THẤU
HIỂU CHÍNH MÌNH
Hỏi
:
- Thông
minh có tạo nên cá tính của con người không?
Krishnamurti
đáp :
- Chúng
ta định nghĩa thế nào là "cá tính"? Và thế nào là "thông
minh"? Tất cả các chính trị gia -- dù ngay đến những nhà
chính trị chuyên nghiệp đa dạng ở nơi đô thị Delhi hay
chỉ là những chính trị gia tay mơ huênh hoang khoác lác ở
địa phương khỉ ho cò gáy -- cũng luôn luôn viện dẫn đến
những từ ngữ nào là "cá tính", "lý tưởng", "thông minh",
"tôn giáo", "Thượng Đế". Chúng ta lắng nghe những từ ngữ
này một cách say mê, sùng mộ, bởi vì chúng có vẻ như là
rất quan trọng. Phần lớn chúng ta sống với chữ nghĩa; và
chữ nghĩa càng được trau chuốt công phu, gọt giũa cho thật
là sắc sảo bao nhiêu thì chúng ta càng thấy thích thú,
thỏa mãn bấy nhiêu.
Vậy
thì chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu coi chúng ta định nghĩa
"thông minh" và "cá tính" như thế nào. Đừng nói là tôi đã
không trả lời các bạn một cách rõ ràng, xác định. Moi
ra ngay những định nghĩa, những kết luận, là một trong những
trò kỹ xảo của bộ óc, có nghĩa là bạn không muốn tìm
tòi, nghiên cứu, để hiểu cho thấu đáo, mà chỉ muốn đuổi
theo lời nói mà thôi.
Thông
minh là gì? Nếu một người có thói sợ sệt, lo lắng, ghen
tị, tham lam; hoặc là đầu óc chỉ biết rập khuôn, bắt
chước, trong tâm chỉ chứa đầy nhóc kinh nghiệm và kiến
thức của người khác; nếu tư tưởng của hắn bị hạn
chế, bị xã hội, môi trường sống nhồi ép vào khuôn khổ
-- người như thế có thông minh không? Hắn không thông minh,
phải vậy không? Và có thể nào một người sợ sệt, không
thông minh, lại có được cá tính -- cá tính là cái gì thuộc
về sáng tạo, không phải chỉ như những cái máy nhắc lại
điệp khúc của truyền thống về những điều phải làm hoặc
không làm. Cá tính có đáng kính trọng không?
Bạn
có hiểu câu "đáng kính trọng" nghĩa là gì không?
Bạn
là người đáng kính nếu bạn được nhiều người chung quanh
ngưỡng mộ, kính trọng. Và cái gì làm cho số đông kính
trọng -- người trong gia đình và quần chúng? Họ kính trọng
những điều mà chính họ thèm muốn và đã ấp ủ trong tâm
như là mục tiêu hoặc lý tưởng của họ. Họ kính trọng
cái sự kiện cao vời tương phản với cảnh đời thấp thỏi
của chính bản thân họ. Nếu bạn giầu và có quyền thế,
hay bạn là chính trị gia tên tuổi, hoặc đã viết nhiều
cuốn sách nổi tiếng, như thế bạn sẽ được đám đông
kính trọng. Khi đó thì dù điều bạn nói ra có thể hoàn
toàn vô nghĩa, ấy thế mà cứ hễ bạn phát biểu là thiên
hạ lắng nghe, bởi vì họ đã coi bạn như là một vĩ
nhân. Và khi mà bạn đã chiếm được lòng kính trọng của
nhiều người, được đám đông ủng hộ, tự nhiên bạn thấy
mình là người đáng kính, có cảm giác mình đã thành đạt.
Nhưng cái "kẻ được-gọi-là có tội" nhiều khi lại gần
Thượng Đế hơn "người đáng kính", bởi vì người đáng
kính nhiều khi lại mang thói đạo đức giả.
Cá
tính có phải là kết quả của sự bắt chước, có phải
là bị chi phối bởi sự sợ sệt về những điều người
ta sẽ nói hoặc sẽ không nói chăng? Cá tính có phải chỉ
là sự làm tăng trưởng thói thiên vị, thành kiến của chính
bản thân chăng? Cá tính có phải là một hình thức duy trì
truyền thống, dù là ở Ấn Độ, Âu Châu hay là
Hoa Kỳ chăng? Đó là những trường hợp mà thông thường
người ta gọi là "có cá tính" -- là một người mạnh mẽ,
nhiệt thành ủng hộ những truyền thống của địa phương
và được nhiều người kính trọng.
Nhưng
khi bạn đã có thói thành kiến, bắt chước, bị các tập
tục truyền thống cản trở, hoặc sợ sệt, thì bạn có thông
minh, có cá tính không? Sự bắt chước, sự hùa theo, sự lễ
lạy xin xỏ, có lý tưởng -- đó là cung cách dẫn đến sự
đáng được kính trọng, nhưng không đưa tới sự cảm thông.
Một người có lý tưởng là người đáng kính, nhưng anh ta
sẽ không thể gần Thượng Đế, vì anh ta sẽ không bao giờ
biết thương yêu là gì, bởi vì lý tưởng của anh ta là một
cách che giấu sự sợ hãi, sự bắt chước, sự cô đơn của
anh ta.
Cho
nên, nếu không tự hiểu thấu đáo về mình, không nhận thức
rõ tất cả những vận hành của bộ óc -- bạn suy nghĩ ra
sao, bạn đang rập khuôn, đang bắt chước, hay đang sợ hãi,
đang tìm cầu thế lực --, như thế không thể là thông minh.
Và chính sự thông minh tạo nên cá tính con người, không phải
là sự tôn thờ thần tượng hay đuổi theo một lý tưởng.
Thấu
hiểu chính mình, chính cái con người phức tạp đặc biệt
của mình, là khởi đầu của sự thông minh, nó sẽ bộc lộ
cá tính.
Krishnamurti
-- Life Ahead
Danny
Việt dịch
Bài
Đọc Thêm:
