ĐÁNH THỨC TRÍ THÔNG MINH
J. KRISHNAMURTI
The Awakening of Intelligence, J. Krishnamurti - Harper Collins Publishers, 1987 
Nguyễn An Cư dịch NXB. Thiện Tri Thức, 2004

ANH
VIII
Một thảo luận với một nhóm nhỏ ở Brockwood
Bạo lực và cái “tôi”
 
 

BẠO LỰC VÀ CÁI TÔI

…………

Người hỏi : Tâm thức có phải chỉ gồm cái “tôi” ? Chúng có đồng nhất không ?

KRISHNAMURTI : Khi tâm thức không bận rộn với cái “tôi”, nó không phải là cái “tôi”. Nhưng phần đông chúng ta bận bịu với cái “tôi”, ý thức hay vô thức.

Người hỏi : Hình như chúng ta có thể từ bỏ, chấm dứt mọi loại tư tưởng và vì cái “tôi” được tư tưởng lắp ghép, tại sao chúng ta không thể lìa bỏ nó ?

KRISHNAMURTI : Không, thưa bạn, không thể lìa bỏ cái gì cả, ngoại trừ hút thuốc chẳng hạn. Chúng ta hãy kiên trì với chỉ một điều này : tôi có thực thấy rằng trong hành động của cái “tôi”, tiêu cực hay tích cực, có một hình thức bạo lực. Nó là bạo lực. Tôi phải thấy nó chứ, tại sao không ? Cái gì là sai lầm trong cái nhìn của tôi, trong cảm nhận của tôi ? Có phải tôi sợ điều sẽ xảy ra nếu tôi thấy nó ? Hay tôi mệt chán với toàn bộ sự việc ? Xin hãy tiếp tục, các bạn !

Người hỏi : Chúng ta không thể gom năng lượng để giữ tâm nơi chủ đề.

KRISHNAMURTI : Không, thưa bạn. Nếu bạn nói bạn không có năng lượng, sự gom năng lượng lại là một hình thức của cái “tôi”, nó nói, “Tôi phải có nhiều năng lượng hơn để giải quyết điều này.” Bất cứ chuyển động nào của cái “tôi”, nó là tư tưởng, ý thức hay vô thức, vẫn là cái “tôi”. Tôi có thực sự thấy chân lý của điều này ?

Người hỏi : Có cái gì đàng sau cái “tôi” mà bản chất không phải là tư tưởng ?

KRISHNAMURTI : Hãy nghe câu hỏi ấy ; chớ nói, “Chúng ta không biết hay chúng ta biết.” Có cái gì đàng sau cái “tôi” mà không phải là cái “tôi” ?

Người hỏi : Nếu có, và chúng ta nghĩ về nó, nó lại là phần của cái “tôi”.

KRISHNAMURTI : Ai đặt câu hỏi này ? Hẳn là cái “tôi” !

Người hỏi : Tại sao không ? Tư tưởng là một dụng cụ, tại sao không dùng nó ?

KRISHNAMURTI : Không, bạn không thể nói “Tại sao không” – đó vẫn là chuyển động của cái “tôi”.
 

Người hỏi : Ngài đã hỏi : chúng ta có thực sự thấy rằng bất kỳ chuyển động nào của cái “tôi” là bạo lực ? Tôi nghĩ lý do duy nhất khiến chúng ta không thể thấy điều đó là bởi vì chúng ta từ chối bạo lực.

KRISHNAMURTI : Ồ, không. Hoặc bạn thấy nó hay không thấy nó. Đó không phải là một vấn đề cái gì ngăn cản bạn thấy. Tôi không thấy lòng yêu mến con chó của tôi, hay vợ tôi, hay chồng tôi, cái đẹp của nó là phần của tôi ; bởi vì tôi nghĩ đó là một trạng thái kỳ diệu nhất.

Người hỏi : Thưa ngài, ngài đã mặc nhiên định nghĩa rằng đời sống là bạo lực, chuyển động, thay đổi.

KRISHNAMURTI : Như chúng ta đang sống bây giờ, đời sống, cuộc sống là một hình thức của bạo lực.

Người hỏi : Đời sống có thể không thay đổi, không chuyển động ?

KRISHNAMURTI : Đó là điều chúng ta đang hỏi. Đời sống chúng ta đang sống là một đời sống của bạo lực, nó do cái “tôi” gây ra và chúng ta đang hỏi : chúng ta có thấy bất kỳ chuyển động nào của cái tôi trong bất kỳ chiều hướng nào, ý thức hay vô thức, đều là một hình thức của bạo lực ? Nếu chúng ta không thấy điều đó, thì tại sao chúng ta không thấy ? Cái gì sai ở đây ?

Người hỏi : Với tôi có vẻ cái “tôi” thấy điều đó.

KRISHNAMURTI : Khoan đã. Có phải cái “tôi” thấy điều đó chăng ?

Người hỏi : Nó là trí thông minh ư ?

KRISHNAMURTI : Tôi không biết, bạn tìm cho ra ! Cái gì nhìn thấy rằng cái “tôi” là cội nguồn của mọi phiền lụy, bất hòa, tai hại ? Thưa bạn, xin hãy coi xem nó. Ai thấy nó ?

Người hỏi : Tôi không thấy nó. Tôi sợ phải vứt mọi sự tôi đã biết.

KRISHNAMURTI : Thế thì bạn không muốn thấy rằng cái “tôi” chịu trách nhiệm đối với sự hỗn độn bẩn thỉu này. Bởi vì người ta nói : Tôi không quan tâm nếu thế giới vỡ tan, nhưng tôi muốn có cái góc nhỏ bé của tôi. Bởi thế tôi không thấy cái “tôi”, gốc rễ của mọi hỗn loạn.

Người hỏi : Ngài nói có một cái “tôi” khác hơn là tiến trình suy nghĩ với một đối tượng trong cái nhìn ? Khi tôi nghĩ về cái gì, đến một đối tượng, với tôi đây là cái “tôi”, và không có cái “tôi” nào khác ngoài tiến trình ấy.

KRISHNAMURTI : Hiển nhiên.

Người hỏi : Nhưng ngài nói nó không phải là cái nhìn thấy ý nghĩa của câu hỏi.

KRISHNAMURTI : Không. Chúng ta nói, cái “tôi” này là một vật sống động, một chuyển động. Mọi lúc nó thêm vào cho chính nó và làm giảm bớt cho chính nó. Và cái “tôi” này, chuyển động này, là cội gốc của mọi bạo lực. Không chỉ cái “tôi” này là cái gì tĩnh đọng đã sáng chế ra linh hồn, đã sáng chế ra Thượng Đế, thiên đường và hình phạt – nó là toàn bộ cái đó.

Chúng ta đang hỏi : tâm có thấu hiểu rằng cái “tôi” là nguyên nhân của sự hỗn độn này ? Tâm – hãy dùng từ trí thông minh nếu bạn muốn – thấy toàn bộ bản đồ của bạo lực, mọi rắc rối, thấy nó bằng cách quan sát, tâm ấy nói : đó là cội gốc của mọi cái xấu. Thế nên bây giờ tâm ấy hỏi : có thể sống mà không có cái “tôi” ?

Người hỏi : Tiến trình thấy thì khác với tiến trình chuyển động theo một chiều hướng nào đó đến cái gì.

KRISHNAMURTI : Đúng. Tiến trình thấy thì hoàn toàn khác. Nó không phải là một tiến trình. Tôi không muốn dùng từ đó. Cái thấy là thấy bây giờ ; nó không phải là một tiến trình thấy. Thấy là hành động. Bây giờ, tâm có thấy toàn bộ bản đồ của bạo lực và gốc rễ của nó ? Và cái gì thấy ? Nếu cái “tôi” thấy, bấy giờ nó sợ sẽ sống khác đi, rồi cái “tôi” nói, “Tôi phải bảo vệ mình, tôi phải chống lại cái này, tôi sợ.” Thế nên cái “tôi” từ chối thấy bản đồ. Nhưng cái thấy không phải là cái “tôi”.

Người hỏi : Thấy không có mục tiêu, phải không ?

KRISHNAMURTI : Không có mục tiêu trong việc thấy bản đồ ; nó chỉ thấy.

Người hỏi : Nhưng, lập tức tôi nói rằng tôi thấy nó…

KRISHNAMURTI : Khoan đã ! Chúng ta có thấu hiểu rằng tâm đang quan sát toàn thể bản đồ này thì hoàn toàn khác với cái “tôi” thấy nó và sợ bể tan vì nó ? Có hai quan sát khác nhau : cái “tôi” đang thấy và “cái đang thấy”. Cái “tôi” đang thấy thì phải sợ, và do đó phải kháng cự và nói, “Tôi sẽ sống làm sao ?” “Tôi phải làm gì ?” “Tôi phải bỏ cái này ư ?” “Tôi phải bám lấy ư ?” và vân vân. Chúng ta nói : bất kỳ chuyển động nào của cái “tôi” đều là bạo lực. Nhưng có một cái thấy thuần chỉ thấy bản đồ, nó hoàn toàn khác. Điều này rõ chứ ? Bây giờ, bạn đang làm gì ?

Người hỏi : Cái “tôi” đang thấy.

KRISHNAMURTI : Bạn nói cái “tôi” đang thấy – bởi thế nó sợ.

Người hỏi khác : Dĩ nhiên, nó sợ.

KRISHNAMURTI : Bạn sẽ làm gì, khi biết bất cứ chuyển động nào của cái “tôi” vẫn làm mạnh thêm nỗi sợ đó ?

Người hỏi : Tôi không biết.

KRISHNAMURTI : A ! bạn muốn nói gì bằng câu, “Tôi không biết ?”

Người hỏi : Với tôi, cái “tôi” là tất cả điều tôi biết.

KRISHNAMURTI : Không, thưa bạn, chúng ta đã làm cho điều đó rất rõ ràng. Hãy nghe điều này. Có hai hành động thấy. Thấy bản đồ mà không có chiều hướng, không có mục tiêu, chỉ thấy thôi, và cái “tôi” thấy – cái “tôi” với mục tiêu, chiều hướng, mệnh lệnh, những kháng cự của nó. Nó thấy và sợ phải làm cái này hay cái kia.

Người hỏi : Thưa ngài, ngài nói với tôi có một trạng thái trong đó ngài có thể thấy mà không có cái “tôi”, nhưng tôi chưa hề kinh nghiệm điều này.

KRISHNAMURTI : Hãy làm nó bây giờ, thưa bạn ! Tôi đang chỉ nó cho bạn ! Có cái “tôi” nhìn toàn bộ bản đồ của bạo lực này và do đó nó sợ và kháng cự. Và có cái thấy khác nó không phải thuộc về cái “tôi”, nó chỉ quan sát, không theo cách đối tượng, không theo cách mục tiêu, và nói, “Tôi chỉ thấy nó ?”
Nhưng điều này thì giản dị, phải không ? Tôi thấy bạn mặc một áo sơ mi màu lục ; tôi không nói, “Tôi thích nó” hay “Tôi ghét nó”, tôi chỉ thấy nó. Nhưng khoảnh khắc tôi nói, “Tôi thích nó”, đó đã là cái “tôi” nói “Tôi thích nó” ; và do đó mọi cái còn lại bèn theo sau. Điều này đủ rõ ràng – ít nhất là trên ngôn từ.

Người hỏi : Chúng ta có thể đi vào câu hỏi tại sao cái nhìn không có cái “tôi” này quá khó khăn và rất hiếm khi xảy ra.

KRISHNAMURTI : Tôi không nghĩ nó khó. Chớ nói nó khó ; khi bạn bế tắc, đó là tự bạn ngăn chặn bạn.
Người hỏi : Người ta có thể tổng kết điều này bằng cách nói rằng trong trường hợp này có một cái thấy không có mục tiêu, và trong trường hợp kia có bao hàm mục tiêu ?

KRISHNAMURTI : Vâng, tất cả là vậy. Tôi có thể nhìn mà không có hướng nào chăng ? Khi tôi nhìn với một chiều hướng, đó là cái “tôi”. Cái gì là sự khó khăn trong việc này, tôi có thể hỏi chăng ?

Người hỏi khác : Thường thì chúng ta có ảo tưởng rằng nhìn với một chiều hướng là thật nhìn.

KRISHNAMURTI : Nhìn với một chiều hướng không phải là nhìn một cách rõ ràng.

Người hỏi : Có một khác biệt giữa nhìn và thấy. Nếu người ta nhìn, người ta bị dính líu vào.

KRISHNAMURTI : Chúng ta chớ làm rắc rối nó. Chúng ta nói : tâm có nhìn thấy toàn bộ bản đồ, không có chiều hướng nào ?

Người hỏi : Bản đồ được chọn từ cả hai chiều hướng.

KRISHNAMURTI : Không, không. Hãy chỉ nhìn. Toàn bộ cơ cấu của cái “tôi” là bạo lực ; cơ cấu là cách tôi sống, cách tôi nghĩ, cách tôi cảm nhận, toàn thể phản ứng của tôi với mọi sự là một hình thức bạo lực, nó là cái “tôi”. Điều đó đều nằm trong phạm trù thời gian. Cái “thấy” thì không có thời gian – bạn đang thấy nó. Khoảnh khắc tôi thấy với thời gian bèn có sợ hãi.

Người hỏi : Có cái đang thấy và vật được thấy. Môït khi ngài đã thấy cái gì có phải cái tâm cũ kỹ thấy ?

KRISHNAMURTI : Vâng. Bây giờ hãy tìm ra, thưa bạn, bạn thấy như thế nào ? Bạn thấy không mục tiêu hay có mục tiêu ? Bạn thấy theo thời gian ? Nghĩa là bạn có nói, “Nó quá khó, nó quá rắc rối, tôi phải làm gì ?” Hay bạn thấy mà không có thời gian ?

Nếu bạn nói, “Tôi không thấy nó mà không có thời gian”, câu hỏi tiếp theo là, “Tại sao ? Cái gì là sự khó khăn ?” Nó là một sự mù lòa vật lý, hay nó là một miễn cưỡng tâm lý khi nhìn vật gì như nó đang là ? Có phải bởi vì chúng ta không bao giờ nhìn cái gì một cách trực tiếp, luôn luôn cố gắng tránh né, trốn thoát ? Thế nên, nếu chúng ta đang trốn thoát, chúng ta hãy thấy điều đó – không cố gắng tìm cách nào chống lại sự trốn thoát.

BROCKWOOD PARK
6 tháng Sáu 1970
 
 

TVHS