Đó là mặt trời dẻo và thơm đó. Nếu không có mặt trời thì sức mấy có bát cơm này cho mình ăn. Đây là tương tức, duyên sinh, và mặt trời là cái gì mà mình đang tiêu thụ.

Thơ trong ánh mắt em thơ, thơ trong mầu da nắng sạm
Thơ nơi từng cái Nhìn chăm chú

Nhìn mà thấy được thì mới gọi là nhìn. Đó là quán. Còn nhìn mà chưa thấy thì chưa phải là nhìn. Danh từ thiền là 'khán' tức là nhìn cho rõ. Nếu là công án thì mình phải nhìn với tất cả niệm và định của mình. Ở đây không cần công án. Chỉ cần nhìn vào nắm rau, nước trong nồi cơm là có rất nhiều hạnh phúc rồi. Nhìn con thấy cha, nhìn đệ tử thấy thầy, nhìn thầy thấy Bụt, nhìn như vậy đáng cho mình nhìn lắm. Thương nhau là ở chỗ mình có nhìn bằng tâm của mình hay không.

Thơ nơi từng bàn tay vun xới miền đồng chua nước mặn xa xăm.
Tất cả đều nằm trong giây phút hiện tại.
Mặt trời cười tươi trên bông hướng dương
Mặt trời trĩu nặng nơi trái đào Tiên tháng tám

Hồi nãy mình nói mặt trời màu xanh, mặt trời dẻo thơm, bây giờ là mặt trời trĩu nặng, mặt trời đang có mặt trong trái đào tiên tháng tám.

Thơ nơi từng bước chân thiền quán
Nếu trong bước chân của sư chú mà có thơ thì sư chú hạnh phúc quá đi. Phải để thơ vào trong chân mà đi. 
Thơ nơi từng dòng chữ
Thơ nơi từng nắp hộp kín đáo nuôi tình Thương.

Cái câu chót này phải giải thích một chút thì mới hiểu được. Hồi đó có nhiều văn nghệ sĩ phải đi học tập cải tạo. Và ở bên này có chương trình gởi quà về giúp đỡ họ. Những gói quà 1 kg toàn là thuốc tây, khi gia đình của những văn nghệ sĩ này nhận được quà thì họ đem bán lấy tiền đi thăm nuôi người thân, và để sống trong vòng vài tháng. Lúc đó có rất nhiều người tham gia vào việc gói quà để gởi về bên nhà. Công việc phải làm trong bí mật, nếu không thì sẽ liên lụy đến người nhận ở Việt nam. Công việc đó được làm với rất nhiều tình thương. Mình nuôi ai bằng cái công tác đó. Trước hết là nuôi cái tình thương ở trong mình. Trong khi rất nhiều người bó tay, không tìm ra được cách nào để giúp đồng bào còn ở tại quê nhà thì mình tìm ra được cách để giúp đỡ họ. Cái hạnh phúc trước tiên là hạnh phúc cho chính mình. Mình nuôi dưỡng được cái tình thương trong mình. Cho nên mới có câu: 'thơ nơi từng dòng chữ, thơ nơi từng nắp hộp kín đáo nuôi tình Thương'. Ngày xưa có một cơ hội các anh em 'thanh niên phụng sự xã hội' được bảo lãnh qua bên này (Pháp), tôi cũng đã đọc bài thơ này cho quý vị. Đây là lần thứ hai tôi đọc bài thơ này.

Bây giờ bên nhà tới giao thừa chưa? 11 giờ rồi hả? Tôi xin thỉnh một tiếng chuông để chấm dứt buổi pháp thoại hôm nay, để các vị ở Pháp Vân, Từ Hiếu, Bát Nhã chuẩn bị, họ còn 1 giờ đồng hồ nữa để đón giao thừa. Trong khi ở bên này còn tới 7 giờ nữa mới đến giao thừa. Đại chúng ở đây sẽ đi thiền hành, và vào 5giờ rưỡi sẽ đắp y ngồi thiền. Lúc 6 giờ tức là 12 giờ khuya ở Việt nam sẽ khai chuông trống bát nhã, lạy tổ tiên tâm linh và huyết thống. Và quý vị ở bên nhà có tưởng tượng được không là 7 giờ tối ở đây tức 1 giờ sáng ở bên đó, chúng tôi sẽ ăn chiều. Và 2 giờ sáng bên kia, tức 8 giờ tối ở đây sẽ có văn nghệ. Bên này sẽ còn thức dài dài. Chúc các thầy, các sư chú, sư cô, các Phật tử bên nhà có một năm mới Bính Tuất nhiều hạnh phúc, nhiều vững chãi, nhiều thảnh thơi và có cơ hội thật nhiều để thực tập hạnh phúc.

Pháp thoại cuối năm Ất Dậu : Bình Thơ: "Thơ Từng Ôm và Mặt Trời Từng Hạt": http://www.tuvienlocuyen.org/phap_thoai/phienta/2006-01-28.html
 

 

SẴN SÀNG RỒI
Nhất Hạnh

Lời tòa soạn Tạp chí Mindfullness Bell:

Dù   cho   nhiều   người trong chúng ta đã đi theo Thầy và  phái  đoàn  tăng  ni  về  Việt nam, mình cũng thấy mọi chuyện xảy ra sờ sờ trước mắt đấy,  nhưng  quả  ư  thật  là  khó hiểu  làm  sao!  Trong  bài  nầy chúng ta sẽ nghe chính lời của Thầy, nói lúc vừa về  Pháp, về các  biến  cố  quan  trọng  nhất trong  chuyến  đi  và  tầm  ảnh hưởng  có  thể  có  trong  tương lai  vào  chính  quyền  Việt  nam, cũng như  vào tầng lớp tăng ni và  cư  sĩ  sở  tại.  Bằng  phương cách thực tập giản dị và giọng nói mạch lạc, Thầy đã đề nghị lên chính phủ kế hoạch 6 điểm để chuyển hóa cách nhận thức quá  ư  nông  cạn  về  đạo  Phật và sử dụng sức mạnh của tiền nhân để giải đáp các khó khăn hiện tại. Chúng ta cũng chứng kiến nhiều móc xích ràng buộc vào nhau giữa tòa nhà tâm linh và   gốc   rễ   tây   phương   của chúng  ta.  Các  bài  thơ  ở  đây, các mẫu chuyện ở đây, và các báo  cáo  về  chương  trình  trợ giúp  nhân  đạo  của  Làng  Mai sẽ  đem  chúng  ta  gần  lại  hơn với  gia  tài  tâm  linh  của  chúng ta, không phải với tư cách của một người Á hay Âu, mà với tư cách của một vị Bụt- sẽ- thành! 

Việt dịch: Chân Hỷ Điền
 

Lúc phi cơ từ Việt nam về gần đến Pháp, sư chú Pháp Hữu nói: “Con sẵn sàng
về (Làng  Mai)  rồi,  thưa  Thầy”, tôi liên tưởng đến cụm từ ’sẵn sàng chưa?  Nếu  tôi  thực  sự   sẵn sàng   thì   tôi   phải   thấy   khỏe khoắn cho dù ở  Việt nam hay về   nhà   bên   Pháp.   Nếu   tôi không cảm thấy dễ chịu, tức là tôi chưa sẵn sàng! Ba tháng ở Việt nam rất lâu nhưng rất sâu sắc.  Chúng  ta  cần  một  thời gian  dài  để  tiêu  hóa  những  gì mắt thấy tai nghe để chúng có thể  nuôi  dưỡng  xương  cốt  và bắp thịt ta và sẽ trở thành một phần  của  cơ  thể  ta.  Chúng  ta cần ít nhất 6 tháng để tiêu hóa hết các kinh nghiệm của chuyến hành trình đó.

Trước ngày đi, tôi cảm thấy tôi đã sẵn sàng trở lại Việt nam rồi. Tôi biết sẽ  gặp nhiều khó  khăn,  và  gặp  nhiều  sự việc  ngoài  dự  liệu,  nhưng  tôi thấy  tôi  sẵn  sàng  đối  đầu  với chúng. Tôi đã chuẩn  bị câu thần chú thứ  5.  Một   cư   sĩ người Mỹ đã phát minh ra câu thần  chú  thứ 5  nầy.  Có  nhiều lần vợ anh có ý kiến trái ngược với ý kiến của anh, y như  sắp sửa có giông bão lớn trong gia đình!  Cho  nên  anh  đã  sáng chế ra câu thần chú thứ 5 này: “Vâng lệnh Bà!”

Chúng  tôi  nghĩ  chúng  tôi  sẽ phải đối đầu với nhiều chướng ngại  ở Việt  nam,  bởi  vì  có nhiều  người  trong  guồng  máy nhà nước không có cùng
ý  kiến  với  nhau!  Về  Việt  nam giống  như  chèo  thuyền  trên biển để tránh sóng thần! Chúng  tôi  không  để  cho  các trắc trở tạo thành bất mãn hay tức  giận!  Cho  nên  chúng  tôi học chấp nhận mọi chuyện xảy đến dù tốt dù xấu! Khi bạn đối đầu với chuyện rất ư khó chấp nhận, bạn nói: “Vâng lệnh Bà”. Thế là xong!

Tôi  cũng  có  niềm  tin  vào  tổ tiên,  vào  các  tổ  sư.  Họ  đưa đường chỉ  lối cho tôi đi. Tôi đi với  một  trái  tim  trong  sáng, không dự  án, không toan tính, không   muốn   sở   đắt,   không giành  quyền  uy!  Nếu  tim  bạn trong  sáng,  các  bậc  tổ  sư  sẽ hướng  dẫn  bạn  làm  những  gì cần làm và khuyên bạn không làm  những  gì  không  cần  làm! Tôi   tin   tưởng   bạn   cũng   có niềm tin đó. Và nó sẽ giúp bạn khi bạn đầu với khó khăn. Khi gặp  trắc  trở,  dù  lớn  dù  nhỏ, bạn  nên  đặt  hết  niềm  tin  vào các  tổ  sư.  Khi  bạn  có  trái  tim trong sáng, không ẩn ý, không mưu  mẹo  thì  mọi  chuyện  sẽ được  suông  sẻ.  Điều  đó  có thật trong chuyến đi vừa qua.

Chấp  nhận  những  trắc  trở ngoài dự liệu

Nếu  mọi  sự   việc  đều tiến  hành  đúng  kế  hoạch  thì hay  quá!  Nhưng  thực  tế   thì khác! Thí dụ như khi chúng tôi đến Hà nội, chúng tôi yêu cầu chính quyền cho phép sử dụng những  tiện  nghi  rộng  lớn  có thể  chứa  6  ngàn  người. 

Mình nghĩ  càng  có  nhiều  người  thì sự  chia  sẻ  thực  tập  càng  có hiệu quả lớn hơn. Nhưng chính  quyền  không  cho  phép. Lúc   đầu   họ   chỉ   muốn   cho chúng   tôi   giảng   pháp   trong phạm  vi  nhà  chùa!  Nhưng  vì có   nhiều   thỉnh   nguyện   thư, nhiều  yêu  sách,  nên  họ  cho phép   chúng   tôi   nói   chuyện trước  cử  tọa  từ  300  đến  500 người,  ít  quá!  Dù  vậy,  ít  mà thành  hay,  bởi  vì  thính  giả  đi nghe  là  những  thành  phần  có ảnh hưởng lớn trong xã hội. Tỉ như các nhà khoa học, học giả và những thành phần nồng cốt trong  chính  quyền.  Vài  trăm người đi nghe như vậy có ảnh hưởng  lớn  hơn  cả  vạn  người đi  nghe.  Mà  có  vạn  người  đi nghe chúng tôi cũng không thể tổ chức nỗi.

Phần  đông  cử   tọa  là những người lần đầu tiên trong  đời  được  nghe   pháp thoại!  Những  bài  pháp  thoại hữu  ích  và  lành  mạnh!  Sau một  buổi  pháp  thoại,  có  một học  giả  Việt  nam  được  nhiều người  ngưỡng  mộ,  cho  rằng ông từng nghĩ đạo Phật là đạo tu khổ hạnh, là hành xác, là đè nén   tâm   thần!   Nhưng   quan niệm của ông thay đổi sau khi nghe  tôi  giảng  làm  cách  nào đem   hạnh   phúc   cho   chính mình, chính đời mình.

Những   gì   chúng   tôi chia  sẻ  đã  đáp  ứng  tức  khắc vào   các   nhu   cầu   sâu   thẩm nhất  của  quần  chúng.  Mắt  họ mở  to!  Tâm  họ  rạng  rở!  Lần đầu tiên trong lịch sử, bài pháp thoại tại Hà nội đã xé tan màn ảo tưởng, đã nói thẳng với giới lảnh  đạo  cả  nước  và  đã  chỉ đường   cho   phương   hướng mới. Bài pháp thoại đã thay đổi đời họ, và thay đổi hướng nhìn vào  tương  lai.  Cho  dù  có  vạn người nghe đi nữa, tầm lợi ích không thể lớn hơn thế ấy.

Trong   chuyến   đi,   có nhiều   hạt   giống   được   vun trồng  lần  đầu  tiên  vào  mảnh đất  mầu  mỡ.  Một  khi  được gieo, hạt sẽ  nẩy nở  thành cây vững  khoẻ  và  sẽ  tươi  đẹp  vô cùng.   Các   phật   tử   đi   nghe pháp  thoại  cho  biết  là  họ  rất hạnh phúc vì cái họ cần là một đạo  Phật  thực  tiển,  giúp  họ giải   quyết   những   khó   khăn hàng   ngày,   những   trăn   trở thực  tại.  Ở  Trung  hoa  và  ở Việt  nam  ngày  nay,  theo  đạo Phật đồng nghĩa với cầu nguyện,  dâng  hương,  mộ  đạo hết  lòng  hết  dạ.  Chỉ  một  số  ít hiểu   được   cái   cốt   lỏi   quan trọng  nhất  của  đạo  Bụt,  đó  là giác ngộ  và tuệ  giác. Nhiều vị Hoà  thượng,  Thượng  tọa,  Sư bà đã từng 60, 70 tuổi đạo, nay có  cơ  duyên  được  xúc  chạm lần  đầu  tiên  niềm  hạnh  phúc của  Pháp.  Họ  thấy  được  tuệ giác  thực  sự.  Chúng  ta  phải khen  ngợi  sự  cố  gắng  của  họ đã  giữ  gìn  đạo  sống  còn  và truyền  lại  cho  các  thế  hệ  kế tiếp. Tuy nhiên, giáo lý họ dạy khô  khan quá.  Thế  hệ  thanh thiếu   niên   ngày   nay   không thực sự  hài lòng với cách dạy đạo   bằng   lý   thuyết   xưa   cũ nữa.   Nhưng   sau   khi   nghe chúng  ta  giảng  đạo  Bụt  theo phương pháp mới, họ  bắt đầu phục hồi niềm hoan lạc và đầy ấp nhiệt tình trở lại.

Chính  quyền  gây  nhiều  khó khăn

Có một nhóm trong chính quyền, họ có đầu óc bức bách, sợ hải, kỳ thị. Họ tạo ra không ít  căm  giận  và  phân  hóa. Họ không muốn Thầy về, nhưng họ chịu để Thầy về chỉ vì có sức ép từ bên ngoài muốn thấy nhân quyền được cải thiện. Họ chỉ muốn Thầy giảng đạo  cho  các  bô  lão  mà  thôi. Nhiều công an, cảnh sát thuộc bè cánh đó. Đây là thí dụ. Khi Thầy  giảng ở chùa Thiên  Mụ, một  trong những chùa đẹp nhất nước, có  9000 người tham dự, dù  ngồi  dưới  mưa! Nhưng  công  an  và  các  chức sắc địa phương đã ra lệnh cho thầy cô các trường học phải tổ chức học sinh đi cắm trại ngày đó, như là một cách ngăn chận học  sinh  tham  dự  buổi  giảng pháp! 

Xão thuật tương tự  như thế  đã  lập  lại  từ  nam  ra  bắc, do nhóm ấy trong chính quyền. Nếu có quá nhiều người tham dự  hơn  số  họ  dự  liệu,  thì  họ tìm   cách   cắt   giảm   chỉ   tiêu! Trong  quá  khứ,  chính  quyền đã  từng  bức  bách  tăng  sĩ  và cư sĩ, không cho phép hội họp, không  được  tự  do  đi  lại.  Lực lượng  đặc  nhiệm,  gọi  là  “bảo vệ   tôn   giáo”,   đã   từng   gây không biết bao là xúc phạm và phân hoá trong hàng ngủ cộng đồng Phật giáo.

Nhưng   bên   cạnh   đó cũng   có   nhiều   người   muốn Thầy về, họ cho sự có mặt của Thầy  sẽ  đem  lợi  lạc  cho  đất nước. Họ hi vọng nhóm chống đối sẽ thấy Thầy không phải là một  đe  dọa,  mà  chỉ  giúp  cho Việt  nam  thôi.  Sự   hiện  diện của  Thầy  sẽ  làm  giảm  bớt  sợ hải và kỳ  thị  trong họ. Tôi biết rằng nếu tôi về với một trái tim trong   sáng   và   đoan   chính, chúng tôi có thể tiếp xúc thẳng với   quần   chúng   và   cho   họ niềm  tin.  Nhưng  tôi  biết  điều đó   khó   khăn   lắm!   Cũng   có nhiều người trong chính quyền ủng hộ  Thầy hết mình,  nhưng họ   không  muốn  xuất  đầu  lộ diện, vì sợ bị tác hại đến địa vị. 

Ở  Huế, Bình định và ở Sài  gòn,  chúng  tôi  cũng  gặp khó khăn tương tự. Có cả thảy 8 buổi nói pháp cho nhân viên chính  phủ,  cho  giới  chính  trị, và  cho  các  nhân  vật  cao cấp mà chúng ta không hề được  phép  tiếp  xúc  với.  Họ mở  lòng  ra  hết  sức  tốt  đẹp. Sau  cùng  tôi  gặp  Thủ  Tướng Phan văn Khải và tôi đề nghị 6 điểm   cho   chế   độ   công  sản xem xét và thực tập. 

Tôi gợi ý rằng người cộng sản Việt nam cũng  có  gốc  rễ  bám  chặt  vào văn   hoá   Việt   nam,   và   Phật giáo  đóng  một  vai  trò  quan trọng trong văn hoá. Phật giáo đã  hình  thành  con  người  Việt nam  và  đã  đóng  một  vai  trò quyết  định  trong  các  triều  đại vua  chúa   ngày   xưa   khi   đất nước thống nhất. Phật giáo đã du nhập vào Việt nam từ 2000 năm   qua.  Phật   giáo   không phải  chỉ  là  một  tôn  giáo,  nó còn là tinh anh thâm nhập vào quyết   quản   của   người   Việt chúng   ta.   Người   Công   giáo Việt  và  người  Cộng  sản  Việt cũng  có  Phật  chất  bên  trong theo tinh thần đó.

Thắp  nhang  dâng  lên bàn thờ  tổ  tiên trong nhà, bạn là một phần của văn hoá Việt, đó không phải là mê tín. Đó là truyền  thống  của  cái  tuệ  giác hiểu  biết  rằng  anh  có  gốc  rễ trong   tổ   tiên   anh.   Đạo   Bụt không phải là một cái gì ngoài anh. Nó  nằm  ngay  trong  anh. Và mỗi người trong chúng ta ai cũng nên có chiều hướng tâm linh.  Đạo  Phật  không  nên  bị khống  chế,  không  nên  bị  theo dõi  hay  dò  xét.  Chúng  ta  phải để   người   dân   có   tự   do   tối thiểu.
Có nhiều văn hoá khác nhau   đã   từng   du   nhập   vào nước   ta,   trong   đó   có   đạo Khổng,  đạo  Lão  và  đạo  Phật. Rồi  chúng  hài  hòa  vào  nhau để  trở  thành  những  thành  tố của một truyền thống văn hoá chung,  một  gia  tài  đạo  đức chung   của   đất   nước.   Viên chức chính quyền xuất thân là Phật tử  phải biết làm mới đạo Bụt  và  biết  áp  dụng  tuệ  giác đạo Bụt để giải quyết  thõa đáng  các  nhu  yếu  của  quần chúng. Còn những người lảnh đạo  xứ sở  cần  phải  đi  tiên phong  và  đáp  ứng  tức  khắc các  nhu  cầu  quần  chúng  thay vì  dùng  giáo  điều  để  cai  trị. Nếu hai phía đều làm tốt được như  vậy  thì  mọi  ngườI  chung lưng  chung  sức  làm  việc  cho tương  lai  một  Việt  nam  tươi sáng.

Nếu  bạn  la  to  chống đối   họ,   thì   đó   chỉ   là   chiến tranh,   sẽ   không   còn   truyền thông  nào  hết.  Chúng  tôi  có thể  bàn thảo những khó khăn, những  trở  ngại với  chính quyền vì chúng  tôi không muốn kết án hay phán xét họ. Thay   vào   đó   chúng   tôi   mở cánh cửa của truyền thông và của phát triển.

Bởi  vậy  cho  nên  quần chúng trong nước cần nên suy gẫm, và cần chuyển hóa. Giới cư  sĩ  và  tăng  sĩ  có  thể  cần  5 năm hay lâu hơn  để  canh  tân đạo  Bụt,  tìm  hiểu  và  thực  tập các  pháp  môn  mới.  Còn  phía chính  quyền  có  thể  thời  gian chuyển  đổi  sẽ  lâu  hơn  nhiều, thử chờ xem!

Đi trong Tự do

Sau 39 năm lưu đày xa đất  mẹ,  niềm  mong  ước  thực sự  và  duy  nhất  của  tôi  là  đi bằng  những  bước  đi  thực  sự cho tự do. Nhưng nếu tôi chưa sẵn  sàng  thì  các  bước  chân của  tôi  sẽ   không  có  tự   do.

Nhiều năm qua, khi tôi đi khắp nơi  trên  thế  giới,  tôi  tự  huấn luyện  mình  đi  sao  cho  có  an lạc. Bước đi trên đất mẹ  cũng giống  bước  đi  ở  đây  trên  đất của  nước  Pháp.  Và  ở  đây  tôi cũng còn bước đi như tôi bước trên  đất  Việt  nam.  Tất  cả  đều tùy  thuộc  ở  chỗ  là  tôi  đã  sẵn sàng chưa? Một bước tự do ở Việt nam cũng là một bước tự do  ở  Âu  châu  hay  Mỹ  châu. Bởi  vậy  đất  mẹ  của  tôi  cũng theo  bước  chân  tôi  về  nhà. Không hề có  sự phân   biệt không  gian.  Với  từng  bước chân,  bạn  tiếp  xúc  với  nhà bạn ở khắp chốn.

Ở  Việt  nam  người  ta than  với  tôi:  “Thầy,  Thầy  vừa về  sau  40  năm  ly  hương  và Thầy chỉ ở lại có ba tháng. Sao Thầy   không   ở   lại   đây   với chúng con lâu hơn?” Như  vậy họ còn kỳ thị. Nếu tôi không ở Âu  châu  trong  40  năm  thì  ba tháng  có  giá  trị   gì  đáng  kể đâu?  Qua  không  gian  và  qua thời  gian,  chúng  ta  nhìn  thấy và hiểu nhiều về con người và đất nước Việt. Bởi vậy khi trở về, mình thực sự gần Việt nam hơn  nữa  và  có  cơ   hội  hiểu thấu đáo hơn nữa. 

Trích: Phật Giáo Dấn Thân Engaging Buddhism  Issue 01 - 2006
 

TVHS