J. Krishnamurti
NÓI CHUYỆN CUỐI CÙNG 1985
Tại SAANEN, BROCKWOOD PARK
Lời dịch: Ông Không 2007

NÓI CHUYỆN TẠI LIÊN HIỆP QUỐC, NEW YORK
Ngày 17 tháng 4 năm 1984

Những nguyên nhân của chiến tranh

 Có thể từ khi bắt đầu của nhân loại, những con người đã không có hòa bình gì cả. Và đã có quá nhiều tổ chức, kể cả tổ chức này, muốn tạo ra hòa bình trên thế giới, Pacern in terris. Nhưng đã không có hòa bình. Vì nhiều lý do rõ ràng khác nhau: chủ nghĩa quốc gia, mà là chủ nghĩa bộ lạc được tôn vinh, vô số những tôn giáo đối nghịch, những phân chia giai cấp, chủng tộc và vân vân. Đã có nhiều phân chia trên quả đất từ khi bắt đầu của thời gian: gia đình, cộng đồng, cộng đồng lớn hơn, quốc gia và vân vân. Và cũng vậy từ điều gì người ta quan sát được, tôn giáo đã là một trong những nguyên nhân của cuộc chiến tranh. Người ta trông thấy những người Do thái và những người Ả rập, những người Ấn độ giáo và những người Hồi giáo, những người Mỹ và những người Nga, những ý tưởng chống lại những ý tưởng, những học thuyết đối nghịch những học thuyết, học thuyết cộng sản và những học thuyết tạm gọi là dân chủ. Tại sao, sau tất cả những thiên niên kỷ tiếp theo những thiên niên kỷ này, tại sao những con người khắp thế giới không sống trong hòa bình? Tại sao cái xã hội chúng ta sống trong đó, dù nó là xã hội Mỹ, Châu âu, hay Ấn độ, hay Nhật bản, các xã hội đó cũng không cho chúng ta hòa bình. Cái xã hội đó, văn hóa đó, truyền thống đó, được tạo ra bởi tất cả những con người. Chúng ta đã tạo ra cái xã hội này. Chúng ta chịu trách nhiệm cho cái xã hội này, mà tha hóa, vô luân, bạo lực, chia rẽ, độc ác và vân vân. Chúng ta đã tạo ra cái này, cái xã hội này, cái xã hội này mà chúng ta sống trong đó. Chúng ta là cái xã hội.

 Làm ơn người nói không là một người cộng sản trong ý nghĩa căn bản của từ ngữ đó. Chúng ta là điều gì chúng ta suy nghĩ về bản chất của xã hội. Vì vậy chúng ta là xã hội. Đó là một sự kiện, không phải là một tư tưởng kỳ dị, hay vô lý, ngu xuẩn. Chúng ta là xã hội. Mỗi người chúng ta đã tạo ra cái xã hội dữ tợn, mâu thuẫn, rối loạn, kinh khiếp này. Và nếu những con người, mỗi người chúng ta, không thay đổi chính mình hoàn toàn, chúng ta sẽ có những cuộc chiến tranh không ngừng, sẽ không có hòa bình trên quả đất. Những tôn giáo đã nói liên tục về nó. Những đức Giáo hoàng, những giáo sĩ, những mục sư địa phương, đã nói về hòa bình. Tổ chức này với tất cả quyền hành của nó, với vị trí của nó, với nắm bắt vấn đề quốc tế của nó, tổ chức này cũng không mang lại hòa bình. Hãy tha thứ cho tôi về câu nói này, nếu bạn không phiền. Và liệu rằng những tổ chức, những học viện sẽ, liệu rằng chúng ta sẽ có lần mang lại hòa bình trên quả đất hay không? Hay là hòa bình không nằm trong lãnh vực đó – những tổ chức hay những học viện, tuyên truyền, và mọi chuyện như thế? Hay là chúng ta có nhận ra, mỗi người chúng ta, tôi đang đặt ra câu hỏi này đầy kính trọng, chúng ta có nhận ra rằng chúng ta chịu trách nhiệm cho việc này? Không phải bằng trí năng, bằng ngôn từ, hay chỉ chấp nhận một lý thuyết, nhưng chúng ta phải chịu trách nhiệm cho nỗi kinh hoàng đang xảy ra trong thế giới này; mọi hình thức của bạo lực, khủng bố, những cuộc chiến tranh, chúng ta chịu trách nhiệm về nó. Chiến tranh không chỉ ở Beirut, nó ở trong những quả tim và những cái trí của chúng ta. Điều này đã được nói thường xuyên, người ta khá mệt mỏi vì nó. Và chúng ta, những con người, dường như không có khả năng sống hòa bình trong sự liên hệ lẫn nhau của chúng ta, sống hòa bình mà không có bất kỳ những giáo điều, những lý tưởng, những khái niệm. Bởi vì những niềm tin, trung thành, những kết luận, những lý tưởng, đã chia lìa con người. Và rõ ràng con người đã không thể sống mà không có bất kỳ những bó buộc kia. Con người bị quy định, những con người khắp thế giới đều bị quy định. Những bộ não của họ đã bị đúc khuôn theo một truyền thống đặc biệt, theo vô số hình thức mê tín dị đoan được gọi là tôn giáo. Và liệu có thể cho những con người bất kể nơi nào họ sống được tự do khỏi tình trạng quy định của họ hay không? Quy định như một người Mỹ, như một người Châu âu, người Ấn và vân vân, liệu có thể cho chúng ta, mà tiến bộ nhiều trong công nghệ, liệu có thể cho chúng ta, một cách cơ bản, một cách triệt để, tạo ra sự thay đổi tâm lý hay không? Đây thực sự là một câu hỏi rất, rất nghiêm túc. Đây là việc gì những nhà sinh học, những nhà công nghệ sinh học đang cố gắng làm – đang cố gắng tạo ra một thay đổi căn bản trong chính những tế bào não để cho những con người có thể sống an bình, không phải luôn luôn đấu tranh lẫn nhau.

 Vì vậy khi đối diện tất cả việc này, không phải là lý thuyết, như một con người, thực sự anh ta phải làm gì đây? Thành lập một nhóm khác? Một tôn giáo khác? Một học viện khác? Hay là như một con người trở nên ý thức được tình trạng quy định của anh ta? Quan tâm đến tình trạng quy định của anh ta và giải thoát bộ não khỏi tình trạng quy định đó? Nếu không, chúng ta sẽ có những cuộc chiến tranh liên tục, sẽ không có hòa bình trên quả đất bất kể tất cả những tôn giáo, bất kể mọi học viện. Nó phải bắt đầu với chúng ta, không phải, không phải một ai đó khác ở ngoài đó. Vì vậy liệu có thể tạo ra một thay đổi sâu sắc trong chính những tế bào não hay không? Tại sao những con người lại bị quy định nhiều như thế – những người Đức, những người Pháp, những người Nga, những người Ý, những người Anh, những người Mỹ, những người Ấn và vân vân, tại sao? Đó có phải bởi vì chúng ta muốn an toàn, cả bên trong lẫn bên ngoài, hay không? Liệu có sự an toàn như thế ở bên trong, theo tâm lý được an toàn? Có sự an toàn như thế hay không? Hay an toàn tâm lý là một ảo tưởng? Chúng ta có thể tìm hiểu chi tiết tất cả việc này nhưng thời gian của chúng ta rất, rất giới hạn?

 Vì vậy liệu có sự an toàn tâm lý, hoặc ở trong gia đình, trong một nhóm, trong một cộng đồng, trong một quốc gia và chủ nghĩa quốc tế và mọi việc như thế hay không? Liệu có bất kỳ loại an toàn tâm lý bên trong hay không? Và nó có nghĩa là, nếu chúng ta không chắc chắn về điều đó, tin chắc, rõ ràng, chúng ta cố gắng tìm kiếm an toàn bên ngoài, ngoại cảnh, qua những quốc gia, qua những tổ chức tôn giáo, qua những học thuyết nào đó. Vì có vẻ đối với người ta, rất quan trọng, rằng là cùng nhau chúng ta nên nói về nó bây giờ và khám phá cho chúng ta liệu rằng có một an toàn bên trong – an toàn trong những liên hệ lẫn nhau của chúng ta, đàn ông và đàn bà, người vợ và người chồng? Nếu có sự an toàn, tại sao lại có sự tranh cãi như thế giữa đàn ông và đàn bà, người vợ và người chồng, tại sao lại có sự xung đột như thế trong liên hệ của họ? Mỗi người đang theo đuổi những tham vọng riêng của họ, những thành tựu riêng của họ, những ham muốn riêng của họ và vân vân. Không quan trọng khi tìm ra cho chúng ta liệu có sự an toàn như thế trong liên hệ, hay sao? Nếu có sự an toàn như thế trong liên hệ vậy thì an toàn là khởi đầu của hòa bình. Nếu không có an toàn trong liên hệ lẫn nhau của chúng ta, đó là khởi đầu của xung đột, chiến tranh.

 Vì vậy chúng ta nên thực sự tìm hiểu nghiêm túc câu hỏi này. Đó là trở nên ý thức được, tỉnh táo được liên hệ lẫn nhau của chúng ta bởi vì muốn đi rất xa chúng ta phải bắt đầu rất gần. Và nơi gần nhất là đàn ông và đàn bà, người vợ và người chồng. Trong liên hệ đó có xung đột như nó có bây giờ, vậy thì xung đột đó lan rộng, cuối cùng là chiến tranh. Chúng ta không bao giờ suy nghĩ về việc này, rằng bởi vì ngôi nhà của chúng ta đang cháy, mà là xã hội đang cháy, đang suy đồi, đang thoái hóa, tất cả chúng ta cũng đang thoái hóa phải không? Suy đồi, thoái hóa hàm ý rằng toàn cuộc sống của chúng ta là một lối sống đều đặn và cố định, toàn cuộc sống của chúng ta là một chuỗi của những trận chiến, những đấu tranh, những xung đột. Nếu chúng ta không thay đổi ở đó, làm thế nào bạn có thể mang lại hòa bình trên quả đất? Điều đó có vẻ rất hợp lý, có lý lẽ, sáng suốt, nhưng chúng ta không thực hiện nó.

 Vì vậy liệu rằng chúng ta, là những con người, không phải là những người Mỹ và tất cả công việc của họ, liệu rằng chúng ta là những con người có trở nên ý thức được, chú ý đến sự liên hệ gần gũi của chúng ta hay không? Bởi vì nếu thế giới tâm lý yên tĩnh, sáng suốt, an bình, trạng thái tâm lý đó sẽ luôn luôn chiến thắng mọi tổ chức, dù nó là tổ chức cộng sản, độc tài chuyên chế, hay là tổ chức tạm gọi là dân chủ. Tinh thần còn quan trọng nhiều hơn luật pháp bên ngoài, những chính phủ và vân vân. Tôi tự hỏi không hiểu người ta có nhận ra tất cả việc này hay không? Liệu rằng chúng ta, đang ngồi đây, an bình, tạm gọi là an bình, có nhận ra trách nhiệm của chúng ta như những con người, hay không? Những cuộc chiến tranh đang xảy ra trong thế giới là chiến tranh của chúng ta, bởi vì ý thức của chúng ta – nếu tôi có thể bàn luận tất cả việc này sâu sắc hơn – ý thức con người của chúng ta, mà được cấu thành từ những phản ứng sinh học, những sợ hãi, những tổn thương, vui thú, những niềm tin, những giáo điều và trải qua đau khổ triền miên, đó là nội dung của ý thức chúng ta. Nếu bạn quan sát việc này kỹ càng, đó là một sự thật rằng mỗi con người khắp thế giới đều chia sẻ việc này, mỗi con người chịu đựng đau khổ, mỗi con người có sợ hãi, vui thú, cảm giác cô độc, thất vọng, lo âu, hoang mang, mỗi con người, dù họ sống ở Far East, hay ở đây, hay ở Nga, hay ở những nơi khác. Chúng ta đã được nuôi dưỡng, được giáo dục để coi chúng ta như những cá thể. Đó là như thế phải không? Đó là một sự thật phải không? Bởi vì chúng ta chia sẻ ý thức của nhân loại, bởi vì tất cả chúng ta chịu đựng đau khổ, tất cả chúng ta trải qua những thống khổ, buồn chán lớn lao, mọi hình thái hoang mang. Các bạn có lẽ có những tài năng to tát, những khả năng vĩ đại, nhưng phía sau những khả năng kia vẫn còn có cái ý thức hàng ngày, bình thường của tất cả nhân loại. Vì vậy mỗi con người là nhân loại, không là những cá thể tách rời. Tôi biết bạn sẽ không chấp nhận những điều này bởi vì bạn đã bị quy định từ khởi đầu bởi những tôn giáo, bởi xã hội, bởi văn hóa, rằng là mỗi con người là những cá thể tách rời, những cá nhân tách rời. Vì vậy anh ta phải tìm kiếm sự cứu rỗi riêng của anh ta, diễn tả riêng của anh ta, thành tựu riêng của anh ta. Và cái tánh tạm gọi là cá thể tách rời này đang tạo ra vô trật tự khủng khiếp trong thế giới, mà không có nghĩa là tất cả chúng ta trở thành cùng cái máy tự động, được sản sinh trong cùng cái khuôn đúc. Trái lại, tự do là dạng cao nhất của hiện hữu. Nó là nghệ thuật tột đỉnh nhất, sống tự do. Nhưng chúng ta không được tự do. Người ta nghĩ rằng người ta được tự do để làm điều gì người ta thích, đặc biệt ở quốc gia này, mỗi cá thể đều nghĩ rằng anh ta có quyền tối thượng để làm điều gì anh ta thích. Thành tựu riêng của anh ta, thể hiện những ham muốn riêng của anh ta và vân vân. Nhưng nếu chúng ta tìm hiểu kỹ càng và nghiêm túc, chúng ta chia sẻ ý thức của toàn nhân loại. Bởi vì điều này là một sự thật. Tánh cá thể có lẽ là một ảo tưởng. Và chúng ta lại gắn kết vào ảo tưởng đó. Nhưng khi bạn đi mọi nơi và quan sát rất cẩn thận, mỗi con người, dù rằng anh ta có chức vụ quan trọng, nhiều tiền bạc, địa vị, quyền hành, anh ta giống như những con người còn lại của thế giới theo tâm lý, anh ta trải qua nhiều đau khổ, cô độc, tuyệt vọng, hoang mang, rối loạn và mọi chuyện khác của thế giới tâm lý. Và chúng ta là phần còn lại của nhân loại. Chúng ta không là những người Châu phi và những người Châu âu và mọi điều vô lý đó. Chúng ta là nhân loại. Nếu chúng ta không nhận ra một yếu tố căn bản trong cuộc sống đó của chúng ta, rằng chúng ta là phần còn lại của nhân loại, đen, trắng, nâu hay là bất kỳ màu gì họ là, thuộc tâm lý chúng ta là một; nếu những con người trong sâu thẳm không nhận ra điều đó, chúng ta sẽ có những cuộc chiến tranh, chúng ta sẽ vĩnh viễn sống trong xung đột, như chúng ta là như thế hiện nay. Và không có tổ chức nào trong thế giới sẽ thay đổi được sự thật đó.

 Chúng ta đã có những tôn giáo khắp nơi, vô số loại tôn giáo, Thiên chúa giáo và Tin lành giáo, và sự phân chia trong Tin lành. Đã có những tôn giáo thuộc mọi loại ở Châu á. Tất cả đều được sáng chế bởi tư tưởng. Và tư tưởng đã khiến con người phải tách rời bởi vì tư tưởng là kết quả của trải nghiệm, hiểu biết, ký ức và vì thế tư tưởng luôn luôn bị giới hạn. Nó không bao giờ trọn vẹn, nó không bao giờ có thể tron vẹn bởi vì nó đặt nền tảng trên hiểu biết và hiểu biết luôn luôn bị hạn chế, bị giới hạn. Nó có thể mở rộng, nó có thể thay đổi nhưng nó vẫn còn nằm trong lãnh vực của hiểu biết. Và hiểu biết luôn luôn bị giới hạn. Và chúng ta lại cố gắng thay đổi thế giới qua hiểu biết của chúng ta. Và cuộc thử nghiệm để thay đổi thế giới qua hiểu biết này đã chưa bao giờ thành công.

Vậy thì một con người phải làm gì, nếu bạn nghiêm túc, quan tâm đến thế giới, đến cuộc sống riêng của bạn? Một con người phải làm gì? Thành lập vô số tổ chức, với những ông chủ và những thư ký của chúng và vân vân? Hay là mỗi người chúng ta phải chịu trách nhiệm bởi vì chúng ta đã tạo ra xã hội này, chúng ta phải chịu trách nhiệm cho mọi loại chiến tranh. Vì vậy liệu có thể, không chỉ trí năng, nhưng thực sự, trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta, triệt để thay đổi, tạo ra một chuyển đổi sâu sắc? Nếu chúng ta không có khả năng làm việc đó, chúng ta sẽ có những cuộc chiến tranh vô tận. Không tổ chức nào trong thế giới đã ngăn ngừa được bất kỳ cuộc chiến tranh nào. Suốt tiến trình lịch sử vừa qua đã có những cuộc chiến tranh thực tế mỗi năm trong năm, sáu ngàn năm vừa qua, khắp thế giới. Và con người phải chịu trách nhiệm cho những cuộc chiến tranh này. Bạn có lẽ không có một cuộc chiến tranh ở Mỹ, trong vùng đất này của thế giới nhưng bạn có những cuộc chiến tranh trong những vùng đất khác của thế giới bởi vì chúng ta bị phân chia, như người Mỹ và người Nga, và người Anh và người Pháp và những người khác, không chỉ là quốc gia mà còn tôn giáo, người Thiên chúa giáo, người Phật giáo, người Ấn độ giáo. Vì vậy có sự phân chia liên tục này, cả bên ngoài lẫn bên trong, nó đang gây ra xung đột lớn lao. Chúng ta là một con người, không tách rời. Chúng ta dường như không nhận ra việc đó. Bạn chịu đựng đau khổ, bạn trải qua những lo âu, những hoang mang to tát, và mọi con người còn lại trong thế giới cũng như vậy. Và chúng ta đã không thể giải quyết vấn đề căn bản đó, liệu rằng chúng ta có thể sống với nhau hòa bình. Hòa bình không bắt đầu ở phía bên kia của thế giới, liệu rằng chúng ta có thể sống hòa bình, không có xung đột hay không?

Và tôi nghĩ rằng đây là một câu hỏi rất quan trọng mà chúng ta phải đặt ra cho chính chúng ta: tại sao những con người đã sống trên quả đất này có lẽ được năm ngàn năm, chúng ta đã thực hiện những công việc phi thường về công nghệ, nhưng trong thực tế chúng ta lại chẳng làm gì cho liên hệ lẫn nhau của chúng ta? Chúng ta liên tục xung đột với nhau, đàn ông và đàn bà, và xung đột này được mở rộng thành chiến tranh.

Vì vậy chúng ta đang hỏi một câu hỏi căn bản nhất: tại sao những con người đã sống trên quả đất này được nhiều thiên niên kỷ, đã thực hiện những sự việc phi thường về công nghệ, đã tạo ra sức khỏe tốt cho con người, chúng ta đã tạo ra những sự việc đầy kinh ngạc nhất ở bên ngoài, nhưng bên trong chúng ta là những con người man rợ. Hãy tha thứ cho tôi vì phải dùng từ ngữ đó. Chúng ta đang đánh nhau, ngay cả trong những liên hệ gần gũi nhất của chúng ta. Vì vậy làm thế nào người ta có thể tìm được hòa bình bên ngoài trong thế giới, pacern in terris, nếu người ta không an bình trong chính mình? Chúng ta không bao giờ trả lời câu hỏi này, chúng ta luôn luôn cố gắng tạo ra thay đổi những sự việc bên ngoài, nhưng chúng ta không bao giờ tự hỏi chính mình tại sao chúng ta sống theo lối này, liên tục trong xung đột. Sẽ rất dễ dàng khi bạn đặt ra câu hỏi đó một cách nghiêm túc, không phải thiếu suy nghĩ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành ra một ngày để cố gắng tìm được tại sao chúng ta sống theo lối này, đang dựng lên một mạng lưới rộng lớn của những tẩu thoát khỏi sự thật căn bản này. Và chúng ta vẫn đang tiếp tục. Chúng ta dường như không bao giờ nhận ra rằng nếu mỗi người chúng ta không thay đổi triệt để trong căn bản thì sẽ không có hòa bình trên quả đất; chừng nào bạn còn là một người Mỹ, người Liên xô, những học thuyết khác nhau, những khái niệm khác nhau, những thần thánh khác nhau và vân vân, chúng ta sẽ không bao giờ có hòa bình trên quả đất này.

Vì vậy điều đó rất khẩn thiết cho chúng ta, mỗi người chúng ta, phải tìm được tại sao chúng ta lại sống theo lối này? Và liệu có thể thay đổi triệt để toàn bộ cái tinh thần của chúng ta hay không? Nếu không có một cuộc cách mạng ở đó, chỉ thuần tuý những cuộc cách mạng bên ngoài chẳng có ý nghĩa bao nhiêu. Chúng ta đã có cách mạng cộng sản, cách mạng Pháp, những hình thức cách mạng khắp thế giới và chúng ta vẫn còn là cái gì chúng ta là, coi mình là tâm điểm, ích kỷ, hung tợn và mọi chuyện quanh nó.

Tôi đã nói xong thưa các bạn.

[Ông sẽ trả lời các câu hỏi chứ? ]
 

K: Vâng. Thưa bạn. Hãy đưa ra bất kỳ loại câu hỏi nào.
[Krishnamurti sẽ vui mừng khi được trả lời bất kỳ loại câu hỏi nào các bạn có lẽ có.]

Câu hỏi: Tôi có một câu hỏi. Ông đã đưa ra một bức tranh ảm đạm và buồn thảm về thế giới trong đó chúng ta sống và của chính chúng ta. Ông có nhìn thấy những dấu hiệu tích cực đó đây không? Nếu ông quan sát mọi nơi trong thế giới hiện nay, ông có nhìn thấy bất kỳ những phát triển tích cực nào, một cái gì đó mà cho ông bất kỳ hy vọng nào? – không phải một cái gì đó bên trong chúng ta và bị che dấu nhưng một cái gì đó có thể nhìn thấy được cho tất cả mọi người.

K: Tôi không hiểu tại sao bạn lại nói như vậy, thưa bạn, ông đã chỉ đưa ra một phía tiêu cực. Điều gì thực sự đang xảy ra khắp thế giới là một điều rất rõ ràng. Bạn có thể coi nó là tiêu cực nhưng những xung đột, những cuộc chiến tranh, những tàn bạo, và tất cả mọi loại sự việc đang thực sự xảy ra. Và bạn hỏi phản ứng tích cực cho tất cả việc này là gì? Ai đã tạo ra tất cả việc này? Hỗn loạn này trong thế giới, giết chóc khủng khiếp này, chiến tranh tiếp nối chiến tranh, ai phải chịu trách nhiệm cho tất cả việc này? Chúng ta, mỗi người chúng ta, không chịu trách nhiệm hay sao? Chừng nào chúng ta còn có chủ nghĩa dân tộc, chừng nào chúng ta còn quan tâm đến những thành tựu riêng của chúng ta, những ham muốn riêng của chúng ta, chúng ta không chịu trách nhiệm cho mọi hỗn loạn đang xảy ra này hay sao? Hay là nó chỉ xảy ra ở Beirut, không ở đây? Chúng ta đã có hai cuộc chiến tranh khủng khiếp và chúng ta đang chuẩn bị cho những cuộc chiến tranh khác; nếu những con người, bạn và tôi, không thay đổi triệt để, trong căn bản, chúng ta sẽ có những cuộc chiến tranh khắp mọi thời điểm.

Vì vậy câu hỏi của bạn, thưa bạn, là, nếu tôi đã hiểu nó đúng: một con người phải làm gì? Đúng chứ, thưa bạn?

Người hỏi: Không phải, tôi đã hỏi rằng: ông có nhìn thấy bất kỳ việc gì tích cực hay không?

K: Vâng.

Người hỏi: Liệu có một việc gì đó tích cực đang xảy ra, không phải là chúng ta phải làm gì, nhưng liệu ông có nhìn thấy những dấu hiệu rằng một việc gì đó đúng đắn đang được làm.

K: Vâng, thưa bạn. Một việc gì đó tích cực. Tôi không hiểu ý ông nói gì qua từ ngữ “tích cực” đó. Tôi không đang lảng tránh câu hỏi. Tôi không đang thoái thác nó, nhưng tôi muốn biết liệu bạn có thể giải thích giùm tôi ý định của bạn qua từ ngữ “tích cực”.

Người hỏi: Được rồi, chúng ta hãy giả sử ông có gặp gỡ một số người, hay thậm chí một nhóm, tôi nghĩ ông không tin tưởng nhiều lắm vào những nhóm đang làm việc gì đó trong phương hướng của sự thay đổi bên trong mà ông coi như là thiết yếu để mang lại hòa bình trong thế giới.

