NGHIỆP
Những
hậu quả của nghiệp lực rất rõ ràng:các hành vi xấu luôn
luôn gây khổ và hành vi tốt luôn luôn mang lại an lạc hạnh
phúc.Nếu bạn hành thiện sẽ được an lạc; làm ác,chính
bạn sẽ chịu khổ.Hành nghiệp của chúng ta sẽ đeo đuổi
ta từ kiếp này sang kiếp khác. Điều này giải thích tại
sao có người không ngớt làm ác lại vẫn công thành danh toại
trên phương diện thế tục hoặc lắm kẻ khác dốc lòng tu
hành thì lại phải đối đầu với muôn vàn khó khăn khốn
khổ.Hành nghiệp đã tạo tác từ vô số kiếp; vì thế,có
vô số tiềm năng trong vô số nghiệp báo.
Tiềm
năng của nghiệp thức luôn luôn gia tăng theo thời gian.Hạt
giống nhỏ có tiềm năng đơm kết trái lớn. Điều này cũng
đúng đối với nhân quả nội tại,cho dù hành vi nhỏ cũng
có thể mang đến ảnh hưởng tốt hoặc xấu to lớn.Ví dụ
như: một cậu bé có lần đã từng lấy nắm cát cúng dường
lên Phật và quán tưởng như kim sa. Cậu bé đó là vua Asoka[1].Một
hành động tốt nhỏ nhất cũng có thể mang đến một kết
quả là niềm hạnh phúc lớn lao nhất; đồng thời,một hành
động xấu nhỏ nhất cũng có thể mang lại sự đau khổ mãnh
liệt nhất.Nghiệp lực trôi chảy trong nội tâm của ta gia
tăng bội phần hơn tiềm năng của những nguyên nhân vật
lý,như hạt giống trái táo chẳng hạn.Những hành động nhỏ
nhất nếu tạo tác liên lỉ có thể khỏa đầy tâm thức
chúng sanh như một giọt nước có thể dần dần châm đầy
bình.
Trong
xã hội loài người,ta thấy có rất nhiều sai biệt.Có người
luôn thành công trong đời sống,lắm kẻ luôn thất bại.Có
người sung sướng, có người trông có vẻ được yên ổn
may mắn và an định tâm hồn.Lắm kẻ dường như luôn phải
đối diện với những bất hạnh lớn lao,khác với dự đoán
của chúng ta.Có người ,bạn mong sao họ gặp tai ương thì
họ lại bình an vô sự.Tất cả điều đó, đều nói lên
rằng không phải mọi sự việc đều nằm trọn trong tay ta.Khi
bắt đầu một dự án nào đó, đôi khi ta cố gắng hết sức,tích
lũy mọi điều kiện cần thiết để đạt đến thành công,
nhưng vẫn bỏ sót một vài việc nào đó.Ta bảo người này
hên.Người kia kém may mắn.Nhưng chỉ thế thôi vẫn chưa
đủ; vận may chắc chắn phải có lý do và nguyên nhân.Theo
lối giải thích của Phật giáo, đây là kết quả của những
hành vi tạo tác trong đời quá khứ hoặc đã tạo trước
đây ngay trong đời này.Khi tiềm năng chín mùi,tuy đang đối
đầu với nghịch cảnh nhưng bạn vẫn thành công.Tuy nhiên,trong
một vài trường hợp khác,dù tập hợp được mọi điều
kiện cần thiết nhưng bạn vẫn cứ thất bại.Nhân dân Tây
Tạng chúng tôi trở thành lưu vong tị nạn và trải qua nhiều
cam go đau khổ nhưng vẫn tương đối thuận lợi và thành
công.Tại Tây tạng,Trung Cộng cố gắng bình đẳng hóa toàn
dân bằng cách quốc hữu hóa và hạn chế tư sản.Nhưng trong
thị xã vẫn có vài lâm sản này trồng được nhiều hoa màu
hơn nơi khác và vài con bò này vẫn cho nhiều sữa hơn con
khác. Điều đó chứng tỏ có sự sai khác lớn lao giữa công
đức phước báu của từng cá thể.Khi thiện nghiệp chín
mùi,cho dù chính phủ có tịch thu tài sản nhưng người ta
vẫn thành công vì nhờ vào năng lực của phước báu và thiện
nghiệp.Tương lai và đời sau sẽ được ích lợi nếu bạn
biết tích tập một cách chân xác các hành vi lương thiện
như tránh sát sanh mà lại phóng sanh; hoặc bồi dưỡng hạnh
nhẫn nhục đối với tha nhân.Trong khi ấy,nếu cứ mãi cuốn
hút theo những hành vi bất hảo thì chắc chắn bạn sẽ gặp
quả báo trong tương lai.Nếu không tin theo định luật của
nghiệp báo thì bạn có thể hành động tùy theo sở thích.
