SỢ
LÀ GÌ ?
Đầu
tiên chúng ta hãy tự hỏi "sợ là gì" và "nỗi sợ hãi nổi
lên như thế nào"?
Đối
với chúng ta, bản thân từ ngữ "sợ" nghĩa là gì? Tôi đang
tự hỏi "sợ là cái gì", chứ không phải là "tôi sợ cái
gì".
Tôi
sống theo một mẫu mực nào đó; tôi suy nghĩ theo một khuôn
khổ nào đó; tôi có trong lòng những niềm tin và những giáo
điều nào đó và tôi không muốn những lề lối sống đó
bị xáo trộn, vì cuộc đời tôi đã gắn bó chằng chịt
với chúng rồi. Tôi không muốn chúng bị xáo trộn, bởi lẽ
sự xáo trộn sẽ nẩy sinh ra trạng thái mù mịt mơ hồ mà
tôi không thích. Nếu tôi bị bứt ra khỏi những gì tôi đã
biết và đã tin thì tôi cũng muốn có sự chắc chắn một
cách tương đối về tình trạng tương lai của tôi. Nhưng
khi bộ não đã tạo ra những khuôn mẫu rồi thì nó từ chối
sự sản sinh những khuôn mẫu mới khác, mà có thể là bấp
bênh. "Sự di chuyển từ trạng thái chắc chắn sang trạng
thái bấp bênh là cái mà tôi gọi là sợ".
Hiện
tại, ngay lúc tôi đang ngồi đây, tôi không sợ. Lúc này tôi
không sợ, chẳng có chuyện gì xẩy ra cho tôi, chẳng ai đe
dọa hoặc lấy cái gì của tôi. Nhưng ngoài cái thời gian
đang hiện hữu này, trong tâm thức tôi còn có một lớp sâu
hơn, đó là vùng ý thức hoặc vô thức, đâu đó, manh nha
tới điều gì đó có thể xảy ra cho tôi trong tương lai, hoặc
e ngại về một cái gì đó từ thời quá khứ đột nhiên
ụp xuống đầu tôi. Cho nên tôi sợ cả quá khứ lẫn
tương lai. Thế là tôi đã chia thời gian ra thành quá khứ
và tương lai. Đến đây thì sự suy nghĩ nhẩy vào lên giọng:
"Coi chừng, sẽ không gặp được điều đó một lần nữa
đâu", hoặc "Sửa soạn sẵn cho tương lai đi. Tương lai anh
có thể sẽ nguy khốn. Bây giờ tuy là anh đã có chút đỉnh,
nhưng rồi ra có thể là anh sẽ bị mất hết. Biết đâu chừng
ngày mai anh sẽ chết, vợ anh có thể bỏ anh, có thể anh sẽ
mất công ăn việc làm. Anh có thể chẳng bao giờ trở thành
người có danh vọng. Có thể anh sẽ cô đơn... "
Bây
giờ chúng ta hãy thử xét tới cái dạng sợ hãi của
chính bạn. Nhìn coi. Quan sát kỹ phản ứng của bạn đi. Bạn
có thể nhìn nỗi sợ hãi đó mà không nhấp nhổm muốn bỏ
chạy, không nẩy ra chút ý muốn bào chữa, kết án hoặc kiềm
chế chăng? Bạn có thể trực diện nỗi sợ đó mà không
có trong tâm cái từ ngữ đã làm thức dậy nỗi sợ
chăng? Bạn có thể trực diện sự chết, thí dụ thế, mà
không có từ ngữ đã đánh thức nỗi sợ chết chăng? Bản
thân từ ngữ đã đem tới sự chấn động, cũng như từ ngữ
"yêu" có sự rung động của chính nó, có ấn tượng của
chính nó, phải vậy không?
Bây
giờ hãy coi có phải là những hình ảnh trong tâm trí bạn
về sự chết, ký ức về biết bao nhiêu cái chết mà bạn
đã nhìn thấy, cùng với sự bạn tự liên tưởng chính bản
thân với những chuyện đã xẩy ra còn giữ trong tiềm thức
đó, -- phải chăng đó chính là hình ảnh đã tạo ra sự sợ
hãi trong lòng bạn? Hay là quả thật bạn sợ sự chết sẽ
đến chứ không phải là bạn sợ những hình tượng trong
tâm đã tạo ra sự chết. Có phải là từ ngữ "chết" làm
cho bạn sợ hay là sự chết thật? Nếu chỉ là từ ngữ hoặc
ký ức là lý do để bạn sợ thì chẳng có gì đáng sợ hết
ráo.
Giả
dụ như hai năm trước bạn bị bệnh, ký ức về sự đau
đớn, về cơn bệnh vẫn còn tồn tại trong trí nhớ, nay nó
trỗi dậy nhắc nhở "Coi chừng, đừng để bị
bệnh lại như lần trước nữa đấy nhé". Thế rồi ký ức
cùng với bè đảng của nó là guồng máy suy tư bèn tạo nên
sự sợ hãi, mà thật ra thì chẳng có cái gì đáng để mà
sợ hết ráo, vì lẽ lúc đó bạn đang rất là khoẻ mạnh.
Tư
tưởng, vốn là cái luôn luôn cũ mèm, bởi vì tư tưởng thoát
thai từ ký ức, mà ký ức thì dĩ nhiên là luôn luôn cũ mèm
-- tư tưởng, vào lúc đó, tạo ra cái cảm giác là bạn đang
sợ hãi, nhưng đó chỉ là cảm giác, không có trong thực tế.
Thực tế là bạn đang khỏe mạnh. Nhưng cái kinh nghiệm về
sự đau ốm, vốn đã khắc ghi trong tâm trí, trỗi lên nỗi
sợ "Cẩn thận, đừng để bị bệnh lại nữa đấy nhé!"
Như
thế chúng ta thấy rằng chính suy nghĩ gây ra một loại sợ
hãi.
Krishnamurti
-- On Fear
Danny
Việt dịch
Bài
Đọc Thêm:
