TÔI
SỢ CHẾT
Hỏi
:
- Tôi
sợ chết. Chết là gì, tôi phải làm sao để hết sợ chết?
Krishnamurti
đáp:
- Đặt
câu hỏi thì rất dễ. Nhưng về cuộc đời, không có câu
trả lời đơn giản "có" hoặc "không". Tuy nhiên, bộ óc của
chúng ta đòi hỏi phải có lời giải đáp "có" hoặc "không",
bởi vì nó đã được đào tạo trong cung cách là nên nghĩ
về cái gì chứ không phải là nên hiểu và nhìn sự việc
như thế nào. Khi chúng ta nói: " Chết là gì, và làm thế nào
để cho tôi có thể không sợ chết?", là chúng ta muốn tìm
ra những cách thức, chúng ta muốn có những sự xác định
rõ ràng, nhưng chúng ta chưa bao giờ biết cách suy nghĩ như
thế nào về vấn đề đã được đặt ra.
Hãy
thử coi liệu chúng ta có thể cùng nhau tìm ra giải đáp cho
vấn đề này chăng.
Vậy
chết là gì? Chết là ngưng sống, là chấm dứt cuộc đời,
phải vậy không? Chúng ta biết rằng mọi sự đều có kết
thúc, hằng ngày chúng ta nhìn thấy điều đó chung quanh chúng
ta. Nhưng mà tôi không muốn chết, thế là có cái "tôi" vào
cuộc: "Tôi đang suy nghĩ, tôi đang cảm nhận, kiến thức của
tôi", về những cái mà "tôi" đã thực hiện, về những điều
mà "tôi" đã chống đối, về tính chất, về kinh nghiệm,
về kiến thức, về sự chính xác, về năng lực, về thẩm
mỹ. Tôi không muốn tất cả những điều này chấm dứt.
Tôi muốn tiếp tục. Tôi chưa hoàn tất mọi sự. Tôi
không muốn đi đến kết thúc. Hẳn là phải có sự kết thúc.
Hiển nhiên là tất cả các bộ phận có chức năng vận hành
đều sẽ đến lúc phải ngưng làm việc. Nhưng trí não của
tôi không chấp nhận chuyện đó. Cho nên tôi bắt đầu tạo
ra một niềm tin, một sự việc có tính cách tiếp nối, liên
tục. Tôi muốn chấp nhận điều này bởi vì tôi đã có đầy
đủ những lập luận, đã thấm nhuần cái quan niệm về một
sự tiếp nối, rằng có sự tái sinh.
Chúng
ta không thảo luận về chuyện "có hay không có sự tiếp nối",
hoặc "có hay không có sự tái sinh". Đó không phải là vấn
đề. Vấn đề là ngay như bạn có những niềm tin đó, bạn
vẫn sợ hãi. Bởi vì, xét cho cùng thì cũng chẳng có cái
gì là chắc chắn cả, chuyện đời luôn luôn bấp bênh. Luôn
luôn có nỗi niềm băn khoăn âm thầm này đi theo sau sự tin
tưởng.
Vì
thế cái tâm, vốn biết có sự chấm dứt, nên bắt đầu
cảm nhận nỗi sợ hãi, mong mỏi càng được sống lâu bao
nhiêu càng tốt, tìm tòi những cách để giải tỏa bớt nỗi
ám ảnh nặng trĩu trong lòng. Rồi thì tâm trí cũng tin về
một sự tiếp nối sau khi chết.
Sự
tiếp nối, sự liên tục, là gì? Phải chăng sự tiếp nối,
sự liên tục, hàm ý thời gian, không phải chỉ là cái
thời gian trôi chảy theo thứ tự trên đồng hồ, mà là quy
trình thời gian tâm lý, trong nội tâm. Tôi muốn sống. Vì
tôi nghĩ rằng dây là một quy trình tiếp nối, liên tục,
không có chuyện chấm dứt nào hết, cho nên tâm trí tôi luôn
luôn tìm cách tự thâu thập thêm trong niềm hy vọng về một
sự tiếp nối, liên tục. Mà cái tâm suy nghĩ thì chịu sự
chi phối của thời gian, cho nên nếu nó cảm nhận được
sự liên tục của thời gian, thì nó không thấy sợ hãi.
Bất
tử, bất diệt là gì? Sự tiếp nối, liên tục của
cái "tôi", -- cái "tôi" trên một bình diện cao hơn --
là cái mà chúng ta gọi là bất tử, bất diệt. Bạn hy vọng
cái "tôi" sẽ tiếp tục. Cái "tôi" vẫn còn nằm trong lãnh
vực của sự suy nghĩ, không phải sao? Bạn đã nghĩ về nó.
Cái "tôi", dù có thể bạn nghĩ rằng nó thuộc hàng thượng
đẳng cỡ nào, thì cũng vẫn là sản phẩm của tư tưởng,
vì thế, đã bị điều kiện hóa, nẩy sinh từ thời gian.
Xin
đừng chỉ đơn giản đuổi theo sự lý giải qua lời nói
của tôi mà phải nhìn thấu đáo toàn thể ý nghĩa của vấn
đề. Thật ra thì bất tử, bất diệt, không phải là sản
phẩm của thời gian, do đó, nó không thoát thai từ tâm tưởng,
không phải là món đồ có được từ những niềm mơ ước,
từ những sự đòi hỏi, từ những nỗi sợ hãi và từ
lòng khao khát của tôi.
Người
ta thấy rõ là cuộc đời phải có sự kết thúc, bất thình
lình kết thúc. Cái gì đã sống ngày hôm qua, chưa chắc hôm
nay còn sống, và cái đang sống hôm nay chưa chắc ngày mai
còn sống. Đời sống tất nhiên là phải có lúc kết thúc.
Đó là sự thực, nhưng chúng ta không chấp nhận nó. Bạn
cũng khác với chính bạn ngày hôm qua. Khác về mọi sự, khác
về những sự tiếp xúc, phản ứng, cưỡng bách, chống cự,
ảnh hưởng, thay "cái đã là", hoặc chấm dứt nó.
Một
con người thực sự sáng tạo thì phải có kết thúc, và anh
ta chấp nhận điều đó. Nhưng chúng ta không chấp nhận sự
kết thúc bởi vì tâm trí chúng ta đã quá quen với cái quy
trình của sự tích lũy. Chúng ta nói: "Tôi đã học được
điều đó hôm nay", "Tôi đã biết được điều đó hôm qua".
Chúng ta suy nghĩ chỉ trong dạng thời gian, trong sự tiếp nối,
liên tục. Nếu chúng ta không suy nghĩ trong dạng liên tục,
tiếp nối, thì sẽ có chấm dứt, sẽ có chết, và chúng ta
sẽ nhìn rõ mọi sự, "đơn giản như chính chúng là như thế
", trực tiếp.
Chúng
ta không chịu chấp nhận cái thực tế hiển nhiên của sự
chấm dứt vì đầu óc chúng ta luôn tìm kiếm, trong tính cách
liên tục, tiếp nối, sự an toàn trong gia đình, tài sản,
nghề nghiệp và công việc chúng ta thực hiện. Cho nên chúng
ta lo sợ.
Chỉ
có cái tâm được giải thoát khỏi thói hăm hở tìm cầu
sự bảo đảm an toàn, giải thoát khỏi khát vọng có được
sự liên tục, khỏi cái qui trình của sự tiếp nối, khi đó
nó sẽ biết thế nào là bất diệt, bất tử.
Nhưng
với cái đầu óc cứ mải miết tìm tòi sự bất tử cho bản
thân, cái "tôi" cứ tìm cầu sự tiếp tục, sẽ không
bao giờ biết chết là gì; cái loại đầu óc ấy sẽ không
bao giờ biết nổi ý nghĩa của sợ hãi và chết, để vượt
qua được.
Krishnamurti
-- On Living and Dying
Bài
Đọc Thêm:
