NIỀM HÃNH
DIỆN
Hỏi
:
--
Tại sao chúng ta cảm thấy kiêu hãnh khi thành công?
Krishnamurti
đáp:
--
Trong sự thành công, quả là có niềm kiêu hãnh sao? Mà thành
công là gì? Có bao giờ bạn nghĩ tới chuyện thành công
như là một văn sĩ, thi sĩ, họa sĩ, thương gia hoặc
chính trị gia thì thế nào không? Từ nội tâm, bạn cảm thấy
đã đạt được phần nào sự tự chế, trong khi những người
khác không có khả năng đó, hoặc là bạn thành công trong
khi những người khác thất bại; bạn cảm thấy mình
hay hơn người khác, bạn thấy mình là người thành đạt,
được kính trọng, được mọi người chiêm ngưỡng, coi bạn
như một mẫu mực để họ noi theo -- tất cả những
cái đó chỉ ra điều gì? Lẽ tất nhiên, khi bạn có cảm
giác này là có ngay niềm kiêu hãnh: "Tôi đã làm được việc
này việc nọ, tôi là nhân vật quan trọng". Từ bản
chất, ý nghĩ về "cái tôi" là một niềm tự hào. Rồi niềm
tự hào đó phát triển theo với mức độ thành công, người
ta cảm thấy hãnh diện rằng mình rất quan trọng so với người
khác. Sự tự so sánh bạn với người khác này cũng hiện
hữu khi bạn muốn sống theo khuôn mẫu, theo tiêu chuẩn lý
tưởng, nó cho bạn niềm hy vọng, sức mạnh, mục tiêu, nghị
lực, tất cả chỉ tăng cường thêm cho "cái tôi", cái cảm
giác thú vị rằng bạn là người quan trọng hơn kẻ khác
rất nhiều; và cái cảm giác đó, cái sự thú vị đó, chính
là khởi đầu của sự hãnh diện.
Hãnh
diện đưa tới thói kiêu căng, tự phụ, sự bành trướng
của "cái Tôi", cái "bản ngã". Bạn hãy quan sát điều này
nơi những người nhiều tuổi hơn và nơi chính bạn. Khi bạn
vượt qua được một kỳ thi và có cảm tưởng là bạn hơi
thông minh hơn người khác, thì bạn có ngay một cảm giác
vui thích. Cũng như khi bạn vượt trội trong cuộc tranh luận,
hoặc khi bạn cảm thấy bạn có thân thể cường tráng, đẹp
đẽ hơn, là ngay tức khắc, bạn cảm thấy thế thượng phong
của bạn.
Cái
cảm giác về sự quan trọng của "cái Tôi", cái "bản ngã"
này, tất nhiên là sẽ nẩy sinh ra sự xung đột, bất an, nhức
nhối khó chịu trong lòng, bởi vì bạn cứ phải luôn luôn
cố gắng duy trì cái sự quan trọng, hơn người của bạn.
Hỏi
:
--
Làm thế nào để chúng ta thoát khỏi được cái thói kiêu
hãnh?
Krishnamurti
đáp :
--
Nếu nãy giờ bạn theo dõi sát lời giải đáp cho câu hỏi
trước thì bạn đã hiểu được cách làm thế nào để thoát
khỏi được thói kiêu hãnh, và bạn sẽ giải thoát ra khỏi
nó được. Nhưng bạn lại chỉ quan tâm tới chuyện làm sao
để đặt một câu hỏi tiếp theo, phải vậy không? Cho nên
bạn đã không "nghe". Nếu bạn lắng nghe những điều đang
được phát biểu, bạn sẽ tự tìm ra được chân lý.
Thí
dụ như tôi cảm thấy hãnh diện vì tôi đã hoàn thành được
điều gì đó, tôi đã được làm Hiệu Trưởng, tôi đã được
sang nước Anh hoặc nước Mỹ, tôi đã làm được những việc
lớn, hình tôi được đăng trên các báo, vân vân và vân vân.