K: Vâng, thưa bạn. Có nhiều tổ chức nói về hòa bình trong thế giới, nhiều tổ chức khác nhau đang nói về hòa bình trong thế giới – pacern in terris. Đức giáo hoàng nói nó, những tổ chức tôn giáo khác khẳng định nó – bạn phải có hòa bình trên quả đất. Và bạn đang hỏi, nếu tôi hiểu đúng, có những cá thể, những nhóm, những tổ chức đang làm việc vì điều đó phải không? Và những tổ chức, những nhóm, những người đang làm việc vì điều đó có lẽ được xem là hành động tích cực phải không? Tôi nghi ngờ việc đó. Hòa bình bắt đầu ở đâu? Trong tâm hồn của bạn, trong cái trí của bạn? Hay là trong những tổ chức?  Có nơi nào mà con người có thể sống hòa bình, không đi ngủ giống như một cây rau, an bình? Sống hòa bình đòi hỏi thông minh tột đỉnh trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Và những tổ chức có thể giúp đỡ mỗi người chúng ta sống hòa bình được không? Hay là nó phải bắt đầu với chúng ta, mỗi người chúng ta?

Câu hỏi: Làm thế nào tiếp cận đến sự thành tựu của an toàn bên trong này, an toàn tâm lý ở bên trong chúng ta. Tôi chỉ là một con người bình thường, chưa bị ảnh hưởng bởi tất cả những việc này, những sự việc tinh thần, nhưng tôi vẫn ao ước làm thế nào việc đó tạo ra được, sự thay đổi căn bản mà ông đang gợi ý – sự thành tựu của hòa bình bên trong.

K: Thưa bạn, mọi tôn giáo đã nói về nó – đúng chứ, thưa bạn? Những quyển sách đã viết về nó. Tin tưởng nơi Chúa, bạn sẽ có hòa bình. Theo vị đạo sư này, bạn sẽ có hòa bình. Theo giáo điều đặc biệt này và vân vân. Con người đã làm tất cả việc này, những hình thức khác nhau – là một người Thiên chúa giáo, là một – bạn biết rồi, mọi chuyện như thế. Con người đã không tìm được hòa bình.

Vì vậy bạn đang hỏi, nếu tôi hiểu đúng, làm thế nào người ta, một con người sẽ sống theo tâm lý, bên trong, hòa bình? Thưa bạn điều đó đòi hỏi, không phải rằng người nói đang lảng tránh câu hỏi, điều đó yêu cầu nhiều tìm hiểu, không chỉ một vài cụm từ. Trước hết tại sao chúng ta lại xung đột, không chỉ trong chúng ta mà còn ở bên ngoài? Tại sao chúng ta lại xung đột? Đó là bởi vì có sự hiện hữu phân hai này, phía bên ngoài và phía bên trong, phải không? Trong mỗi người chúng ta, có những ham muốn đối nghịch, những lý tưởng đối nghịch, những cảm giác đối nghịch, những theo đuổi đối nghịch, phải không? Xung đột bị gây ra bởi tư tưởng, phải không? Làm ơn việc này đòi hỏi – tôi không biết liệu chúng ta có đủ thời gian để tìm hiểu tất cả việc này.

Xung đột là gì, tại sao chúng ta có xung đột thuộc tâm lý? Nó bị gây ra bởi những ham muốn mâu thuẫn phải không? Toàn ý niệm của tánh cá thể này, đó là nguyên nhân căn bản của xung đột phải không? “Tôi phải thành tựu”. “Tôi phải làm việc gì tôi muốn làm”. Tôi không đang ủng hộ hay gợi ý rằng tất cả chúng ta trở thành những người cộng sản, họ có những vấn đề riêng của họ – vân vân. Tôi sẽ không đi sâu về nó, bạn biết tất cả về nó rồi.

Vì vậy, tại sao lại có trong ngay tại cái tinh thần, ngay tại cái cấu trúc suy nghĩ của chúng ta, xung đột? Liệu những con người có thể sống không có xung đột hay không? Và có những người nói rằng xung đột cần thiết cho tiến hóa. Và chúng ta có những cuộc xung đột suốt năm mươi ngàn năm, như những con người. Chúng ta đã tiến hóa rất nhiều phải không? Có lẽ ở bên ngoài chúng ta đã tiến hóa nhưng ở bên trong chúng ta vẫn còn là cái loài rất thấp kém. Vì vậy người ta phải ý thức được chúng ta là gì – ý thức được. Ý thức không chọn lựa. Nếu bạn muốn tìm hiểu tất cả việc đó, mà rất phức tạp: sống một cuộc sống không còn phân tích nhưng quan sát thuần túy mà không có người quan sát. Nó dẫn đến mọi loại đề tài mà chúng ta không có thời gian tìm hiểu.

Vâng, thưa bạn muốn hỏi gì?

Câu hỏi: Tôi là thành viên của tổ chức tôn giáo Quakers. Và chúng tôi tin tưởng, giống như ông, rằng chúng ta phải bắt đầu hòa bình bên trong. Nhưng chúng tôi cũng cảm thấy rằng hòa bình bên trong của chúng ta nên ảnh hưởng việc gì chúng ta làm bên ngoài, rằng chúng ta cũng nên quan tâm đến việc tạo ra sự thân thiện giữa những con người đang gây ra chiến tranh. Nhưng từ quan điểm hòa bình bên trong của chúng ta, tại sao lại có một  xung đột giữa hòa bình bên trong và hòa bình bên ngoài.

K: Vâng, thưa bạn. Tại sao lại có xung đột giữa hòa bình bên trong và hòa bình bên ngoài? Đúng như vậy phải không? Tôi đang lặp lại câu hỏi đúng chứ?

Người hỏi: Hay là tại sao nếu chúng ta đang cố gắng có được hòa bình bên trong, tại sao cùng hòa bình bên trong đó chúng ta cũng không cố gắng tạo ra hòa bình bên ngoài trong thế giới nữa?

K: Có phải chúng ta đang tìm kiếm một trạng thái tâm lý nơi không còn xung đột? Chúng ta đang thực sự tìm kiếm nó phải không? Nếu chúng ta đang tìm kiếm nó vậy thì sự tìm kiếm đó phải khởi đầu từ đâu? Nó không được khởi đầu trong liên hệ của chúng ta hay sao?  Không có liên hệ bạn không thể hiện hữu. Vì vậy liên hệ của chúng ta là sự việc quan trọng nhất. Nếu trong liên hệ đó không có hòa bình bên ngoài, chúng ta sẽ chiếu rọi xung đột bên trong đó ở hoàn cảnh bên ngoài. Đây là một sự thật rõ ràng. Nếu mỗi người chúng tha thực sự trong căn bản sống với hòa bình trọn vẹn, pacern, vậy thì chúng ta không tạo ra một thế giới hòa bình hay sao?

Vâng, thưa bạn muốn hỏi gì?

Câu hỏi: Tôi tự hỏi không hiểu có bao nhiêu tỉ lệ của nhân loại có thể đáp lại ý nghĩa rất tốt lành trong những nhận xét của ông. Tôi có một cảm giác không yên ổn rằng phần lớn thế giới đang chịu đựng đau khổ từ sự nghèo đói khủng khiếp, loại nghèo đói thậm chí khiến con người lo ngại họ sẽ ăn cái gì tuần đó, liệu rằng những hoàn cảnh như thế sẽ cho phép một loại phản ảnh mà sẽ cần thiết để tiến hành sự thay đổi này, là một ý tưởng có tính nghi ngờ cao độ. Và do đó nó dẫn dắt tôi đến nhận thức rằng có lẽ những tổ chức được tài trợ bởi Liên Hiệp Quốc và những tổ chức không chính phủ khác có thể là những bộ máy phụ cần thiết để làm cho cái hoàn cảnh thực tế trong chừng mực nào đó thuận tiện và dễ dàng hơn để cho phép cái loại thay đổi rất cần thiết này. Nếu không chúng ta có lẽ phải chờ đợi thêm năm mươi ngàn năm hay hơn nữa.

K: Thuộc cá nhân chúng tôi biết nhiều nghèo đói, chúng tôi đã được nuôi dưỡng trong nó. Toàn Ấn độ, đang tăng thêm mười lăm triệu người mỗi năm. Quá nhiều nghèo đói. Làm thế nào chúng ta thay đổi được điều đó? Rõ ràng từ điều gì người ta quan sát, vì rằng có cái nền kinh tế đặt nền tảng trên một quốc gia, một cộng đồng đặc biệt, nghèo đói là một vấn đề toàn cầu, không  phải thuộc riêng quốc gia hay bất kỳ tổ chức nào. Nó là vấn đề nghèo đói toàn cầu. Nếu chúng ta không tấn công vào đó, thưa bạn, tôi không thấy được làm thế nào chúng ta sẽ thay đổi thế giới, nghèo đói, và dư thừa dân số. Dân số Châu âu đang giảm xuống và ở Châu á nó đang gia tăng với một mức độ chóng mặt và những chính phủ không thể chặn đứng việc đó, những chính phủ địa phương riêng của họ. Họ đã nói nhiều về kiểm soát sinh đẻ, kiểm soát gia đình và những chuyện như thế, nhưng nó chẳng có ảnh hưởng bao nhiêu ở Ấn độ. Vì vậy, không phải hay sao, thưa các bạn, vấn đề kinh tế là một vấn đề toàn cầu, không thuộc về bất kỳ nhóm đặc biệt, bất kỳ quốc gia đặc biệt. Nếu chúng ta không có sự cảm thấy toàn cầu cho nhân loại đó, chúng ta sẽ tiếp tục nhiều thế kỷ, mặc dù tổ chức đặc biệt này có lẽ hữu dụng, chúng ta sẽ luôn luôn có nghèo đói.

Câu hỏi: Ông phải tha lỗi cho tôi nhưng ...

K: Bạn có muốn đến ngồi đây không, thưa bạn? Tôi sẽ thích lắm, một ai đó chia sẻ cùng cái bục này. Hãy đến ngồi đây thưa bạn.

Người hỏi: Tôi đã tường trình về tổ chức này như một phóng viên, rủi thay lại là phóng viên người Mỹ, được ba mươi tám năm, và trong suốt thời gian đó tôi đã nghe nói nhiều về ông. Hiện nay đó là một thách thức lớn cho tổ chức này: hạnh phúc chỉ dành cho những ngưòi  không có sự giáo dục – đáng lẽ ra tôi đã nói như thế trước đây. Tôi đã đi rất xa để tìm được vài câu trả lời cho những câu hỏi mà nẩy sinh năm này qua năm khác trong một kết hợp đầy gắng sức của những cái trí từ những chính phủ, từ những tổ chức không chính phủ, từ những học giả, những nhà giáo dục giống như ông – không có quá nhiều người giống như ông.

K: Tôi không là người giáo dục.

Người hỏi: Tôi cũng không.

K: Cám ơn Chúa!

Người hỏi: Và tôi đã muốn tìm được điều gì tôi có thể làm để trở thành có giáo dục bởi vì giáo dục trong những khu nhà ổ chuột ở New York, nơi tôi được nuôi dưỡng đã là một thiên đường mà mọi người phải theo đuổi đầy tôn sùng. Vì vậy tôi say đắm trong một quyển sách một thời gian rồi sau đó đến thi ca và tôi theo đuổi sâu thêm nữa khi những thuộc địa của Anh đang giải tán, và những bộ lạc đang giải tán cùng với chúng, thưa ông. Đối với tôi có vẻ rằng tôi đã có một khám phá và tôi sẽ trình bày cho ông bây giờ.

K: Tôi không là nhà tiên tri, thưa bạn.

Người hỏi: Ông không cần biện giải, thưa ông. Ông có một số khán giả rất phi thường ở đây bởi những trải nghiệm quá khứ. Đột nhiên nẩy ra trong tôi ý tưởng rằng con người bộ lạc rất an bình khi so sánh với người Châu âu có văn minh cao mà đã gây ra hai cuộc chiến tranh thế giới.

K: Vâng, thưa bạn. Đồng ý.

Người hỏi: Và lúc này khi tôi lắng nghe ông tôi đang bắt đầu hiểu rõ tại sao cái tư tưởng đó đã đến với tôi và đó là, rằng trong bộ lạc có một sự an toàn tâm lý, và cái cá thể bị quy định, như ông nói, bởi xã hội trong đó anh ta sống, sống thiên về một con người an bình tâm lý và đó là lý do làm thế nào anh ta đã bị khuất phục bởi những chủng tộc khác, những chủng tộc có văn minh, những chủng tộc đa ngôn ngữ. Tôi không gợi ý rằng chúng ta có thể quay trở lại xã hội bộ lạc, nhưng tôi đang nói điều đó chỉ bởi vì ông đã xót xa tiếc nuối, một cách đúng đắn, cái hoàn cảnh mà trong đó con người sau năm mươi triệu năm hay mười lăm triệu năm, ai biết được, từng đó thời gian đã đủ cho anh ta học được một điều gì đó, nhưng anh ta đã không học được

K: Vâng, thưa bạn.

Người hỏi: Vì vậy tôi muốn yêu cầu lời bình phẩm của ông về tất cả điều gì tôi đã nói, mà hoàn toàn là một thách thức, phải không? Tôi xin được phép ngồi xuống nghe câu trả lời của ông.

K: Câu hỏi là, thưa bạn, tại sao con người đã không thay đổi? Tại sao con người đã không học hỏi?

Người hỏi: Đúng rồi. Câu hỏi đời đời.

K: Vâng, thưa bạn. Tại sao con người vẫn sống trong tình trạng nguyên thủy phía bên trong? Đúng chứ, thưa bạn?

Người hỏi: Tôi đã sử dụng từ ngữ, “nguyên thủy” trong ý nghĩa tôn trọng.

K: Vâng. Tại sao? Nó có phải bởi vì thuộc văn hóa, thuộc xã hội, chúng ta đã tìm kiếm cái bên ngoài để thay đổi cái bên trong, hay không? Bạn hiểu chứ, những người cộng sản đã làm việc đó. Thay đổi cấu trúc, cấu trúc bên ngoài của xã hội, thông qua những luật pháp mới, kiểm soát tư tưởng và vân vân rồi sau đó bạn sẽ thay đổi con người bên trong. Và nó đã không có kết quả. Và chúng ta không nên, nếu chúng ta có sự giáo dục, hay thậm chí nguyên thủy trong ý nghĩa lễ phép nhất của từ ngữ đó, chúng ta không nên bắt đầu bằng sự hiểu rõ mỗi người, hiểu rõ chính chúng ta như chúng ta là gì, và ở đó, thay đổi một cách triệt để, một cách căn bản, hay sao? Nếu chúng ta không làm việc đó, chúng ta sẽ tiếp tục trong năm mươi ngàn năm kế tiếp.

Người hỏi: Ông và tôi sẽ không.

K: Bạn và tôi sẽ không nhưng cái dòng ý thức chung sẽ tiếp tục. Nhưng nếu bạn và một người khác thay đổi triệt để, các bạn gây ảnh hưởng cái ý thức đó.

Người hỏi: Tôi nói, vâng.

K: Vì vậy chúng ta phải tìm những con người, những nhóm nhỏ, dù ở Mỹ, ở Châu âu, ở Ấn độ và vân vân, mà hoàn toàn quan tâm đến sự thay đổi căn bản, tâm lý, phía bên trong này. Và tôi nghĩ điều đó có thể thực hiện được.

Người hỏi: Dĩ nhiên là được. 

K: Vì vậy chúng ta đang làm việc trên nó.

Người hỏi: Hay là ông không đang ngồi ở đây.

K: Hoàn toàn đúng.

Người hỏi: Tha lỗi cho tôi. Cám ơn ông, thưa ông.

Chủ toạ:  Những người bạn thân mến, hãy cho phép tôi đại diện cho các bạn, cám ơn Krishnaji vì những kết quả tốt nhất, và vì công việc ông luôn luôn làm là chia sẻ những tư tưởng của ông với chúng ta. Xin vui lòng.

 
 

NÓI CHUYỆN TẠI LIÊN HIỆP QUỐC, NEW YORK
VỚI MỘT SỐ KHÁN GIẢ ĐƯỢC MỜI.
Ngày 11 tháng 4 năm 1985

Hiểu rõ chính mình

Tôi được mời nói chuyện về đề tài Hòa Bình Thế Giới sau lễ kỷ niệm lần thứ 40 của Liên Hiệp Quốc.

Nhân loại, con người, đã sống trên quả đất này trên năm mươi ngàn năm, và có lẽ lâu hơn, hay ít hơn. Trong suốt cuộc tiến hóa lâu dài này con người đã không tìm được hòa bình trên quả đất – “pacern in terris” đã được rao giảng lâu rồi trước Thiên chúa giáo, bởi những người Ấn độ giáo cổ xưa và những người Phật giáo. Và trong suốt thời gian này con người đã sống trong xung đột, không chỉ xung đột với người hàng xóm của anh ta mà còn với những người trong cộng đồng riêng của anh ta, với xã hội riêng của anh ta, với gia đình riêng của anh ta, anh ta đã chiến đấu, đấu tranh chống lại con người được năm ngàn năm qua, và có lẽ nhiều hơn. Theo lịch sử đã có những cuộc chiến tranh thực tế hàng năm. Và chúng ta vẫn còn có chiến tranh. Tôi tin rằng có bốn mươi cuộc chiến tranh đang xảy ra vào thời điểm hiện nay. Và các chức sắc tôn giáo, không chỉ những người Thiên chúa giáo mà còn những nhóm khác đã nói về “pacern in terris”, hòa bình trên quả đất, thiện ý giữa những con người. Nó chưa bao giờ xảy ra – có hòa bình trên quả đất. Và họ đã nói về hòa bình khi bạn chết và đi tới thiên đàng và bạn có hòa bình ở đó.

Người ta ngạc nhiên, nếu người ta hoàn toàn nghiêm túc, tại sao con người giết một người khác – nhân danh chúa, nhân danh hòa bình, nhân danh học thuyết nào đó, hay cho quốc gia của   anh ta – dù nó có nghĩa là gì chăng nữa – hay cho vị vua và nữ hoàng, và mọi chuyện như thế. Có thể chúng ta đều biết tất cả việc này: rằng con người chưa bao giờ sống trên quả đất này, mà đang bị phá hủy dần dần, và tại sao con người không thể sống hòa bình với một người khác. Tại sao có những quốc gia tách rời, mà rốt cuộc ra chỉ là một chủ nghĩa bộ lạc được tôn vinh. Và những tôn giáo, dù là Thiên chúa giáo, Ấn giáo, hay Phật giáo, họ đều có chiến tranh với nhau. Những quốc gia có chiến tranh, những nhóm người có chiến tranh, những học thuyết, dù nó là học thuyết của Nga, của Mỹ, hay bất kỳ những loại học thuyết khác, tất cả chúng đều có chiến tranh với nhau, xung đột. Và sau khi sống trên quả đất này được rất nhiều thế kỷ, tại sao con người không thể sống an bình trên quả đất tuyệt vời này? Câu hỏi này đã được đặt ra lặp đi lặp lại. Một tổ chức giống như thế này đã được thành lập vì hòa bình đó. Tương lai của tổ chức đặc biệt này là gì? Sau năm thứ 40, có cái gì sau đó?

Thời gian là một yếu tố lạ lùng trong cuộc sống. Thời gian rất quan trọng cho tất cả chúng ta. Và tương lai là, cái gì là hiện tại. Tương lai là ngay lúc này, bởi vì hiện tại, mà cũng là quá khứ, đang bổ sung chính nó ngay lúc này, trở thành tương lai. Đây đã là chu kỳ của thời gian, con đường của thời gian. Và ngay lúc này, không phải sau 40 năm của tổ chức này, nhưng ngay lúc này, ở thời gian hiện tại nếu không có sự thay đổi triệt để, sự thay đổi cơ bản; tương lai là, cái gì là ngay lúc này. Và điều đó đã được chứng thực theo lịch sử, và chúng ta có thể chứng thực nó trong đời sống hàng ngày của chúng ta.

Vì vậy câu hỏi thực sự là: liệu rằng những con người, các bạn và chúng tôi, đang ngồi trên cái bục – tôi xin lỗi vì đang ngồi trên đây – có là những con người hay không? Và nếu chúng ta lẫn nhau, hay giữa đàn ông và đàn bà, còn sống trong xung đột liên tục, sẽ không có hòa bình trên quả đất này. Người ta có lẽ nói về nó không ngưng nghỉ. Các chức sắc của Thiên chúa giáo La mã nói về “pacern in terris”, và họ cũng chịu trách nhiệm cho những cuộc chiến tranh thảm khốc trong quá khứ. Một trăm năm chiến tranh, hành hạ tra tấn, tất cả mọi loại sự việc khủng khiếp họ đã gây ra cho con người. Đây là tất cả những sự kiện, những sự thật, không phải là ao ước của người nói. Và những tôn giáo, kể cả Hồi giáo, Ấn giáo, Phật giáo, và vân vân, họ đều có loại chiến tranh riêng của họ. Và cái tương lai sau lễ kỷ niệm lần thứ 40 này là điều gì đang xảy ra ngay lúc này.

Người ta tự hỏi không hiểu người ta có nhận ra việc đó không. Hiện tại không chỉ là quá khứ, nhưng còn chứa đựng tương lai; quá khứ đang bổ sung chính nó liên tục qua hiện tại và chiếu rọi vào tương lai. Nếu chúng ta không chấm dứt những cãi cọ, những đấu tranh, thù địch, căm hận, ngay lúc này nó sẽ giống như thế đó ngày mai. Và bạn có thể vươn dài cái ngày mai đó đến một ngàn năm, nó vẫn còn là ngày mai.

Vì vậy chúng ta phải có trách nhiệm tự hỏi chính mình liệu rằng chúng ta, như những con người, một mình hay một cộng đồng, hay trong một gia đình, liệu rằng chúng ta có thể sống hòa bình với nhau hay không? Những tổ chức đã không giải quyết được vấn đề này. Bạn có thể tái tổ chức nhưng chiến tranh vẫn còn tiếp tục. Vì vậy những tổ chức, dù nó là tổ chức thế giới hay một loại tổ chức đặc biệt có mục đích tạo ra hòa bình, những tổ chức như thế sẽ không bao giờ thành công bởi vì những con người, cá nhân, tập thể, quốc gia sống trong xung đột. Những quốc gia mạnh như Mỹ hay Nga đang có chiến tranh với nhau – kinh tế, học thuyết, và thực tế – tuy rằng vẫn chưa đổ máu. Vì vậy hòa bình không thể hiện hữu trên quả đất này nếu còn có những dân tộc, mà như chúng ta đã nói, là chủ nghĩa bộ lạc được tôn vinh. Những dân tộc tạo ra sự an toàn nào đó, con người cần sự an toàn và anh ta đầu tư trong chủ nghĩa quốc gia, hay là trong một học thuyết hay một niềm tin đặc biệt. Những niềm tin, những học thuyết và vân vân, đã tách rời con người. Và những tổ chức không thể mang lại hòa bình giữa con người và con người bởi vì anh ta tin tưởng điều gì đó, anh ta tin tưởng những học thuyết nào đó, anh ta tin tưởng chúa và những người khác lại không. 

Tôi tự hỏi không hiểu có khi nào người ta đã suy xét, những tôn giáo được đặt nền tảng trên một quyển sách – như kinh Koran hay kinh Bible – trở thành tin tưởng mù quáng, chật hẹp và triệt để tuân theo giáo lý. Và những tôn giáo như Ấn giáo và Phật giáo, họ có nhiều, nhiều sách, tất cả đều được coi là thiêng liêng, đúng thực, ngay từ miệng của Chúa! Họ không quá tin tưởng mù quáng, họ có lòng khoan dung, họ thâm trầm. Do đó có sự xung đột đang xảy ra này: những người mà tin cậy, đặt lòng trung thành của họ trong những quyển sách, và những người mà không đặt lòng trung thành của họ trong bất kỳ quyển sách nào. Vì vậy xung đột giữa cái quyển sách và những người mà chấp nhận nhiều quyển sách. Tôi tự hỏi không hiểu người ta có ý thức được tất cả việc này hay không?

Và chúng ta đang tìm hiểu sâu sắc, nếu bạn có đủ nghiêm túc, liệu bạn và tôi, và những người của chúng ta mà có liên quan trong những tổ chức, có thể sống hòa bình với nhau không? Hòa bình yêu cầu nhiều thông minh, không phải những cuộc biểu tình chống lại một hình thức chiến tranh đặc biệt, chống lại một quả bom nguyên tử hay hạt nhân và vân vân. Đó là những sản phẩm của những cái trí, những bộ não mà khắc sâu trong chủ nghĩa quốc gia, trong hình thức đặc biệt nào đó của niềm tin, học thuyết, vì vậy họ đang cung cấp vũ khí – những vũ khí cực mạnh, dù nó là Nga, Mỹ hay Anh hay Pháp, những vũ khí đến phần còn lại của thế giới, và cũng nói về hòa bình, cùng lúc lại đang cung cấp vũ khí.

Nó là thế giới ngờ vực lớn lao và sự ngờ vực không bao giờ dung thứ thương yêu, ân cần, tình yêu. Tôi nghĩ rằng chúng ta đã mất chất lượng đó – chất lượng của nhân từ. Không phân tích cái gì là nhân từ – nó có thể được phân tích rất dễ dàng. Bạn không thể phân tích tình yêu, tình yêu không ở trong những giới hạn của bộ não, bởi vì bộ não là dụng cụ của cảm giác, nó là trung tâm của mọi phản ứng và hành động, và chúng ta cố gắng tìm được hòa bình, tình yêu, ở trong cái khu vực bị giới hạn này. Mà có nghĩa, tư tưởng không là tình yêu, bởi vì tư tưởng đặt nền tảng trên trải nghiệm, mà bị giới hạn, và trên hiểu biết, mà luôn luôn bị giới hạn, dù rằng bây giờ hay trong tương lai. Vì vậy hiểu biết luôn luôn bị giới hạn. Và có hiểu biết, mà được chứa đựng trong bộ não như ký ức, từ ký ức đó nẩy ra tư tưởng. Điều này có thể được quan sát rất đơn giản và dễ dàng nếu người ta xem xét chính mình, nếu người ta quan sát hoạt động của tư tưởng, trải nghiệm, hiểu biết riêng của người ta. Bạn không phải đọc bất kỳ quyển sách nào, hay trở thành một chuyên gia để hiểu rõ cách sống, cách suy nghĩ riêng của bạn.

Vì vậy tư tưởng luôn luôn bị giới hạn, dù nó bây giờ hay trong tương lai. Và chúng ta cố gắng giải quyết mọi vấn đề của chúng ta, cả công nghệ, tôn giáo, và cá nhân, qua hoạt động của tư tưởng. Chắc chắn tư tưởng không là tình yêu, tình yêu không là cảm giác hay vui thú, nó không là kết quả của ham muốn. Nó là cái gì đó hoàn toàn khác hẳn. Muốn bắt gặp tình yêu đó, mà là nhân từ, mà có thông minh riêng của nó, người ta phải hiểu rõ chính mình, chúng ta là cái gì – không qua những phân tích, nhưng hiểu rõ những đau khổ riêng của chúng ta, những vui thú riêng của chúng ta, những niềm tin riêng của chúng ta.

Bạn biết rằng bất kỳ nơi nào bạn đi, khắp thế giới, nhân loại, những con người, trải qua đau khổ, vì vô số những lý do khác nhau, nó có lẽ tầm thường hay biến cố rất, rất sâu đậm nào đó mà đã gây ra sầu muộn, đau khổ. Và mỗi con người trên quả đất này đều trải qua việc đó trên một kích cỡ nhỏ hay một biến cố kinh hoàng, như là chết. Và đau khổ được chia sẻ bởi tất cả nhân loại, lo âu, sầu muộn, cô độc, thất vọng, hung hăng của nhân loại. Vì vậy bạn, và chúng tôi, là phần còn lại của nhân loại, chúng ta không là những con người tách rời theo tâm lý. Bạn có lẽ là một người đàn bà, hay một người đàn ông, bạn có lẽ cao, đen, lùn và vân vân, nhưng bên trong, tâm lý, mà còn quan trọng hơn nhiều, chúng ta là phần còn lại của nhân loại. Bạn là phần còn lại của nhân loại, và vì thế nếu bạn giết chết một người khác, nếu bạn xung đột với người khác, bạn đang hủy diệt chính mình. Bạn có thể quan sát việc này rất, rất cẩn thận nếu bạn quan sát chính mình mà không biến dạng nó.

Vì vậy chỉ có thể có hòa bình khi nhân loại, khi bạn và tôi, không còn xung đột trong chính chúng ta. Và bạn có lẽ nói, “ Nếu người ta đạt được, hay kết thúc mọi xung đột bên trong chính mình, làm thế nào nó sẽ ảnh hưởng phần còn lại của nhân loại?” Đây là một câu hỏi rất, rất cũ kỹ. Câu hỏi này đã được đặt ra hàng ngàn năm trước Christ, nếu ông ta đã từng tồn tại. Và chúng ta cũng phải hỏi liệu rằng trong chính mình sầu muộn, đau khổ và lo âu, và tất cả việc đó, có thể kết thúc hay không? Nếu người ta vận hành, nhìn, quan sát, bằng chú ý lớn lao, như bạn nhìn rất chú ý khi bạn đang chải tóc, hay cạo mặt, với chất lượng chú ý đó, được làm tăng thêm, bạn có thể quan sát chính mình – mọi sắc thái, mọi tinh tế. Và cái gương soi là sự liên hệ giữa những con người của bạn, trong cái gương đó bạn có thể nhìn thấy bạn chính xác như bạn là. Nhưng hầu hết chúng ta bị kinh hãi khi nhìn thấy chúng ta là gì, và thế là chúng ta từ từ phát triển sự kháng cự, tội lỗi, và mọi công việc đó. Vì vậy chúng ta không bao giờ đòi hỏi sự tự do hoàn toàn – không phải để làm điều gì bạn thích, nhưng để được tự do khỏi sự chọn lựa. Nơi nào có nhiều chọn lựa nơi đó có nhiều rối loạn.

Vì vậy liệu chúng ta có thể sống trên quả đất này, “pacern in terris”, với hiểu rõ tường tận về nhân loại, mà là hiểu rõ chính mình thật sâu sắc, hay không? Không tùy thuộc chuyên gia tâm lý, chuyên gia phân tích nào. Họ cũng phải được phân tích. Vì vậy liệu chúng ta, không nhờ vào những chuyên gia, như những người không chuyên đơn giản, chúng ta có thể quan sát những khuynh hướng, những đặc điểm riêng của chúng ta hay không? Bộ não của chúng ta – người nói không là một chuyên gia về não – bộ não của chúng ta đã bị quy định đến chiến tranh, đến hận thù, đến xung đột. Nó bị quy định qua thời kỳ tiến hóa lâu dài này, liệu rằng bộ não đó với những tế bào của nó, mà chứa đựng tất cả những ký ức, liệu rằng bộ não đó có thể làm tự do chính nó khỏi tình trạng quy định riêng của nó, hay không? Bạn biết rằng trả lời một câu hỏi như thế rất đơn giản. Nếu bạn đi về hướng Bắc suốt những ngày tháng của cuộc đời bạn, giống như con người đã đi theo một hướng đặc biệt, mà là xung đột, và người nào đó xuất hiện và nói, “Hướng đó không dẫn đến đâu cả”. Ông ta nghiêm túc, và có lẽ bạn nghiêm túc. Sau đó ông ta nói, “Đi về hướng Nam, hướng Đông, bất kỳ hướng nào, ngoại trừ hướng đó.” Và khi bạn thực sự chuyển động khỏi hướng đó, có một sự thay đổi ngay tại chính những tế bào não bởi vì bạn đã phá vỡ cái khuôn mẫu. Và cái khuôn mẫu đó phải được phá vỡ ngay lúc này, không phải bốn mươi năm hay một trăm năm sau.

Và liệu rằng những con người có thể có được sinh lực, năng lượng để tự thay đổi hoàn toàn đến những con người có văn minh, không phải giết chóc lẫn nhau, hay không?

Chủ toạ: Chúng tôi xin phép đưa ra những câu hỏi.

K: Vâng, thưa ông, hãy đưa ra bất kỳ câu hỏi nào. Rất hân hạnh!

Chủ toạ: Chúng ta có thời gian cho vài câu hỏi và Ông Krishnamurti đã vui vẻ đồng ý trả lời bất kỳ những câu hỏi các ông đưa ra. Khi các ông muốn đưa ra câu hỏi xin vui lòng dơ tay lên để cho âm thanh sẽ được kết nối. Cám ơn các ông.

Câu hỏi: Tôi đưa ra một câu hỏi liên quan đến việc muốn một sự chuyển tải thuộc tinh thần mà tôi cảm thấy được nối kết đến. Tôi có đang được nghe rõ không? Tôi không nghĩ vậy. Tôi cảm thấy có một cảm nhận rời rạc đang được chuyển tải đến tôi. Tôi mong chờ một chuyển tải thuộc tinh thần sang chính tôi và những người bạn trong tổ chức này mà sẽ là một cảm nhận thăng hoa. Đó là điều gì tôi mong chờ được cảm nghiệm tại buổi thuyết giảng này, một cảm nhận tinh thần thăng hoa thêm nữa của trạng thái đồng nhất, hơn là một chuyển tải trí năng.

K: Trước hết, tôi không hiểu rõ cái từ ngữ “thuộc tinh thần”. Nó là cảm xúc, mơ mộng, phỏng đoán, hay một cái gì đó mập mờ trong không gian; hay là đối diện cái thực tại, điều gì đang xảy ra ngay lúc này, cả trong chính bản thân chúng ta lẫn trong thế giới? Bởi vì bạn là thế giới, bạn không tách rời khỏi thế giới. Chúng ta đã tạo ra xã hội này, và chúng ta là xã hội đó. Và dù người ta có được những cảm nghiệm nào chăng nữa, người ta phải ngờ vực ngay tại những cảm nghiệm đó, người ta phải nghi vấn, phải nghi ngờ. Tôi tự hỏi không hiểu bạn có nhận ra rằng cái từ ngữ “ngờ vực”, đang tra tấn, đang lùng sục, không được tán thành trong Thiên chúa giáo. Trái lại trong Phật giáo và trong Ấn giáo, đó là một trong những sự việc tối thiết, bạn phải nghi ngờ mọi thứ, cho đến khi bạn bất thình lình phát hiện hay chộp được cái sự thật đó, mà không là của bạn, hay của bất kỳ người khác; nó là sự thật, chân lý.

Và tìm hiểu này không thuộc trí năng. Trí năng chỉ là một phần của toàn cấu trúc con người. Người ta phải nhìn thấy thế giới và cả chính mình như là một con người tổng thể. Và sự thật không là một cái gì đó để được cảm nghiệm. Nếu người ta được phép vạch rõ, ai là người trải nghiệm tách rời điều trải nghiệm? Người trải nghiệm không là bộ phận của điều trải nghiệm hay sao? Nếu không anh ta sẽ không biết anh ta đã vừa có được trải nghiệm gì. Vì vậy người trải nghiệm là điều trải nghiệm; người suy nghĩ là điều suy nghĩ; người quan sát, trong ý thức thuộc tâm lý của nó, là vật quan sát. Không có khác biệt. Và nơi nào có sự khác biệt, sự tách rời, đó kìa, xung đột xuất hiện. Theo cùng sự kết thúc xung đột có tự do, và chỉ đến lúc đó sự thật, chân lý mới có thể hiện hữu. Tất cả điều này không thuộc trí năng, vì ơn chúa. Đây là một cái gì đó mà người ta sống, và tìm được.

Câu hỏi: Ông nhấn mạnh rất nhiều vào tìm hiểu và ngờ vực. Tôi xin hỏi liệu ông có thể nói cho tôi sự trung thành cũng có một vai trò trong đó chứ?

K: Trung thành là gì? Bạn đặt trung thành của bạn trong cái gì? Người ta có sự trung thành trong trải nghiệm nào đó, người ta có sự trung thành trong niềm tin nào đó, hay trong một biểu tượng, và vân vân. Tại sao người ta có sự trung thành? Nó có phải từ sợ hãi, từ hoang mang, từ một ý thức mất an toàn hay không? Khi bạn có sự trung thành, ví dụ như một người Ấn độ giáo trong biểu tượng nào đó, và bạn bám chặt vào trung thành đó, hay vào biểu tượng đó, vậy thì bạn có chiến tranh với phần còn lại của thế giới. Nhưng khi tìm hiểu dịu dàng, không kết luận vội vã, đang tra vấn, đang dò xét chính mình, vậy thì từ đó sự rõ ràng đến. Và cần phải có rõ ràng để hiểu được cái khác mà là vĩnh hằng.

Câu hỏi: Vào lúc chấm dứt nói chuyện ông đã nói rằng chúng ta cần phá vỡ cái khuôn mẫu của xung đột giữa con người. Câu hỏi của tôi đặt ra cho ông là: ông nhìn thấy cái khác như một cái gì đó mà tất cả chúng ta phải nỗ lực hết sức để thành tựu? Và có một câu diễn tả mà hao hao giống việc này: trong những thời điểm tối tăm, con mắt bắt đầu nhìn thấy. Và tại sao tôi đang đưa ra việc này cho ông bởi vì trong một ý nghĩa điều đó hoặc là sẽ xảy ra, hoặc là sẽ không xảy ra, nhưng làm thế nào ông nhìn thấy nó đang xảy ra.

K: Tôi không hiểu rõ hoàn toàn câu hỏi của bạn, thưa bạn.

Người hỏi: Được rồi. Ông nói về phá vỡ cái khuôn mẫu, con người có một khuôn mẫu, bộ não có một khuôn mẫu, và cái khuôn mẫu đó phải bị phá vỡ cho mục đích có hòa bình trong thế giới.

K: Dĩ nhiên.

Người hỏi: Bây giờ ông nhìn thấy động thái phá vỡ cái khuôn mẫu là một chuyển động năng động, hay là một tiến triển tự nhiên trong sự tiến hóa của nhân loại?

K: Thưa bạn, chúng ta đã tiến hóa à?

Người hỏi: Tôi nghĩ rằng chúng ta đang tiến hóa liên tục.

K: Vậy là ông chấp nhận sự tiến hóa – sự tiến hóa tâm lý, chúng ta không đang nói về tiến hóa kỹ thuật và sinh học – sự tiến hóa tâm lý. Sau một triệu năm, của năm mươi ngàn năm, chúng ta đã thay đổi sâu sắc chưa? Chúng ta rất không nguyên thủy, sơ khai hay sao? Vì vậy tôi đang hỏi không hiểu bạn sẽ suy xét liệu có sự tiến hóa tâm lý hay không? Tôi nghi ngờ việc đó. Theo cá nhân, đối với người nói, không có sự tiến hóa tâm lý: chỉ có sự kết thúc của sầu muộn, của đau khổ, lo âu, cô độc, thất vọng và mọi chuyện như thế. Con người đã sống cùng nó được một triệu năm. Và nếu chúng ta lệ thuộc thời gian, mà là tư tưởng – thời gian và tư tưởng theo cùng nhau – nếu chúng ta lệ thuộc vào sự tiến hóa vậy thì một ngàn năm khác hay nhiều hơn, chúng ta vẫn còn sơ khai, man rợ.

Người hỏi: Câu hỏi của tôi là: điều gì sẽ phải xảy ra để bắt đầu có sự tiến hóa tâm lý như người nói hiểu nó? 

K: Sự tiến hóa tâm lý là như thế nào? Tôi hoàn toàn không hiểu câu hỏi.

Người hỏi: Ông đã nói rằng ông không nghĩ đã có sự tiến hóa tâm lý. Câu hỏi của tôi là: điều gì có thể xảy ra để cho sẽ có, để cho có thể có, sự tiến hóa tâm lý?

K: Thưa bà, tôi e rằng chúng ta đã không hiểu lẫn nhau. Chúng ta đã sống trên quả đất này theo lịch sử, và cũng như là do tìm hiểu về thời cổ xưa, trên quả đất này được năm mươi ngàn năm hơn hay kém. Và trong suốt thời gian dài của tiến hóa, theo tâm lý, phía bên trong, thuộc chủ quan, chúng ta vẫn còn ở tình trạng man khai, nhiều hay ít – căm hận lẫn nhau, giết chóc lẫn nhau. Và thời gian sẽ không giải quyết được vấn đề đó, mà là tiến hóa. Và liệu có thể được, chúng ta đang hỏi, cho mỗi con người, mà là phần còn lại của nhân loại, liệu rằng cái chuyển động tâm lý đó có thể ngừng lại và nhìn thấy điều gì đó khởi đầu lại hay không?

Người hỏi: Tôi đã muốn đưa ra cho ông cùng câu hỏi đó được diễn đạt trong một cách khác: chúng ta nên làm gì cho mục đích thành tựu được sự kháng cự đến tiến hóa này. Tôi chỉ muốn nói một việc nữa. Có một Dr Bohm tháng vừa qua, ông ấy đã nói cùng một sự việc như ông đang nói trong một cách khác, ông ấy là một nhà khoa học, ông ấy đã giải thích cùng vấn đề. Tôi tự hỏi ông nghĩ chúng ta có thể làm gì ngay lúc này để thành tựu được việc này?

K: Tôi đã hiểu rồi. Bạn có thể làm gì ngay lúc này? Đúng chứ? Thay đổi hoàn toàn! – cả về tâm lý lẫn phía bên ngoài. Đầu tiên cách mạng tâm lý, không phải tiến hóa, nhưng cách mạng, thay đổi hoàn toàn. Đó là một hành động thực sự của nhân loại, không phải đang cố gắng lãng phí thời gian vào cái ngoại vi.

Câu hỏi: Ông đã phát biểu rằng một điều kiện quan trọng cho sự hiểu rõ nhân loại là bắt đầu hiểu rõ chính mình thật kỹ càng. Ông có nhìn thấy trong những phòng này bốn mươi năm kế tiếp, tại Liên hiệp quốc, rằng sự hiểu rõ nhân loại này qua hiểu rõ chính chúng ta sẽ trở thành một bộ phận của sự thực hiện quyết định toàn cầu, hay không?

K: Tôi không thể trả lời câu hỏi đó bởi vì tôi không lệ thuộc tổ chức này. Hãy hỏi những ông chủ!

Người hỏi: Tôi muốn thêm vào một nhận xét khác, có lẽ một nhận xét khuyến khích to tát hơn trong câu hỏi của tôi. Ông chỉ rõ rằng những tổ chức không thể cho câu trả lời, và ông cũng chỉ rõ rằng lịch sử của nhân loại khiến ông bi quan về tương lai hay sự cứu vớt. Tôi nghĩ rằng điều đó tuỳ thuộc vào bản chất của những tổ chức và liệu rằng chúng ta đang phục vụ cho những lợi ích của nhân loại và sẵn sàng để tiến hóa, như Liên hiệp quốc và nhiều nhóm khác tiến hóa, và như con người tiến hóa, miễn là chúng ta không hủy diệt chính chúng ta và miễn là chúng ta có thể liên kết chúng ta lại bằng thương yêu và tôn trọng mà những gene của chúng ta cũng được mã hóa cho đức tính đó. Không có kết thúc đến điều gì chúng ta làm thỉnh thoảng cho hành tinh này. Và ngụ ý ở đây, mà tôi chia sẻ, là rằng chúng ta có khả năng cho tình yêu và cộng tác, và rằng chúng ta không bị hủy diệt bởi vì chúng ta biểu lộ căm hận và sợ hãi và tham lam, và trong quá khứ chúng ta đã không chống nỗi những xấu xa bất công giống như thế. Nhưng nhờ vào chính sự tồn tại của Liên hiệp quốc chúng ta có một hình ảnh minh hoạ của khả năng con người cho sự phát triển và chia sẻ những mục tiêu chung. Tôi nghĩ rằng hiện tại có chứa đựng tương lai và qua hành động mạnh mẽ trong hiện tại chúng ta có thể gây ảnh hưởng tương lai của chúng ta và sự sống còn của chúng ta. Do đó tôi hỏi, điều gì là đáp án cho câu hỏi ông đã đưa ra khi người ta thành tựu được hòa bình trong chính mình, nó sẽ ảnh hưởng nhân loại như thế nào, khi được cho những giới hạn của thời gian.

K: Câu hỏi là gì, thưa bạn?

Người hỏi: Câu hỏi là: khi người ta thành tựu được hòa bình bên trong người ta, làm thế nào nó sẽ gây ảnh hưởng phần còn lại của nhân loại nếu không có những cấu trúc có tổ chức?

K: Tôi đã giải thích việc đó, tha thứ cho tôi, thưa ông, tôi đã giải thích nó. Nói rằng, nếu tôi thay đổi làm thế nào nó sẽ gây ảnh hưởng nhân loại, phần còn lại của nhân loại? Đó là câu hỏi, phải không, thưa bạn? Hãy chờ một chút, thưa bạn.

Người hỏi: Đó là câu hỏi.

K: Tôi nghĩ rằng nếu tôi được phép nói rõ bằng sự tôn trọng nhất, đó là một câu hỏi sai. Hãy thay đổi và bạn sẽ thấy điều gì xảy ra. Đây thực sự là một vấn đề rất quan trọng. Chúng ta phải gạt đi tất cả những tranh cãi thiên vị. Làm ơn hãy nhận ra một việc gì đó phi thường: rằng theo tâm lý bạn là phần còn lại của nhân loại. Bạn là nhân loại, dù bạn sống ở Ấn, Nga, Trung quốc hay ở Mỹ, hay Châu âu, bạn là phần còn lại của nhân loại, bởi vì bạn trải qua đau khổ, và mọi người trên quả đất này trải qua đau khổ trong cách riêng của anh ấy. Chúng ta chia sẻ trải qua đau khổ đó, nó không là trải qua đau khổ của tôi. Vì vậy khi bạn đưa ra một câu hỏi: nó sẽ tạo ra sự khác biệt gì nếu tôi hay bạn thay đổi? Nếu tôi được phép nói ra đầy khiêm tốn, đó là một câu hỏi sai. Bạn đang lẫn tránh vấn đề trọng điểm. Và có vẻ chúng ta không bao giờ đối diện cái vấn đề trọng điểm, sự thách thức trọng điểm mà đòi hỏi rằng chúng ta phải sống hoàn toàn khác hẳn không phải như những người Mỹ, những người Nga, những người Ấn, hay những người Phật giáo hay những người Thiên chúa giáo.

Tôi tự hỏi không hiểu bạn có nhận ra rằng những người Thiên chúa giáo phải chịu trách nhiệm cho sự tàn sát con người nhiều hơn bất kỳ nhóm tôn giáo nào khác. Làm ơn đừng tức giận! Rồi thì đạo Hồi, thế giới Hồi giáo, rồi thì tiếp theo là Ấn giáo, Phật giáo. Vì vậy nếu những người tạm gọi là Thiên chúa giáo, gồm cả Cơ đốc giáo, khoảng tám trăm triệu người, nếu họ đã nói, “Không có chiến tranh nữa”, bạn sẽ có hòa bình trên quả đất này. Nhưng họ sẽ không nói điều đó. Chỉ Phật giáo, Ấn giáo, đã nói, “Đừng giết. Nếu bạn giết” – họ tin vào luân hồi – bạn sẽ trả giá đời sau. Vì vậy đừng giết, đừng giết một con vật nhỏ bé nhất, ngoại trừ cái gì bạn phải ăn, rau quả và vân vân. Nhưng đừng giết. Chúng tôi là những người Bà la môn đã được dạy dỗ theo hướng đó, không giết một con mồi, không giết động vật cho lương thực của bạn. Nhưng tất cả việc đó đã qua rồi. Vì vậy làm ơn chúng tôi đang đề nghị rằng mấu chốt trọng điểm để chấm dứt chiến tranh là, bạn phải chấm dứt những thù địch riêng của bạn, những xung đột riêng của bạn, những sầu muộn và đau khổ riêng của bạn.

Tại sao chúng ta lại chọn lựa, ngoại trừ những món đồ vật chất – hai món đồ vật chất tốt, giữa những bộ quần áo, giữa những chiếc xe hơi? Bạn chọn lựa ở đó bởi vì chức năng và hao tốn nhiên liệu của nó và vân vân. Nhưng theo tâm lý tại sao bạn lại chọn lựa? Tại sao lại có sự chọn lựa này? Có chọn lựa, bạn có thể chuyển từ một thị trấn đến một thị trấn, từ một công việc đến một công việc – không ở Nga, không ở thế giới độc tài, ở thế giới độc tài bạn bị kẹt cứng trong nơi làm việc của bạn, bạn không được phép chuyển chỗ làm – trừ khi ông chủ đồng ý. Và trong quốc gia này, trong những xã hội tạm gọi là dân chủ, bạn được chọn lựa làm điều gì bạn thích. Và bạn gọi điều đó là tự do – thành tựu chính mình, trở thành một người thành công vĩ đại. Ở đó bạn có rất nhiều sự lựa chon. Bây giờ chúng ta đang nói về chọn lựa trong lãnh vực tâm lý. Nếu bạn nhìn thấy rõ ràng những sự việc, bạn không có chọn lựa. Rủi thay chúng ta lại không nhìn thấy những sự việc rất rõ ràng. Chúng ta không nhìn thấy rất rõ ràng là chủ nghĩa quốc gia là một trong những nguyên nhân của chiến tranh. Chúng ta không nhìn thấy rất rõ ràng rằng là những học thuyết nuôi dưỡng chiến tranh, dù nó là học thuyết Marx hay Lê nin, hay những hình thức học thuyết đặc biệt riêng của chúng ta. Vì vậy chúng ta chọn lựa từ một học thuyết đến một học thuyết, một tôn giáo đến một tôn giáo, một nhóm đến một nhóm, và chúng ta nghĩ chúng ta có tự do. Trái lại nó bộc lộ sự rối loạn. Và khi chúng ta bị rối loạn chúng ta hành động trong rối loạn, vì vậy tăng thêm rối loạn, như những chính trị gia đang làm – tha thứ cho tôi.

Câu hỏi: Chúng tôi có một câu hỏi được viết ra giấy ở đây cho ông Krishnamurti: ông có tin tưởng vào cái sự việc tạm gọi là linh hồn thấu suốt hay không?

K: Ông có tin tưởng vào cái sự việc tạm gọi là những linh hồn thấu suốt hay không? Tôi không hiểu nó có nghĩa là gì. Chờ một chút, thưa bạn.

Câu hỏi: Tôi xin lỗi vì bây giờ ông đang nói chuyện từ một diễn đàn công chúng và ngay khi buổi giảng thuyết này chấm dứt, có thể ông quay trở lại một riêng tư mà có thể ông ấp ủ nhiều. Vì vậy với hầu hết những con người trên thế giới có một phân chia giữa cuộc sống riêng tư và cuộc sống công chúng. Ông có thể bình phẩm về sự phân chia này hay không? Ông có cảm thấy nó dẫn đến xung đột, nó có cần thiết không?

K: Giữa cuộc sống công chúng và cuộc sống riêng tư. Đó là câu hỏi phải không? Tại sao bạn tách rời việc này? Tại sao chúng ta lại tách rời cuộc sống công chúng như thể một cái gì đó ở bên ngoài, và cuộc sống riêng tư? Nếu người ta sống đúng đắn, rõ ràng, không thuộc trí năng, nhưng tổng thể, vậy thì không có cuộc sống bên ngoài và cuộc sống riêng tư. Thuộc tổng thể, đó là sống như một con người tổng thể, không phải như một phe phái, không phải như một cá thể, không phải như một cái trí nhỏ nhen vun vặt, bộ não năng động trong tư lợi của chúng ta. Xin lỗi nếu tôi nhấn mạnh. Câu hỏi chấm dứt chưa, thưa ông?

Chủ toạ: Còn hai câu hỏi nữa.

Câu hỏi: Nếu ông đang sống hòa bình và một người hung bạo tấn công, ông không phòng vệ hay sao?

K: Bạn sẽ làm gì lúc đó? Nếu bạn sống hòa bình và một người hung bạo hay một kẻ cướp tấn công bạn, bạn sẽ làm gì? Đó là câu hỏi phải không? Bạn sống hòa bình được một hay hai ngày, hay bạn sống hòa bình suốt cuộc đời bạn? Nếu bạn đã sống hòa bình trong nhiều năm vậy thì bạn sẽ làm những việc đúng khi bạn bị tấn công. 

Thưa các bạn, người nói đã đi nói chuyện trong sáu mươi năm qua, và hơn nữa – khắp thế giới ngoại trừ sau bức màn sắt, trước chiến tranh ông ta đã đi khắp Châu âu – và những câu hỏi này đã được đặt ra cho người nói suốt sáu mươi năm. Cùng khuôn mẫu đang được lặp lại bởi thế hệ trẻ, bởi một nền văn minh mới mẻ như nước Mỹ, cùng những câu hỏi, cùng những dụng ý, để gài bẫy người nói, hay là để thực sự hiểu rõ người nói, hay là để hiểu rõ chính họ. Và nếu bạn trải qua sự bất hạnh hay sự may mắn khi phải nói chuyện suốt sáu mươi năm, bạn sẽ biết tất cả những câu trả lời và những câu hỏi. Không có sự khác biệt giữa câu hỏi và câu trả lời. Nếu bạn hiểu rõ câu hỏi thực sự sâu thẳm, câu trả lời ở trong câu hỏi.

Chủ toạ: Ông Robert Miller muốn đưa ra một câu hỏi.

Người hỏi: Ô, không phải là đưa ra một câu hỏi, nhưng chúc mừng ông về phát biểu của ông. Và để chứng thực cho phát biểu đó, tôi đã sống trong tổ chức này được gần bốn mươi năm và đã sống hơn sáu mươi năm, tôi cũng có được cùng một kết luận như ông. Tất cả chúng ta đều bị lập trình, chúng ta đang bị lập trình vào một quốc gia, vào một học thuyết, vào một tôn giáo. Và tất cả việc này đã chia rẽ những con người. Tôi đã phải mất bốn mươi năm trong ngôi nhà này để được lột bỏ khỏi sự lập trình hai hay ba quốc tịch đã áp đặt vào tôi, mỗi lần tôi cũng có một khẩu súng để bắn vào hướng còn lại. Và chính tại nơi này sau khi đã nhìn thấy thế giới trong tổng thể của nó và nhân loại trong tổng thể của nó, tôi tìm được một kết luận rằng là một con người còn quan trọng hơn là một người Do thái giáo, hay một người Cơ đốc giáo, hay một người Pháp, hay một người Nga, hay một người da trắng, hay một người da đen.

K: Hoàn toàn đúng.

Người hỏi: Và trong quyển sách của tôi, tôi sẽ không giết chóc dưới bất kỳ lý do nào, hay là cho bất kỳ lý do nào, hay là cho bất kỳ tôn giáo nào, hay là cho bất kỳ học thuyết nào. Đây là kết luận mà cũng là kết luận của ông.

K: Nó là một kết luận, thưa ông? Hay là một thực tế?

Người hỏi: Đó là thực tế của tôi.

K: Điều đó đúng. Không là một kết luận.

Người hỏi: Tôi không đang tranh cãi về những tôn giáo nhưng muốn nhắc rằng, “một con mắt cho một con mắt và một cái răng cho một cái răng”, không chính xác là một lời giáo huấn của Thiên chúa giáo. Trái lại Christ đã nghĩ rằng một phương cách hòa bình là chăm sóc những người anh em của bạn, có nhân từ và thương yêu lẫn nhau. Nhưng tôi muốn biết làm thế nào phá vỡ được cái khuôn mẫu của đối nghịch giữa những con người. Tôi không đang nói về những chính thể bởi vì những chính thể được hình thành cũng bởi những con người và những chính phủ, họ là những con người cai trị những quốc gia. Làm thế nào chúng ta có thể phá vỡ được cái khuôn mẫu này? Tại sao con người lại không thể thực hiện những dòng tư tưởng ngời sáng như thế mà Christ đã viết cho chúng ta và cũng được viết bởi mọi tôn giáo? Tôi rất mong muốn hiểu được liệu chúng ta có thể tìm ra được một công thức, một giải pháp để phá vỡ cái khuôn mẫu khủng khiếp của đối nghịch và hận thù đó, ngay cả giữa những gia đình, như Krishnamurti đã vạch ra rõ ràng bởi vì không chỉ chiến tranh giữa những quốc gia, nhưng luôn luôn có một đối nghịch, thậm chí giữa các em bé: bạn thấy một em bé thích ở với mẹ còn em bé khác lại muốn ở nơi nào đó. Cái khuôn mẫu đó, làm thế nào chúng ta phá vỡ được nó?

K: Tôi xin phép trả lời câu hỏi của bạn được chứ? Chúng ta bị lập trình, giống những cái máy tính – chúng ta là những người Thiên chúa giáo, những người Tin lành giáo, những người Phật giáo và vân vân. Như Ông (?)đã nói rõ, chúng ta bị quy định. Chúng ta có nhận ra, hay nhìn thấy thực tế, thực tế không phải lý thuyết, không phải học thuyết, nhưng thực tế nhìn thấy rằng chúng ta bị lập trình, hay không? Hay nó chỉ là một câu hỏi ngẫu nhiên? Nếu bạn thực sự bị lập trình, bạn có nhận ra những kết cục của bị lập trình hay không? Một trong những kết cục đã là sự hận thù, hay chiến tranh, hay tách rời chính bạn khỏi những người còn lại. Nếu bạn nhận ra rằng bạn đang bị lập trình, bị áp lực, bị thuyết giáo, và nếu bạn thực sự nhìn thấy điều đó, bạn từ bỏ nó, bạn không muốn một công thức cho nó. Ngay khoảnh khắc bạn có một công thức thì bạn đã bị kẹt cứng trong nó rồi. Vậy thì bạn trở nên bị lập trình lại bởi vì bạn có chương trình của bạn và người bạn khác cho bạn một chương trình khác. Vì vậy điều gì quan trọng là nhận ra được cái thực tế đang bị lập trình, không phải trí năng, nhưng bằng tất cả năng lượng, máu huyết của bạn.

Chủ toạ: Bởi vì bị giới hạn thời gian chúng ta sẽ không thể đưa ra bất kỳ câu hỏi nào thêm nữa. Đại diện cho Tổ chức Hòa bình Thế giới, “The Pacern in Terris Society”, và Phong trào vì một Thế giới tốt lành hơn, “The Movement for a Better World”, chúng ta trân trọng cảm ơn diễn giả khách mời danh dự của chúng ta, và Brother Fellow và Ambassador Barry, mà là những Chủ tịch Danh dự của Tổ chức, “The Honorary Presidents of the Society”, và tất cả các bạn đã đến tham dự buổi diễn giảng hôm nay.

Tôi có một nghi lễ rất đơn giản trước khi bạn rời nơi đây. Ông Krishnamurti đã ở đây năm ngoái vào ngày 17 tháng 4, ngay khoảng thời gian chúng ta tổ chức ngày Hòa bình Thế giới, “The Pacern in Terris day”. Và năm nay chúng ta rất may mắn đã tổ chức lễ kỷ niệm lần thứ hai mươi hai của “The Pacern in Terris” và các bạn đã nghe về lễ đó rồi. Đại diện cho tổ chức Hòa bình Thế giới, “The Pacern in Terris Society” tại Liên Hiệp Quốc, chúng ta rất vinh dự được trao tặng ông, Ông Krishnamurti, Thầy Thế Giới, HUY CHƯƠNG HÒA BÌNH LIÊN HIỆP QUỐC 1984.
 
 

NÓI CHUYỆN CUỐI CÙNG 1985
tại SAANEN (Thụy sĩ)

+Nói chuyện với công chúng:

1- Tại sao con người sống trong xung đột.
2- Tự do hoàn toàn khỏi vô trật tự.
3- Tư lợi là cội gốc của sự sợ hãi.
4- Vẻ đẹp là sự yên lặng của tánh không tư lợi.
5- Yên lặng là nền tảng của vĩnh hằng.

+Câu hỏi và trả lời: 1-2-3

SAANEN

NÓI CHUYỆN VỚI CÔNG CHÚNG lần thứ nhất.
Chủ nhật, ngày 7 tháng 7 năm 1985

Tại sao con người sống trong xung đột.

Nếu người ta được phép, người ta muốn nói rõ rằng chúng ta là một tập thể của những con người nghiêm túc quan tâm đến cuộc sống hàng ngày. Chúng ta không quan tâm đến những niềm tin, những học thuyết, những giả thuyết, những kết luận lý thuyết hay là những khái niệm thần học, chúng ta cũng không đang cố gắng thành lập một giáo phái, một nhóm người tuân phục ai đó. Chúng ta không, chúng ta hãy hy vọng, không hời hợt nhưng trái lại cùng nhau chúng ta quan tâm đến điều gì đang xảy ra trong thế giới – tất cả những thảm kịch, nghèo đói, đau khổ hoàn toàn – và trách nhiệm của chúng ta đối với nó.

Người ta cũng muốn nói rõ, nếu người ta được phép, rằng bạn và tôi, người nói chuyện, đang dạo bộ, đang làm một chuyến hành trình, cùng nhau, không phải trong một chiếc máy bay trên độ cao 31.000 hay 40.000 feet, nhưng đang dạo bộ dọc theo một con đường yên lặng, một con đường dài vô tận khắp thế giới nơi người ta trông thấy chủ nghĩa khủng bố kinh hoàng, tàn sát con người vô mục đích, đe doạ con người, bắt cóc họ, chặn cướp máy bay xe cộ, ám sát, những cuộc chiến tranh. Chúng ta có vẻ không lưu tâm gì lắm. Chỉ khi nào nó xảy ra rất gần thì chúng ta mới bắt đầu lưu tâm, lo ngại, sợ hãi. Khi nó ở xa chúng ta, chúng ta càng dửng dưng thêm.

Đây là chuyện gì đang xảy ra trong thế giới – phân chia kinh tế, phân chia tôn giáo, phân chia chính trị, và tất cả những phân chia giáo phái. Có quá nhiều nguy hiểm, hiểm họa . Người ta không biết rõ chuyện gì sẽ xảy ra trong tương lai, không những trong đời người riêng của chúng ta nhưng còn ở trong đời người của con cái và cháu chắt chúng ta. Toàn thế giới đang ở trong một tình trạng khủng hoảng to lớn và sự khủng hoảng không những ở ngoài mà còn ở trong mỗi một người chúng ta. Nếu các bạn ý thức được tất cả việc này, mỗi một người  chúng ta có trách nhiệm gì đây? Người ta đã phải tự hỏi câu hỏi này rất thường xuyên: người ta phải làm gì đây? Người ta nên bắt đầu từ đâu? Mỗi người chúng ta nên làm gì đây, đối mặt với xã hội khủng khiếp này mà chúng ta sống trong đó, mỗi người đều quan tâm đến mình, đến thành đạt riêng của mình, đến thất vọng riêng của mình, đến đau khổ riêng của mình, đến đấu tranh về kinh tế riêng của mình, vân vân và vân vân? Mỗi người chúng ta đều quan tâm đến chính mình. Chúng ta sẽ làm gì đây? Chúng ta sẽ cầu nguyện Chúa – lặp đi lặp lại những lời cầu nguyện? Hay là lệ thuộc giáo phái nào đó, tuân phục vị đạo sư nào đó, tẩu thoát khỏi thế giới, khoác vào một bộ quần áo thời Trung cổ hay là cái áo choàng hiện đại có một màu sắc đặc biệt nào đó? Liệu chúng ta có thể rút lui khỏi thế giới, giống như những thầy tu hay không?

Nhìn thấy tất cả việc này, quan sát nó một cách gần gũi – không phải như một điều gì đó bạn đã đọc trong báo chí, hay là được nói bởi những phóng viên, những quyển tiểu thuyết, truyền hình – vai trò, trách nhiệm của mỗi người chúng ta là gì?

