Phẩm
XIX
DHAMMATTHA
VAGGA - THE JUST OR RIGHTEOUS -
PHẨM
PHÁP TRỤ (143)
CT
(143): Pháp trụ (Dhammattha), có nghĩa là thực hành đúng pháp,
an trụ phụng thờ đúng pháp, nên cũng dịch là “Phụng pháp”.
256.
Xử sự lỗ mãng(144) , vội xét đoán, đâu phải hạnh của
người theo Chánh pháp, vậy người trí cần biện biệt đâu
chánh và đâu tà.
CT
(144) : Lỗ mãng (Sahasa), bao hàm nghĩa cẩu thả, khinh xuất,
độc đoán. Ở đây chỉ cho cái quan niệm bất chính
xác, bởi chịu ảnh hưởng của tham, sân, si, bố úy mà sinh
ra.
He
is not thereby just
because
he hastily arbitrates cases.
The
wise man should investigate
both
right and wrong. -- 256
256.
Người ấy thiếu công bình,
Vì
phân xử vội vã.
Bậc
trí nên xét cả,
Hai
trường hợp chánh tà.
256
- Il n'est pas juste celui qui juge hâtivement ; l'homme sage doit rechercher
et le vrai et le faux.
256.
Schnell ein Urteil zu fällen bedeutet nicht, daß man ein guter Richter
ist; Der Weise, der beides abwägt, das richtige Urteil und das falsche,
beurteilt andere unparteiisch.
257.
Không khi nào lỗ mãng, phải đúng phép và công bình mới là
người dẫn đạo; Kẻ trí nhờ sống đúng theo pháp nên gọi
là người an trụ pháp.
The
intelligent person who leads others
not
falsely but lawfully and impartially,
who
is a guardian of the law,
is
called one who abides by the law
(dhamma.t.tha).
-- 257
257.
Bậc trí hướng dẫn người,
Vô
tư và đúng pháp.
Người
bảo vệ luật pháp,
Hẳn
tôn trọng pháp luật.
257
- L'homme intelligent qui conduit les autres non faussement mais selon
le Dhamma et impartialement et qui est gardien du Dhamma est appellé
un « juste ».
257.
In Übereinstimmung mit dem Dhamma, den Dhamma bewahrend, vom Dhamma geleitet,
intelligent: so jemand ist ein Richter.
258.
Chẳng phải cậy nhiều lời cho là người có trí; An tịnh
không cừu oán, không sợ hãi, mới là người có trí.
One
is not thereby a learned man
merely
because one speaks much.
He
who is secure, without hate,
and
fearless is called "learned". -- 258
258.
Không phải vì nói nhiều,
Là
xứng danh bậc trí.
Người
an tâm, vô úy,
Thân
thiện là hiền tài.
258
- Ce n'est pas un sage simplement parce qu'il parle beaucoup ; celui qui
est sûr, sans haine et sans peur est appellé un sage.
258.
Wenn man einfach nur viel redet, heißt das nicht, daß man weise ist;
Wer sicher ohne Feindseligkeit, furchtlos ist, gilt als weise.
259.
Chẳng phải cậy nhiều lời cho là hộ trì pháp, nhưng tuy
ít học mà do thân thực (145) thấy pháp, không buông lung, mới
là người hộ trì pháp.
CT
(145): Do thân (Kayena), nguyên chú thích là “do danh thân” (Namakayena).
Trong văn Pali chia năm uẩn ra hai loại : A. Danh thân (Namakayena),
tức danh uẩn là thọ, tưởng, hành, thức uẩn ; B. Sắc thân
(Rupakayena) tức là sắc uẩn. Như vậy, do thân thật thấy
Chánh pháp tức là nói do tâm thật thấy Chánh pháp, là do
tự nội tâm chứng ngộ Chánh pháp, đích thực, chứ không
vịn lấy chỗ ngộ do người làm cho mình ngộ … Chữ thân
là một chứa nhóm, đồng nghĩa với chữ uẩn.
One
is not versed in the Dhamma
merely
because one speaks too much.
He
who hears little
and
sees the Dhamma mentally,
and
who does not neglect the Dhamma,
is,
indeed, versed in the Dhamma. -- 259
259.
Không phải vì nói nhiều,
Là
thọ trì chánh pháp.
Người
nghe ít diệu pháp,
Nhưng
trực nhận viên dung,
Chánh
pháp không buông lung,
Là
thọ trì chánh pháp.
259
- ll n'est pas « versé dans le Dhamma» simplement parce qu’il parle
beaucoup ; celui qui écoute peu et voit le Dhamma par le corps et esprit
est en vérité « versé dans le Dhamma» ; ainsi en est-il de celui qui
n’est pas négligent vis-à-vis du Dhamma .
259.
Wenn man einfach nur viel redet, pflegt man nicht den Dhamma; Wer auch
immer, obwohl er fast nichts vom Dhamma gehört hat, den Dhamma mit dem
Körper sieht, nicht achtlos gegenüber dem Dhamma ist: Er pflegt
den Dhamma.
260.
Trưởng lão(146) chẳng phải vì bạc đầu ; Nếu chỉ vì tuổi
tác cao mà xưng trưởng lão, thì đó là chỉ xưng suông.
CT
(146): Trưởng lão (Thera), tiếng tôn xưng người đã giữ giới
Tỷ kheo mười năm trở lên, nhưng vốn trọng về thực tu
thực chứng, nếu không thì chỉ là cách gọi suông.
He
is not thereby an Elder (thera)
merely
because his head is grey.
Ripe
is he in age.
"Old-in-vain"
is he called. -- 260
260.
Không phải vì bạc đầu,
Là
xứng danh Trưởng lão.
Vị
ấy dù tuổi cao,
Nhưng
là sư già hão!
260
- Pas plus est-il un « Théra » simplement parce que sa tête est grise
et que son âge est mur : «un vieux en vain » serait-il appelé.
260.
Wenn man ein graues Haupt hat, bedeutet das nicht, daß man ein “Ehrwürdiger”
ist; Man ist in die Jahre gekommen und wird nur ein “alter Depp” genannt.
261.
Đủ kiến giải chân thật(147), giữ trọn các pháp hành(148),
không sát hại sinh linh, lo tiết chế (149) điều phục(150),
người có trí tuệ đó trừ hết các cấu nhơ, mới xứng
danh trưởng lão.
CT
(147): Chỉ lý Tứ Đế .
CT
(148): Chỉ bốn quả, bốn hướng và Niết bàn.
CT
(149): Chỉ hết thảy giới luật.
CT
(150): Đặc biệt chỉ điều phục năm căn: nhãn, nhĩ, tỉ,
thiệt, thân.
In
whom are truth, virtue,
harmlessness,
and control,
that
wise man who is purged of impurities,
is,
indeed, called an Elder. -- 261
261.
Sống chân thật, chánh hạnh,
Vô
hại, điều phục mình,
Bậc
trí trừ cấu uế,
Là
Trưởng lão cao minh.
261
- Celui en qui sont vérité, vertu, non violence, contrôle et discipline,
cet homme sage (dhira) qui a rejeté les impuretés est, en vérité, appelé
un « Thera ».
261.
Aber jemand mit Wahrhaftigkeit, Zurückhaltung, Rechtschaffenheit, Freundlichkeit,
Selbstkontrolle, er wird als 'Ehrwürdiger' bezeichnet, der seine
Unreinheiten ausgespien hat.
262.
Những người hư ngụy, tật đố và xan tham, tuy có biện tài
lưu loát, tướng mạo đoan trang, cũng chẳng phải người lương
thiện.
Not
by mere eloquence,
nor
by handsome appearance,
does
a man become good-natured,
should
he be jealous, selfish,
and
deceitful. -- 262
262.
Không phải tài hùng biện,
Hay
vóc dáng đường đường,
Là
ra bậc hiền lương,
Nếu
ganh, tham, dối trá!
262
- Non par seule éloquence, non par belle apparence, un homme devient-il
« de bonne nature », s'il est jaloux, égoïste ou menteur.
262.
Nicht durch gutes Reden oder ein lotusfarbiges Gesicht wird ein neidischer,
elender Betrüger ein vorbildlicher Mensch.
263.
Những người trí nhờ diệt trừ tận gốc lòng
sân hận, mới là người lương thiện.
But
in whom these are wholly cut off,
uprooted
and extinct,
that
wise man who is purged of hatred,
is,
indeed, called good-natured. -- 263
263.
Nhổ chặt sạch gốc rễ,
Dập
tắt tâm tham lường,
Bậc
trí diệt sân hận,
Là
xứng danh hiền lương.
263
- Mais celui en qui ces défauts sont complètement coupés, arrachés
et éteints, cet homme sage (medhavi) qui a rejeté la haine est appelé,
en vérité, « de bonne nature ».
263.
Jemand jedoch, bei dem die Unreinheiten durchschnitten, ausgelöscht sind,
wird vorbildlich genannt, seinen Widerwillen hat er ausgespien, er ist
wirklich weise.
264.
Người vọng ngữ và phá giới, dù cạo tóc cũng chưa phải
là Sa môn ; huống còn chất đầy tham dục, làm sao thành Sa
môn ?
Not
by a shaven head
does
an undisciplined man,
who
utters lies, become a monk.
How
will one who is full of desire and greed
be
a monk? -- 264
264.
Không phải đầu cạo nhẵn,
Là
nên danh sa môn,
Nếu
buông lung láo khoét,
Ðầy
tham dục tâm hồn!
264
- Ce n'est pas en se rasant la tête qu'un homme indocile qui profère
des mensonges devient un ascète ; Comment serait un ascète, lui qui est
plein de désir et de convoitise ?
264.
Ein kahlrasierter Kopf weist nicht auf einen Bhikkhu hin; Ein Lügner,
der seine Verpflichtungen nicht einhält, der mit Gier und Verlangen erfüllt
ist : was ist das für ein Bhikkhu?
265.
Người nào dứt hết các điều ác, không luận lớn hay nhỏ,
nhờ trừ hết các ác mà được gọi Sa môn.
He
who wholly subdues evil deeds
both
small and great
is
called a monk
because
he has overcome all evil. – 265
265.
Ai hàng phục trọn vẹn,
Mọi
ác nghiệp tế thô,
Vị
ấy là sa môn,
Nhờ
trừ nghiệp thô tế.
265
- Celui qui a subjugué totalement le mal - petit et grand - est appelé
un ascète, parce qu'il a vaincu tout mal.
265.
Wer aber die Mißklänge seiner schlechten Eigenschaften, ob groß oder
klein, in jeglicher Hinsicht bereinigt, indem er das Schlechte zum Schweigen
bringt : der wird ein Bhikkhu genannt.
266.
Chỉ mang bát khất thực, đâu phải là Tỷ kheo ? Sống theo
giới luật mới thật là Tỷ kheo.
He
is not thereby a bhikkhu
merely
because he begs from others;
by
following the whole code (of morality)
one
certainly becomes a bhikkhu and
not
(merely) by such begging. – 266
266.
Không phải đi khất thực,
Là
đích thực tỳ kheo,
Bậc
đích thực tỳ kheo,
Là
sống theo giới luật.
266
- Non plus est-il un Bhikkhou simplement parce qu'il obtient des fidèles
sa nourriture ; En adoptant des manières offensantes, on ne deviendra
certainement pas un Bhikkhou, mais doit observer les règles des Bhikkhous.
266.
Wenn man von anderen Gaben erbittet, heißt das nicht, daß man ein Mönch
ist; Man ist wirklich ein Mönch, wenn man die Mönchregeln respektiert.
267.
Bỏ thiện(151) và bỏ ác, chuyên tu hành thanh tịnh, lấy “Biết”(152)
chánh pháp mà ở đời, mới thật là Tỷ kheo.
CT
(151) : Thiện đây chỉ cái thiện hữu lậu, là cái Thiện
làm với tâm bỉ thử ngã nhân.
CT
(152): Biết giới, biết định, biết tuệ.
Herein
he who has transcended
both
good and evil,
whose
conduct is sublime,
who
lives with understanding in this world,
he,
indeed, is called a bhikkhu. -- 267
267.
Ai siêu việt thiện ác,
Sống
đức hạnh tuyệt vời,
Thấu
triệt được lẽ đời,
Là
tỳ kheo đích thực.
267
- En ceci, qu'il a abandonné le mérite et le démérite, qu'il est brahmacarya,
qu'il vit dans ce monde avec compréhension, vraiment il est appelé un
Bhikkhou.
267.
Wer aber Reichtum, Schaden, Gute und Böse beiseite legt und das Zölibat
lebt, wer wohlüberlegt die Welt durchschreitet: der gilt als Mönch.
268.
Kẻ ngu muội vô trí, dù làm thinh cũng không thể gọi được
là người tịch tịnh; Kẻ trí tuệ sáng suốt như bàn cân,
biết cân nhắc điều thiện lẽ ác mà chọn lành.
Not
by silence (alone) -
does
he who is dull and ignorant become a sage;
but
that wise man who,
as
if holding a pair of scales,
embraces
the best and shuns evil,
is
indeed a sage. -- 268
268.
Im lặng nhưng ngu si,
Ðâu
phải là hiền trí,
Như
cầm cân công lý,
Bậc
trí chọn điều lành.
268
- Non par le silence seulement, il deviendra un sage (muni), celui qui
est inerte et ignorant ; mais l'homme sage (pandito), qui, comme s'il se
saisissait d'une balance, prend le meilleur et fuit le mal, est vraiment
un sage.
268.
Nicht durch Schweigen wird ein Verwirrter und Unwissender zum Weisen; Gleich
wenn jemand zwei Waagschalen hielte und das Vorzügliche wählte,
so weist ein Weiser schlechte Taten zurück und wählt gute Taten.
269.
Bỏ dữ, chọn điều lành mới gọi là người tịch tịnh;
Biết được cả đời này và đời sau, nên mới gọi là người
tịch tịnh.
For
that reason, he is a sage.
He
who understands both worlds
is,
therefore, called a sage. -- 269
269.
Từ bỏ mọi ác pháp,
Là
xứng danh bậc trí,
Người
được gọi hiền sĩ,
Am
hiểu cả hai đời.
269.
Pour cette raison, il est un sage, celui qui rejette le mal et comprend
ce monde et l’avenir est, en conséquence, appelé un Sage.
269.
Schlechte Taten zurückweist: der ist ein Weiser; Diese Welt und die nächste
Welt verstehen: dadurch gilt man als Weiser.
270.
Còn sát hại chúng sanh, đâu được xưng là Thánh hiền; Không
sát hại chúng sanh mới gọi là Thánh hiền(153).
CT
(153): Chữ Ariya có nghĩa là hiền đức, cao thượng. Phật
đối với người đánh cá tên Ariya mà nói ra bài này.
He
is not therefore an Ariya (Noble)
in
that he harms living beings;
through
his harmlessness
towards
all living beings
is
he called an Ariya (Noble). -- 270
270.
Còn sát hại chúng sanh,
Ðâu
phải là hiền thánh,
Không
sát hại chúng sanh,
Là
đích thị thánh hiền.
270
- Non plus est-il un Ariya celui qui blesse les êtres vivants ; Par la
non-violence envers tous les êtres vivants, il est appelé‚ un Ariya.
270.
Nicht indem man Leben verletzt wird man edel; Man wird zum Edlen dadurch
, daß man zu allem Lebendigen Schaden nicht verursacht oder die sogar
tötet.
271.
Chẳng do giới luật đầu đà(154), chẳng phải do nghe nhiều,
học rộng(155), chẳng phải do chứng được tam muội, chẳng
phải do ở riêng một mình, mà sanh tự mãn.
CT
(154): Giới luật đây chỉ cho Biệt giải thoát luật nghi giới,
căn bản luật nghi giới. Đầu đà (Dhutanga) là hạnh tu kham
khổ, tiết độ trong việc ăn, mặc, ở, để dứt sạch phiền
não, gồm có mười hai hạnh, riêng cho một số người tu.
CT
(155): Học ba tạng (Tripitaka).
Not
only by mere morality and austerities
nor
again by much learning,
nor
even by developing mental concentration,
nor
by secluded lodging, -- 271
271.
Không phải giữ giới luật,
Khổ
hạnh hay học nhiều,
Thiền
định, hay ẩn dật,
Mà
sanh tâm tự kiêu.
271
- Non à cause d'une simple moralité et accomplissement des devoirs, non
plus à cause de beaucoup d'études, ni même à cause de l'acquisition
de la concentration, ni à cause de la réclusion, ne devez-vous vous reposer
satisfait, sans atteindre l'extinction des purulence (asava).
271.
Mönch, laß nie zu, daß du wegen deiner Gelübdebefolgung, großer Gelehrsamkeit,
Meditationserfolgen, Leben in Abgeschiedenheit je zuläßt, daß
du selbstzufrieden wirst, solange das Ende der Unreinheiten noch
nicht erreicht ist.
272.
Đừng vội cho là ”hưởng được cái vui xuất gia, phàm phu
không bì kịp” ; Các ngươi chớ vội tự mãn, khi mê lầm
phiền não của các ngươi chưa trừ.
(thinking)
"I enjoy the bliss of renunciation
not
resorted to by the worldling"
(not
with these) should you, O bhikkhu, rest content
without
reaching the extinction of the corruptions. -- 272
272.
"Ta hưởng phúc xuất thế,
Phàm
phu hưởng được nào",
Tỳ
kheo, chớ tự mãn,
Lậu
hoặc hãy triệt tiêu.
272
- En pensant: « je jouis de la béatitude de la renonciation, non
fréquentée par le mondain », ne devez-vous vous reposer satisfait, sans
atteindre l'extinction des purulence (asava).
272.
Mönch, laß nie zu, daß du dem Gedanken: ' Ich bin in Berührung mit
dem Wohlgefühl der Zurückgezogenheit, das gewöhnliche Leute nicht kennen'
je zuläßt, daß du selbstzufrieden wirst, solange das Ende der Unreinheiten
noch nicht erreicht ist.
Các
Bản Kinh Pháp Cú Khác:
Kinh
Pháp Cú, HT. Thích Minh Châu
Kinh
Lời Vàng, Thi hóa Dhammapada Sutta - Tỳ kheo Giới Đức
Tích
Truyện Pháp Cú, Thiền Viện Viên Chiếu - Nguyên Tác: "Buddhist
Legends"
Kinh
Pháp Cú (Thi hóa), Tâm Minh Ngô Tằng Giao chuyển dịch thơ
http://www.budsas.org/uni/u-kinh-phapcu-ev/dhp_idx.htm
http://www.accesstoinsight.org/canon/sutta/khuddaka/dhp/index.html
http://perso.orange.fr/pensee.sauvage/dharma/indx.html
http://www.dhammapada.de/
Link:
Pali text; English translation by Max Muller
http://www.tipitaka.net/pali/dhp/
http://etext.library.adelaide.edu.au/d/dhammapada/dhammapada.html
WP:
Nguyên Định