Một
khi đã tạo nghiệp,nghiệp nhân tương ứng sẽ lưu lại và
gia tăng cho đến khi nghiệp báo hiện tiền.Nếu chưa từng
tạo nghiệp thì bạn sẽ không bao giờ gặt quả báo.Một
khi đã tạo nghiệp rồi thì nghiệp quả sẽ ứng hiện trừ
phi bạn thanh tịnh hóa nó xuyên qua các tiến trình tu hành
thỏa đáng.Hoặc đối với một hành vi đạo đức,thì nghiệp
quả cũng sẽ ứng hiện và nó chỉ hủy diệt trừ phi có
một sự cuồng nộ hay nguyên nhân đối kháng nào đó. Ảnh
hưởng của nghiệp[2] dù tạo tác từ nhiều đời trước
sẽ không bao giờ phôi pha theo thời gian cả.
Nghiệp
tốt hay xấu đều được định đoạt từ chính sự tác ý
của ta mà ra.Nếu tác ý tốt thì mọi hành động đều lương
thiện; nếu tác ý sai lầm, mọi hành động đều trở nên
xấu ác.Hành nghiệp có nhiều hình tướng khác nhau;có nhiều
loại nghiệp thuần thiện,có nhiều loại hoàn toàn bất thiện
và có loại nghiệp lẫn lộn cả hai.Dù hành động dường
như biểu lộ hình tướng khá dữ dội bạo động,nhưng nếu
tác ý chân chánh thì nó vẫn mang đến an lạc hạnh phúc.Trong
khi ấy,nếu tác ý sai trái và nất chánh thì dù cho hành động
dường như hữu ích và tốt đẹp nhưng thật tế vẫn sẽ
mang đến nghiệp báo xấu.Tất cả đều tùy tâm:nếu tâm
bạn đã thuần thục và khéo huân tập rồi thì mọi hành
động đều trở nên chánh đáng tốt đẹp nhưng thựa tế
vẫn mang đến nghiệp báo xấu.Tất cả đều tùy tâm:nếu
tâm bạn đã thuần thục và khéo huân tập rồi thì mọi hành
động đều trở nên chánh đáng tốt đẹp.Trái lại,nếu
tâm bạn chưa được thuần thục, lại còn thường xuyên ảnh
hưởng bởi tham dục và sân hận,thì tùy việc làm dường
như chánh đáng nhưng thực tế bạn vẫn sẽ tiếp tích tập
nghiệp báo xấu.Nếu càng có nhiều người hơn tin vào phép
tắc nghiệp báo thì ta có thể tuyệt đối không cần đến
lực lượng cảnh sát hay những chế độ hình phạt.Dù trên
hình thức ngoại tại,người ta có thể áp dụng đủ loại
kỹ thuật để chấp pháp nhưng nếu thiếu mất niềm tin nội
tại đối với các hành nghiệp thì cũng không thể mang đến
một xã hội hòa bình được.Trong xã hội hiện đại,máy
móc tối tân phức tạp được dùng để kiểm soát theo dõi
và nhận diện những kẻ phạm pháp.Nhưng dụng cụ càng tinh
vi tối hảo thì tội phạm càng trở nên giải hoạt ngoan cố
hơn.Nếu muốn cải thiện xã hội nhân loại thì tăng cường
pháp luật ngoại tại không thôi vẫn chưa đủ; chúng ta cần
có sự tiết chế nội tâm.
Phương
thức sống văn minh,hòa bình và nền đạo lý tâm linh cần
phải được tiến hành song song.Trước khi Trung Cộng xâm chiếm
năm 1959;các quốc vương Tây Tạng đã dựa theo quan niệm đạo
đức Phật giáo để chế định luật pháp quốc gia.Nhân dân
khắp toàn thế giới bảo rằng người Tây Tạng ôn hòa nhân
từ một cách phi thường.Tôi không thể thấy lý do nào khác
giải thích nết đặc thù của nền văn hóa chúng tôi hơn
là sự việc nó đã được đặt trên nền tảng giáo pháp
bất bạo động của Phật Giáo từ quá nhiều thập niên
qua.