Như chúng ta đã nói, chúng ta không đang cố gắng giải khuây các bạn hay là đang cố gắng chỉ bảo điều gì các bạn nên làm – điều gì mỗi người chúng ta nên làm. Chúng ta đã có quá nhiều nhà lãnh đạo, chính trị, kinh tế, tôn giáo, môn phái, và họ đã hoàn toàn không giúp đỡ được gì, họ có những lý thuyết riêng của họ, phương cách riêng của họ, và có hàng ngàn người đang tuân phục họ, khắp thế giới. Họ giàu có khủng khiếp, không chỉ sự giàu có của Thiên chúa giáo La mã mà còn cả sự giàu có của các vị đạo sư. Tất cả đều chấm dứt bằng tiền bạc.

Vì vậy, nếu người ta được phép hỏi: chúng ta sẽ cùng nhau làm gì đây? Hay là chúng ta sẽ làm gì đây như một con người riêng lẻ? Có phải chúng ta lại quan tâm, hay là chúng ta lại đang tìm kiếm sự thỏa mãn, sự hài lòng riêng biệt nào đó cho chính chúng ta? Có phải chúng ta lại gắn kết vào một biểu tượng nào đó, tôn giáo hay là biểu tượng nào khác, và bấu víu vào điều đó, hy vọng rằng điều gì đằng sau biểu tượng đó sẽ giúp đỡ chúng ta? Đây là một câu hỏi rất nghiêm túc. Bây giờ nó đang trở nên nghiêm túc nhiều hơn, bởi vì có sự đe dọa của chiến tranh và do đó hoàn toàn không chắc chắn.

Tôi xin được phép, người nói xin được phép, kể cho các bạn nghe một cuộc nói chuyện kéo dài trong nhiều ngày của ông ta với ông X. Ông X đã, trong chừng mực nào đó, đi khắp thế giới, ông ấy kể cho người nói. Ông ấy đã đọc khá nhiều, đã đi đến nhiều học viện khác nhau, thỉnh thoảng gia nhập, và vội vã chạy ra khỏi chúng. Ông ấy tuân phục một vị đạo sư rồi một vị khác và từ bỏ họ. Và trong một vài tuần lễ ông ấy đã cố gắng trở thành một thầy tu, và rồi thì ông ấy cũng từ bỏ. Và ông ấy đã tìm hiểu nhiều nhiều đảng chính trị khác nhau, toàn bộ phạm vi của những hoạt động chính trị, và cuối cùng ông ấy nói, “Tôi đến nói chuyện với ông. Tôi muốn có một cuộc nói chuyện với ông, ở cùng mức độ như tôi là, không phải mức độ ông khoe khoang. Tôi không biết vị trí thực sự của ông hay là ông như thế nào, mặc dù tôi đã đọc một điều gì đó về ông”. Tôi có được phép thực hiện cuộc nói chuyện này không? Nó có gây hứng thú cho ông không?

Và ông ấy tiếp tục, “Chúng ta hãy cùng nhau bàn luận những vấn đề như hai người bạn, ông và tôi – giống như hai người bạn đã sống cùng nhau trong thế giới, đã trải qua mọi loại cực nhọc đau khổ. Tất cả điều đó nói lên cái gì? Tại sao con người lại được sinh ra như thế này? Tại sao trong nhiều, nhiều, nhiều thiên niên kỷ anh ta đã trở thành điều gì hiện nay anh ta là – trải qua đau khổ, lo âu, cô độc, thất vọng, cùng bệnh tật, chết chóc và luôn luôn những thần thánh luẩn quẩn nơi nào đó? Chúng ta hãy quên đi mọi điều về những thần thánh kia và cùng nhau nói chuyện như hai con người, đang sống trong thế giới này, trong quốc gia tuyệt vời này, trên quả đất quá đẹp đẽ, mà là người mẹ của mọi sự vật.”

Và thế là ông X này đã bày tỏ một điều gì đó về những suy nghĩ bên trong của ông ấy, những hoạt động bên ngoài của ông ấy. Và ông ấy nói, “Tất cả điều đó nói lên cái gì? Tại sao những con người, mà sành sõi kiểu cách, mà đã tự giáo dục họ, mà đã trở thành những chuyên gia trong công nghệ và có thể tranh cãi vô tận cho đến khi những người khác nhàm chán, mà có thể sáng chế những thần thánh nam và nữ và mọi thứ – tại sao những con người khắp thế giới lại ở trong xung đột liên tục như vậy – không những với môi trường, không những với những chính phủ họ đã tuyển chọn, hay là với giáo điều nào đó được sáng chế bởi những giáo sĩ cổ xưa? Tại sao mỗi người lại luôn luôn, từ khoảnh khắc anh ta sinh ra đời cho đến khi anh ta chết đi, sống trong xung đột này? Đây là câu hỏi đầu tiên ông ấy đã hỏi, ông X này. Tại sao? Nguyên nhân của xung đột này là gì, không chỉ ở phía bên ngoài mà còn thẳm sâu, ở phía bên trong, một cách chủ quan, ở phía bên trong làn da như nó đã là – tại sao anh ta lại ở trong xung đột?

Nhiều thế kỷ trước Thiên chúa giáo, những tôn giáo đã nói vô tận về hòa bình – hãy an bình, hãy yên tĩnh, hãy hòa nhã, quảng đại, trìu mến, thương yêu. Bất kể sự truyền bá của họ xung đột này vẫn tiếp tục. Liệu có một câu trả lời cho câu hỏi này, một câu trả lời không thể bác bỏ được và kết thúc? Đó là, liệu rằng những con người trong thế giới này có thể, đang sống cuộc sống hàng ngày của họ, đi đến văn phòng, chăm sóc một ngôi nhà, ân ái, con cái và tất cả việc đó, và cũng cùng với sự tìm kiếm này, sự ao ước này về một điều gì đó còn quan trọng nhiều hơn là thuần tuý những thứ thuộc vật chất của cuộc sống – liệu rằng họ có thể ngừng xung đột hay không? Câu hỏi này có khi nào được giải quyết hay không? Hiển nhiên là con người không thể giải quyết nó, mặc dù anh ta đã sống trên quả đất này trong nhiều triệu năm như một con người.

“Chúng ta đã thâu lượm được vô số trải nghiệm,” Ông X đang kể cho người nói. “Chúng ta đã thâu lượm được nhiều hiểu biết; chúng ta đã thâu lượm được một lượng khổng lồ thông tin thuộc công nghệ, nhưng ở phía bên trong chúng ta vẫn còn là những con người nguyên thủy man rợ, cố gắng giết chết lẫn nhau, cố gắng ganh đua lẫn nhau, cố gắng hủy diệt lẫn nhau.”

Vì thế ông X đã đến từ rất xa, một khoảng cách dài bằng xe buýt, xe lửa, máy bay, và ông ấy nói, “Hãy trả lời câu hỏi này: liệu có một nguyên nhân cho sự xung đột này hay không? Và nếu có một nguyên nhân vậy thì chúng ta sẽ khám phá ra nguyên nhân đó là gì. Không phải rằng là ông sẽ dẫn dắt tôi hay ông sẽ chỉ bảo tôi và tôi sẽ chấp nhận, hay là tôi sẽ tìm hiểu và suy nghĩ về nó và đạt được một kết luận nào đó của riêng tôi, nhưng trái lại cùng nhau như hai con người – không phải một người đang ngồi trên bục diễn thuyết và người còn lại đang ngồi ở dưới kia – nhưng hãy cùng nhau như hai con người đã trải qua muôn vẻ của cuộc sống, sự cô độc, nỗi thất vọng, lo âu, hoang mang, mong muốn tình yêu và không tìm được nó, hay là yêu thương và không thỏa mãn với nó, luôn luôn thôi thúc, thôi thúc, thôi thúc, luôn luôn mong muốn thành tựu một điều gì đó, dù rằng nó là thiên đàng hay là soi sáng hay là khai trí hay là trở thành một tỉ phú, mà trong chừng mực nào đó đều cùng là một sự việc, không bao giờ mãn nguyện, không bao giờ biết được hòa bình là gì, không bao giờ ngồi yên lặng dưới một cái cây nhìn ngắm những ngọn núi, những con sông, cọng cỏ và vẻ đẹp của quả đất cũng như ánh mặt trời, và vẻ huy hoàng của một buổi sáng sớm – hai con người đang tìm hiểu liệu rằng có một nguyên nhân của xung đột này.”

Vì thế ông X nói với người nói, “Chúng ta hãy nói chuyện, chúng ta hãy bàn luận cùng nhau, không bao giờ chấp nhận điều gì người khác nói. Tôi sẽ không chấp nhận một điều gì ông nói, ông sẽ không chấp nhận một điều gì tôi nói. Chúng ta ở cùng một mức độ. Ông có lẽ rất thông minh, ông có lẽ có một tiếng tăm mà rất vô nghĩa, ông có lẽ đi khắp thế giới, hay là một vùng đất nào đó của thế giới, tất cả việc đó đều không thành vấn đề. Nó không có giá trị gì cả.” Với những điều kiện như thế người nói nhiệt tình đồng ý. “Vì thế chúng ta hãy tìm hiểu lời nguyền này mà con người đã chịu đựng từ lúc bắt đầu của thời gian: tại sao con người, mà gồm cả phụ nữ, sống theo cách này; tại sao con người lại có xung đột trong những liên hệ thân mật riêng của anh ta, thuộc về tình dục, trong một gia đình – nguyên cái mạng lưới của xung đột.”

Vì thế ông X đến gặp lại vào ngày hôm sau, và chúng tôi tiếp tục. Chúng tôi ngồi trên hàng hiên vào một ngày đẹp trời nhìn xuống thung lũng với núi non hùng vĩ bao quanh chúng tôi, đỉnh phủ đầy tuyết, những thung lũng tuyệt vời, bầu trời trong xanh đáng yêu, và mặt trời lấp lánh trên những chiếc lá, quả đất lốm đốm sáng. Mọi sự vật dường như sinh động lạ kỳ, rộn ràng, tràn đầy năng lượng. Đó kìa chúng tôi, ông ấy và người nói, đang nhìn ngắm vẻ đẹp kỳ diệu này và không bao giờ ở cùng vẻ đẹp, luôn luôn nhìn ngắm nó, không bao giờ cảm thấy vẻ đẹp bằng tâm hồn và cái trí của người ta, không bao giờ nhạy cảm với tất cả vẻ tráng lệ huy hoàng của quả đất. Ông ấy nói, “Chúng ta sẽ không nói về vẻ đẹp, đây là công việc của ông, ông kể cho tôi về nó.” Người nói trả lời ông ta sẽ kể về nó chốc nữa. “Đầu tiên chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu câu hỏi của xung đột này. Chúng ta đang hỏi: con người phải chịu đựng nó, quen thuộc nó, bám chặt nó, không bao giờ, không bao giờ có thể gạt bỏ nó hoàn toàn, để cho những bộ não của họ có thể vận hành như chúng nên làm, hoàn toàn không bị trói buộc, hoàn toàn tự do, không bị lập trình, không bị điều kiện, hay sao?

Vì vậy bây giờ người nói đang đặt câu hỏi này cho các bạn. Và chúng ta cũng đã thảo luận, bàn cãi, cân nhắc vấn đề này: nguyên nhân của nó là gì? Chúng ta đang cùng nhau thực hiện một chuyến hành trình, không phải là tôi đang yêu cầu các bạn chỉ dẫn cho tôi, hay là tôi đang chỉ bảo các bạn. Nguyên nhân của nó là gì? Mọi nơi đều có đấu tranh. Các bạn có lẽ nói rằng có đấu tranh trong thiên nhiên, thú lớn sống nhờ vào thú nhỏ và vân vân. Trong một cánh rừng những cây nhỏ bé đang đấu tranh với những cây to lớn để có được ánh sáng. Các bạn có lẽ nói rằng mọi nơi trên quả đất, trong thiên nhiên, đều có xung đột, một loại đấu tranh nào đó đang xảy ra, vì vậy tại sao chúng ta lại không nên cũng tiếp tục theo phương cách đó bởi vì chúng ta là thành phần của thiên nhiên. Điều gì con người gọi là xung đột, có lẽ không là xung đột ở ngoài đó; nó có lẽ là phương cách tự nhiên nhất cho thiên nhiên hành động: con diều hâu, con đại bàng giết chết con thỏ, gấu giết chết cá hồi, cọp giết chết con vật gì đó thật mau lẹ, hay là báo đốm; trong thiên nhiên, giết chóc, giết chóc, giết chóc đang tiếp tục, và người ta có lẽ nói rằng chúng ta là thành phần của thiên nhiên vì vậy chúng ta phải đấu tranh liên tục là điều không tránh khỏi. Nếu người ta chấp nhận rằng điều đó là tự nhiên, không tránh khỏi, không còn gì thêm nữa để đượ