TỰ DO
ÐÍCH THỰC
Có
nhiều loại tự do, chắc chắn là như vậy. Có loại tự do
về chính trị. Có loại tự do từ kiến thức mang lại, nhờ
đó, bạn biết cách làm việc này, việc kia, "biết cách làm
thế nào ... ". Có cái tự do của người nhiều tiền của
được đi du lịch vòng quanh thế giới. Nào là tự do vì có
khả năng, có thể viết lách, có thể bày tỏ tư tưởng của
mình, có thể suy nghĩ một cách minh mẫn. Lại có loại tự
do vì thoát khỏi sự vướng mắc vào cái gì đó, thí dụ
thoát khỏi sự đàn áp, sự thèm khát, truyền thống, lòng
tham lam, v . v . . . Có loại tự do là kết quả của sự phấn
đấu mà giành được, chúng ta hy vọng rằng khi kết thúc
một quá trình hành trì, kết thúc một quá trình rèn luyện
phẩm hạnh, kết thúc một quá trình cố gắng, sự tự do
tối thượng mà chúng ta ước ao này sẽ giúp chúng ta làm
được một số công việc. Nói về những sự tự do như sự
tự do nhờ khả năng mang lại, sự tự do từ một cái gì
đó, sự tự do mà chúng ta cho rằng sẽ đạt được sau một
thời gian rèn luyện phẩm hạnh, thì tất cả các loại tự
do đó chúng ta đều đã biết rồi. Vậy câu hỏi là, phải
chăng tất cả những loại tự do đó đều chỉ là những
phản ứng? Khi bạn nói :" Tôi muốn giải thoát khỏi sự giận
dữ", đó chỉ là một phản ứng của lòng mong muốn, không
phải là sự tự do, giải thoát khỏi sự giận dữ. Và ngay
chính sự tự do mà bạn tưởng rằng bạn sẽ đạt được
sau một đời rèn luyện phẩm hạnh, do phấn đấu, do ép mình,
đó cũng chỉ là những phản ứng của các việc mà bạn đã
làm.
Xin
hãy theo dõi cẩn thận, bởi vì điều mà tôi sẽ nói ra có
thể khiến cho bạn thấy khó hiểu vì có một cái gì đó
có vẻ như không quen thuộc với dòng suy nghĩ của bạn. Có
một loại tự do vốn không từ điều gì mang lại, không có
nguyên nhân, nhưng là một trạng thái giải thoát.
Bạn
thấy đó, sự tự do mà chúng ta đã biết thì đều luôn luôn
đạt được nhờ ý chí, đúng không? Tôi sẽ được tự do.
Tôi sẽ học một khoa kỹ thuật. Tôi sẽ trở thành một chuyên
viên. Tôi sẽ học hỏi. Và cái ý chí đó mang đến cho tôi
tự do. Cho nên chúng ta dùng cái ý chí để đạt sự tự do.
Chúng ta không muốn trở nên nghèo, do đó, chúng ta dùng khả
năng, dùng tất cả quyết tâm của chúng ta để đạt được
sự giầu có. Hoặc, tôi là kẻ vô dụng, cho nên tôi quyết
tâm học tập để hết vô dụng. Và chúng ta tưởng rằng
chúng ta sẽ tìm được tự do khi chúng ta hành động với
sự quyết tâm, với ý chí. Nhưng mà, ý chí không đem đến
tự do, mà ngược lại, như tôi sẽ trình bày dưới đây.
Ý chí là gì? Tôi sẽ là ..., tôi sẽ không được là
..., tôi sẽ phấn đấu để trở nên cái gì đó ..., tôi sẽ
học hỏi ...v . v ...
Tất
cả những chuyện kể trên đều là những dạng hành động
của ý chí. Vậy thì cái ý chí này là gì, nó hình thành ra
sao? Hiển nhiên là từ khát vọng. Biết bao nhiêu là nỗi niềm
khát vọng của chúng ta, với những sự thất vọng, những
sự bó buộc, những sự hoàn tất, kết lại như sợi dây
ràng buộc. Ðó là ý chí, phải vậy không? Quá nhiều nỗi
khát vọng của bạn kết hợp lại với nhau, tạo thành một
sợi dây chão và nhờ nó mà bạn cố gắng leo lên bậc thang
thành công, muốn tiến đến tự do. Vậy thì, xin hỏi rằng
khát vọng có đem lại tự do được không, hay là chính cái
khát vọng để đạt được tự do đó lại làm cho người
ta mất tự do? Xin các bạn hãy nhìn vào bản thân, tự xét
cái lòng khao khát của chính bạn, cái tham vọng của chính
bạn, cái ý chí của chính bạn.
Tôi
lại xin hỏi rằng cái ý chí của bạn có phải là nhân tố
của tự do không? Ý chí có mang lại tự do không? Hay là tự
do, giải thoát là một cái gì hoàn toàn khác hẳn, nó không
liên hệ gì với phản ứng, không thể đạt được nhờ khả
năng, nhờ suy nghĩ, nhờ kinh nghiệm, nhờ kỷ luật.
. .
. Tự do, giải thoát, là một phẩm chất của tâm hồn. Cái
phẩm chất này không đến từ sự thận trọng tìm tòi, nghiên
cứu, phân tích, sắp xếp tư tưởng lại với nhau. Tư tưởng
và tự do, giải thoát, là hai điều đối nghịch. Tư tưởng
không đem tới tự do, giải thoát, vì tư tưởng đã bị điều
kiện hóa. Cái phẩm chất của tâm hồn này là sự tỉnh giác,
chỉ ghi nhận thuần túy, không phân tách, không so sánh từ
kinh nghiệm của quá khứ, v.v ... Ðó chính là khởi đầu của
sự tự do đích thực. Sự chuyển hóa này trong tâm hồn là
một cuộc cách mạng đích thực. Ngoài ra, tất cả các cuộc
cách mạng khác đều chỉ là những phản ứng, dù cho người
ta có dùng từ ngữ như tự do, giải thoát, những hứa hẹn
thiên đường, v . v ... , mọi loại. Chỉ có một sự tự do,
giải thoát đích thực. Ðó là cái phẩm chất trong tâm hồn.
Krishnamurti
-- To Be Human.