Trong niềm hãnh diện rất mực như thế, tôi tự hỏi
:" Làm thế nào để mình có thể giải thoát ra khỏi cái niềm
kiêu hãnh này nhỉ?"
Vậy
thì, tại sao tôi lại muốn giải thoát khỏi sự kiêu hãnh?
Đó là câu hỏi quan trọng, không phải là làm thế nào để
được giải thoát . Nguyên nhân muốn giải thoát khỏi sự
kiêu hãnh là gì, vì lý do gì, cái gì đã thúc đẩy khiến
cho tôi muốn thoát khỏi sự kiêu hãnh. Có phải vì tôi thấy
sự kiêu hãnh làm hại tôi, làm cho tôi khó chịu, tinh thần
mất an lạc không? Nếu đó là nguyên nhân thì sự cố gắng
giải thoát khỏi niềm kiêu hãnh lại là một dạng khác của
kiêu hãnh, không phải sao? Như thế là tôi vẫn quan tâm đến
chuyện đạt được một cái gì đó. Vì thấy thói kiêu hãnh
rất khó chịu, không tốt đẹp gì cho đời sống tinh thần,
nên tôi tự nhủ tôi phải thoát khỏi tật kiêu hãnh. Thế
nhưng, sự kiện "Tôi phải thoát khỏi" thì cũng mang đầy
đủ những động lực thúc đẩy của "Tôi phải thành công".
Cái "Tôi" vẫn là quan trọng, nó là trung tâm điểm của sự
cố gắng giải thoát của tôi.
Cho
nên, vấn đề không phải là làm sao để thoát khỏi thói
kiêu hãnh, mà là làm sao để hiểu được cái bản ngã của
chính mình, mà cái bản ngã này thì lại rất vi tế. Năm nay
"cái Tôi" muốn điều này, sang năm nó lại muốn điều kia;
rồi đến khi nó thấy khó chịu, nó lại muốn điều khác.
Cho nên, bao lâu "cái Tôi" này còn tồn tại, thì dù nó kiêu
ngạo hay làm như khiêm tốn thì cũng chẳng có ý nghĩa là
bao. Chẳng qua cũng chỉ là khác có cái áo khoác. Khi tôi thích
cái áo khoác này, tôi mặc vào. Rồi qua sang năm, tùy theo ý
thích, theo lòng ham muốn của tôi, tôi khoác cái áo khác.
Điều
mà bạn phải thấu hiểu chính là chuyện "cái Tôi" đã được
hình thành cách nào. "Cái Tôi" được hình thành qua cảm giác
về sự thành công với nhiều dạng khác nhau. Nói thế không
có nghĩa là bạn không được hành động, nhưng chính cái
cảm tưởng về sự kiện bạn đang hành động, bạn đang
thành đạt, bạn phải không kiêu hãnh, phải được thấu
triệt. Bạn phải thấu triệt cấu trúc của "cái Tôi", cái
bản ngã. Bạn phải tỉnh giác trước những suy nghĩ của
chính bạn. Bạn phải quan sát cung cách cư xử của bạn
đối với người làm công cho bạn, đối với cha, mẹ, thầy
giáo. Bạn phải sáng suốt nhận thức được cung cách bạn
đối xử với các bậc bề trên của bạn và với những kẻ
thấp kém hơn bạn, đối với những người bạn kính trọng
và với những kẻ bạn coi thường thì như thế nào.
Tất
cả những điều đó sẽ bộc lộ cho bạn biết cách
thức "cái Tôi" của bạn hình thành ra sao. Thấu hiểu
"cái Tôi", cái bản ngã, bạn sẽ giải thoát ra được khỏi
"cái Tôi".
Vấn
đề là ở đó, không phải chỉ đơn giản môt câu hỏi "làm
sao để thoát khỏi sự kiêu hãnh?".
Bài
Đọc Thêm:
