Đây
là những điều tôi đã được nghe, hồi Bụt còn cư trú
trong tu viện Cấp Cô Độc, rừng Thắng Lâm, tại thành Xá
Vệ.
Hôm
ấy, tôn giả Xá Lợi Phất nói với các vị khất sĩ:
"Này
các bạn đồng tu, hôm nay tôi muốn chia sẻ với các vị về
năm phương pháp diệt trừ phiền giận. Xin các bạn lắng
nghe và chiêm nghiệm.
Các
vị khất sĩ vâng lời và lắng nghe.
Tôn
giả Xá Lợi Phất nói:
- Năm
phương pháp diệt trừ phiền giận ấy là những phương pháp
nào? (C)
Đây
là phương pháp thứ nhất, này các bạn:
Nếu
có một ai đó mà hành động không dễ thương nhưng lời nói
lại dễ thương, thì nếu là kẻ trí mà mình lại sinh tâm
phiền giận người đó thì mình phải nên biết cách quán
chiếu để trừ bỏ cái phiền giận ấy đi.
Này
các bạn tu, ví dụ có một vị khất sĩ tu theo hạnh a lan
nhã, ưa mặc y phấn tảo, một hôm đi qua một đống rác bẩn
có phân, nước tiểu, nước mủ và các thức dơ dáy khác,
trông thấy một tấm vải còn lành lặn. Vị ấy dùng tay trái
cầm miếng vải lên và lấy tay phải căng nó ra. Thấy miếng
vải chưa bị rách thủng mà cũng không bị phân, nước tiểu,
nước mủ và các chất dơ bẩn khác dính vào, vị ấy liền
xếp miếng vải lại, cất lấy, đem về nhà để giặt sạch
và may chung với các tấm vải khác làm y phấn tảo. Cũng như
thế, này các bạn tu, khi có một người mà hành động không
dễ thương nhưng lời nói còn dễ thương thì ta hãy đừng
để tâm nghĩ tới hành động của người ấy mà chỉ nên
chú ý tới lời nói dễ thương của người ấy, để có thể
dứt trừ sự phiền giận của mình. Người có trí phải nên
thực tập như vậy. (C)
Đây
là phương pháp thứ hai, này các bạn:
Nếu
có một ai đó mà lời nói không dễ thương nhưng hành động
lại dễ thương thì nếu là kẻ trí mà mình lại sinh tâm
phiền giận người đó thì mình phải nên biết cách quán
chiếu để trừ bỏ cái phiền giận ấy đi.
Này
các bạn tu, ví dụ như cách thôn xóm không xa có một hồ
nước sâu nhưng mặt nước lại bị rêu cỏ che lấp. Lúc
bấy giờ có một người đi tới gần hồ, tự thân đang bị
sự đói khát và nóng bức hành hạ. Người ấy cởi áo để
trên bờ hồ, nhảy xuống, dùng hai cánh tay khoát rêu cỏ ra
và khoan khoái mặc tình tắm rửa và uống nước mát dưới
hồ. Cũng như thế, này các bạn tu, khi có một người mà
lời nói không dễ thương nhưng hành động lại dễ thương
thì ta hãy đừng để tâm nghĩ tới lời nói của người ấy
mà chỉ nên chú ý tới hành động dễ thương của người
ấy thôi để có thể dứt trừ sự phiền giận của mình.
Người có trí phải nên thực tập như vậy. (C)
Đây
là phương pháp thứ ba, này các bạn:
Nếu
có một ai đó mà hành động không dễ thương, lời nói không
dễ thương nhưng trong tâm vẫn còn có chút dễ thương, thì
nếu là kẻ trí mà mình lại sinh tâm phiền giận người đó
thì mình phải nên tìm cách quán chiếu để trừ bỏ cái phiền
giận ấy đi.
Này
các bạn tu, ví dụ có một người đi tới một ngã tư kia,
kiệt sức, khát nước, thiếu thốn, nóng bức và phiền muộn.
Tại ngã tư ấy có một vết chân trâu, trong ấy còn đọng
lại một ít nước mưa. Vị này nghĩ: "Mặc dù nước trong
lỗ chân trâu ở ngã tư đường này rất ít, nhưng nếu ta
dùng tay hoặc lá cây để lấy thì ta sẽ có thể quấy cho
nó đục ngầu lên và sẽ không uống được, do đó sẽ không
thể trừ bỏ được sự khát nước, thiếu thốn, nóng bức
và phiền muộn trong ta. Vậy ta hãy quỳ xuống, tay và đầu
gối áp sát đất, dùng miệng mà uống nước trực tiếp."
Người ấy liền quỳ dài xuống, tay và đầu gối áp sát
đất, đưa miệng vào lỗ chân trâu mà uống. Cũng vậy, này
các bạn tu, khi thấy một ai đó mà hành động không dễ thương
và lời nói cũng không dễ thương nhưng trong tâm vẫn còn
có chút ít sự dễ thương, thì ta hãy đừng nên để tâm
nghĩ tới hành động và lời nói không dễ thương của người
ấy mà hãy nên chú ý tới cái chút ít sự dễ thương còn
có trong tâm người ấy thôi để có thể dứt trừ được
sự phiền giận của mình. Người có trí phải nên thực tập
như vậy. (C)
Đây
là phương pháp thứ tư, này các bạn:
Nếu
có một ai đó mà hành động không dễ thương, lời nói không
dễ thương mà trong tâm cũng không còn lại một chút gì gọi
là dễ thương, thì nếu là kẻ trí mà mình lại sinh tâm phiền
giận kẻ đó thì mình phải nên tìm cách quán chiếu để
trừ bỏ cái phiền giận ấy đi.
Này
các bạn tu, ví dụ như có một kẻ đi xa, trên con đường
dài nửa đường bị bệnh. Khốn đốn, héo hắt, cô độc,
không bạn đồng hành, thôn xóm phía sau đã lìa bỏ lâu rồi
mà thôn xóm phía trước cũng còn cách đó rất xa, người
đó đang lâm vào tình trạng tuyệt vọng, biết mình sẽ chết
ở dọc đường. Trong lúc ấy, có một người khác đi tới,
thấy được tình trạng này, liền ra tay cứu giúp. Người
ấy dìu người kia tới được thôn ấp phía trước, chăm
sóc, chữa trị và chu toàn cho về các mặt thuốc thang và
thực phẩm. Nhờ sự giúp đỡ ấy mà người kia thoát nạn.
Sở dĩ người kia thoát nạn, đó là nhờ ở lòng thương xót
và lân mẫn của người này. Cũng như thế, này các bạn tu,
khi thấy một ai đó mà hành động không dễ thương, lời
nói không dễ thương mà trong tâm cũng không còn lại một
cái gì có thể gọi là dễ thương hết, thì ta phải phát
khởi tâm niệm này: "Một người mà hành động không dễ
thương, lời nói không dễ thương mà tâm ý cũng không dễ
thương là một người rất đau khổ, người này chắc chắn
đang đi về những nẻo đường xấu ác cực kỳ, nếu không
gặp được thiện tri thức thì người ấy sẽ không có cơ
hội chuyển hóa và đi về các nẻo đường hạnh phúc." Nghĩ
như thế, ta mở được lòng thương xót và lân mẫn, diệt
trừ được sự phiền giận của ta và giúp được cho kẻ
kia. Người có trí phải nên thực tập như thế. (C)
Đây
là phương pháp thứ năm, này các bạn:
Nếu
có một ai đó mà hành động dễ thương, lời nói cũng dễ
thương mà tâm ý cũng dễ thương, thì nếu là kẻ trí mà
mình lại sinh tâm phiền giận hoặc ganh ghét với kẻ đó
thì mình phải nên tìm cách quán chiếu để trừ bỏ cái phiền
giận ấy đi.
Này
các bạn tu, ví dụ cách ngoài thôn xóm không xa có một cái
hồ thật đẹp, nước hồ đã trong lại ngọt, đáy hồ sâu
mà bằng phẳng, bờ hồ đầy đặn, cỏ xanh mọc sát quanh
hồ, bốn phía cây cối xanh tươi cho nhiều bóng mát. Có một
kẻ kia đi tới bên hồ, khát nước, phiền muộn, nóng bức,
mồ hôi nhễ nhại. Người ấy cởi áo, để trên bờ hồ,
nhảy xuống, khoan khoái mặc tình tắm rửa và uống nước;
tất cả những nóng bức, khát nước và phiền muộn của
mình đồng thời tiêu tán hết. Cũng vậy, này các bạn tu,
khi thấy một người mà hành động dễ thương, lời nói dễ
thương mà tâm địa cũng dễ thương thì ta hãy nên nhận diện
tất cả những cái dễ thương của người ấy về cả ba
mặt thân, khẩu và ý mà đừng để sự phiền giận hoặc
ganh ghét xâm chiếm ta. Nếu không biết sống hạnh
phúc với một người tươi mát như thế thì mình thực
không phải là một người có trí tuệ. (C)
Này
các bạn tu, tôi đã chia sẻ với quý vị về năm phương pháp
dứt trừ sự phiền giận."
Sau
khi nghe tôn giả Xá Lợi Phất nói, các vị khất sĩ vui mừng
tiếp nhận và hành trì theo. (CCC)
(Trung
A Hàm, kinh thứ 25)
(Kinh
tương đương trong tạng Pali: Aghatavinaya sutta, A.III.186)
Thích
Nhất Hạnh Việt dịch