Chúng
ta có thể tạo nghiệp qua ba cửa ngõ:thân,ngữ,và ý.Qua các
cửa ngõ này, ta có thể tạo hoặc thập thiện nghiệp hoặc
thập bất thiện nghiệp.Trong các bất thiện nghiệp có ba
việc thuôc về thân,bốn việc thuộc về khẩu và ba việc
thuộc về ý.Việc phạm tội thứ nhất do thân gây ra là sát
sanh. Để tạo nên tội sát sanh, đương nhiên phải có sự
liên quan đến một sanh mạng nào khác.Còn tự sát là một
trường hợp biệt lệ vì không liên quan gì đến những kẻ
khác.Nếu bạn khởi lên tâm niệm muốn hạ sát một kẻ nào
đó, nhưng bạn lại giết lầm người khác; hành động này
hoàn toàn chưa phải là một bất thiện ngiệp đối với tội
sát sanh.Mặt khác nếu trong tâm thức vốn có sẵn động cơ
sát hại muôn loài,và bạn sẵn sàng giết bất cứ ai bạn
gặp; trường hợp này đã xác định rõ rệt,hoàn toàn đây
là một bất thiện nghiệp của tội sát sanh.
Sát
sanh có thể vì tam độc; tham,sân,si mà ra.Ví dụ: vì tham ăn
thịt mà ta có thể sát sanh,vì sân mà ta có thể giết địch
thủ và vì si mà ta giết thú để cúng tế.Bất kể là bạn
đích thân tạo nghiệp hoặc xúi dục người khác tạo nghiệp
đều gây nên nghiệp ác sát sanh như nhau. Để cho hành vi sát
sanh rõ ràng hoàn thành,người bị giết chắc chắn phải chết
trước hung thủ.
Nghiệp
ác thứ nhì do thân tạo ra là trộm cướp.Trộm cướp có
thể thúc đẩy vì tham hoặc giả vì sân hận mà muốn hãm
hại người nào.Trộm cướp cũng có thể do si,vì lầm tưởng
rằng bạn có thể cướp lấy bất cứ gì mình muốn.Chủ
tâm là muốn khai phân vật sở hữu và chủ sở hữu..Trộm
cướp có thể thực hành bằng bạo lực hoặc do lén lút;
hoặc do bạn vay mượn xong,chờ chủ nhân quên rồi giữ lại
luôn cho mình; hoặc mượn tiền không chịu trả.Hành động
trộm cướp được kể như hoàn tất khi bạn có ý nghĩ rằng
món đồ vật giờ đây thuộc về mình.Dù chính bạn không
trực tiếp mà để cho kẻ khác làm dùm mình vẫn bị xem như
tội trộm cướp.
Nghiệp
cuối cùng trong ba nghiệp ác của thân là tà dâm Đó là liên
hệ sinh lý với một người không thích hợp,thực hiện tại
một cơ phận không thích hợp; vào một thời giờ không thích
hợp; tại một điểm không thích hợp hoặc vi phạm ý muốn
của người khác-đương nhiên là bao gồm cả việc hãm hiếp.
Đối với người đàn ông thì người đàn bà không thích
hợp bao gồm mẹ mình; vợ hoặc người yêu của kẻ khác;
cô gái giang hồ do người khác trả tiền thuê bao, thân quyến
của chính mình hoặc những người nữa đã xuất gia như các
ni sư.Cũng bao gồm luôn cả những người đàn ông khác.Những
cơ phận không thích hợp trong thân thể là hậu môn và miệng.Những
nơi chốn không thích hợp là chung quanh tịnh thất của sư
phụ mình,gần tháp miếu hoặc ngay trong chùa hoặc ngay trước
mặt cha mẹ mình.Thời gian không thích hợp đối với người
đàn ông là khi người đàn bà đang thời kỳ kinh nguyệt,lúc
mang thai và khi người đàn bà đang vướng phải một chứng
bệnh mà sự giao hợp làm cho bệnh trở nên trầm trọng.Nếu
người đàn ông giao hợp sinh lý theo những cách trên thì dù
với chính vợ mình vẫn kể là tà dâm.Thông thường mà nói,sự
giao hợp là do từ tham luyến,nhưng người ta vẫn có thể
giao hợp vì sân hận ví dụ như người đàn ông ngủ với
vợ của kẻ thù của hắn.Có lúc cũng do vì vô minh mà nghĩ
rằng sự liên hệ sinh lý có thế giúp con người đạt đại
giác ngộ.Nghiệp xấu của hạnh tà dâm chỉ do mình tự tạo
và hành động trở nên cụ thể khi có sự va chạm giữa hai
cơ quan sinh dục.
Bốn
loại nghiệp xấu kế tiếp là khẩu nghiệp.Trước tiên là
vọng ngữ; bao gồm việc nói những ngôn từ trái với điều
đã thấy, đã nghe và đã biết.Vọng ngữ có thể do bởi
tham,sân hoặc si.Chủ tâm là gây hoang mang cho người khác,có
thể diển đạt bằng lời nói,gật đầu hoặc chỉ cần ra
một dấu tay.Bất cứ hành động nào có chủ ý làm người
ta hoang mang đều tạo nên nghiệp xấu vọng ngữ.Và nếu người
khác nghe thấy những vọng ngữ này, điều đó đã làm cho
hành động vọng ngữ được thành hình.Tiếp theo,là nói lời
chia rẽ ly gián.Chủ tâm là gây sự bất hòa phân tranh giữa
bạn bè hoặc tăng đoàn vì quyền lợi của chính mình hoặc
vì quyền lợi của người khác.Dù một người nào đó có
thành công hay không trong việc tạo ra sự phân tranh bất hòa
thì hành động ly gián của họ hoàn tất ngay trong phút giây
mà người khác nghe được những lời nói chia rẽ này.
Kế
tiếp là ác ngữ.Chủ tâm là nói lời thô ác,và nghiệp ác
ngữ sẽ hoàn tất ngay khi người bị nói xấu nghe được
những lời mắng nhiếc nhắm đến họ.Gièm pha nói xấu bao
gồm những lời sỉ nhục người khác,chỉ trích lỗi lầm
người ấy dù đúng hay sai.Nếu người nào sử dụng ngôn
ngữ ác độc để gây tổn thương cho người khác, đó gọi
là ác ngữ.Kế tiếp là ỷ ngữ (nói chuyện thị phi). Ỷ
ngữ là nói chuyện thị phi bỉ thử do một trong tam độc[3]
thúc đẩy.Chủ đích đơn giản là chỉ muốn hàn huyên vô
cớ hặn nhàn đàm tâm sự không mục đích. Ỷ ngữ không
cần có người thứ hai.Bạn chẳng cần có một người tri
âm, bạn có thể nói lời ỷ ngữ( lời thị phi) bằng cách
nói chuyện với chính mình.Nhàn đàm vô ích bao gồm việc
bàn luận chiến tranh thời sự,việc lỗi lầm của kẻ khác
hoặc biện luận chỉ biện luận thôi.Cũng bao gồm luôn việc
đọc các loại sách không quan trọng gì cả,các loại sách
vô bổ mất thì giờ chỉ vì ái chấp.
Sau
cùng là ba nghiệp xấu được tạo ra bởi ý, điều đâu tiên
là tham dục.Đối tượng của tham dục là vật sở hữu của
người khác.Phiền não cổ súy cho lòng tham dục có thể do
tam độc tham,sân si gây nên.Hoàn thành việc làm bất thiện
này liên hệ đến năm yếu tố: tham chấp mãnh liệt tài vật
của người khác; ý đồ tích chứa của cải; dã tâm thèm
muốn tài vật người khác; muốn giựt của cải người khác
tạo thành của riêng mình; không trông thấy được sự nguy
hại vì thèm khát tài vật của người.Nếu hội đủ năm
yếu tố này khi người ta ao ước thèm khát vật gì đó thì
hành vi tâm lý này (tham dục) đã hoàn thành.
Kế
đến là tâm sân hận; tâm sân hận tương tự như ác ngữ,
chủ đích là do ý muốn gây thương tổn cho người; hoặc
là nói lời ác ngữ hoặc là mong cầu người ta gặp hoạn
nạn tai ương và bị thất bại,hỏng việc.Một khi bị cuốn
hút theo tâm niệm như vậy thì cũng đã hoàn thành nghiệp
sân rồi. Điều này (nghiệp sân) cũng đòi hỏi cần phải
có năm yếu tố: 1/phải có động cơ căn bản là lòng sân
hận hoặc lòng phẫn nộ.2/thiếu tinh thần nhẫn nhục.3/không
tri nhận được những lỗi lầm của sự giận dữ.4/cố tình
hãm hại kẻ khác.5/không tự tri nhận rằng nếu bạn chỉ
cần thấu hiểu được những hậu quả tai hại của tâm sân
hận không thôi,thì sự tri nhận này cũng đủ sức giúp bạn
chế ngự được ý muốn hãm hại kẻ khác rồi.Chỉ cần
bạn đơn thuần mong muốn người khác gặp khổ đau ách nạn,
đó chính là tâm sân hận.
Hành
vi cuối cùng trong mười hành vi bất thiện là tà kiến hoặc
chấp kiến (tức là bám víu một cách ngoan cố vào những
tri kiến sai lầm); những điều này có nghĩa là bạn phủ
nhận bản tánh tồn tại của các pháp hiện hữu.Thông thường
có bốn loại tà kiến: tà kiến đối với nhân;tà kiến đối
với quả; tà kiến đối với tác dụng của các pháp và tà
kiến đối với sự hiện hữu của một vật thể. Đối
với tà kiến về nhân thì tin rằng không có hành nghiệp;
đối với tà kiến về quả thì tin rằng có những hành vi
nào đó không tạo ra nghiệp báo; tà kiến đối với tác dụng
của các pháp thì nghĩ rằng con cái không phải do cha mẹ nuôi
nấng,và hạt giống không thể kết trái và cũng nghĩ rằng
không có tiền kiếp hoặc không có đời sống sau khi chết.Tà
kiến thứ tư là tà kiến đối với sự hiện hữu của mọi
vật thể-do vì vô minh và tham chấp mà tin tưởng rằng các
bậc A La Hán,Niết Bàn và Tam Bảo đều không hiện thực.Ngài
Tsong Kha-Pa nói rằng:mặc dù có nhiều loại tà kiến khác
nhau nhưng các tà kiến này thật sự cắt đứt mọi cội rễ
tích lũy công đức của con người và chính vì lý do đó đã
khiến cho người ấy bị cuốn hút theo các hành vi bất thiện
một cách không kiềm chế nổi.Vì thể,tà kiến không tin Tam
Bảo và tà kiến không tin luật nhân quả được gọi là tà
kiến lớn nhất.
Chúng
ta cũng nên biết rằng có sự sai biệt nặng nhẹ trong các
hành nghiệp.Khi hành vi được thôi thúc bởi những phiền
não mãnh liệt thì hành vi này được gọi là hành vi vô cùng
nghiêm trọng.Phương thức hành vi tạo tác cũng quyết định
mức độ khinh trọng của nghiệp.Ví dụ như một cuộc mưu
sát được diễn ra trong tâm thức hân hoan,trước tiên là
tra tấn,rồi chế giễu và phỉ báng người ta thì cuộc mưu
sát này được gọi là cuộc mưu sát rất nghiêm trọng vì
con người đã bị giết một cách vô nhân đạo.Nếu kẻ sát
nhân không có lương tâm và không có ý thức hổ thẹn thì
hành vi sát sanh ác độc này được kể là rất nghiêm trọng
bởi vì hắn đã đánh mất khả năng hoặc lực lượng đối
trị.Nếu sát sanh vì do ngu si, với mục đích sát sanh để
làm tế phẩm chẳng hạn và nghĩ rằng hành động sát sanh
này thật sự là một nghi lễ tôn giáo chứ không phải là
một hành vi xấu ác thì theo kinh dạy,nghiệp tạo ra xem như
rất nghiêm trọng.
Thông
thường,nếu bạn tái phạm một vài hành vi nào đó càng nhiều
lần thì nó càng trở nên nghiêm trọng hơn.Nghiệp lực nặng
hay nhẹ cũng còn tùy thuộc kẻ tạo tác.Nếu bạn hồi hướng
công đức do sự phúc lợi của chúng sanh để tầm cầu chứng
ngộ,kinh dạy,năng lực sẽ mạnh mẽ hơn.Trong khi ấy,nếu
hồi hướng công đức do mục tiêu thấp kém hơn,kinh dạy,năng
lực cũng sẽ yếu hơn. Điều này cũng còn được áp dụng
cho hành vi bất thiện nữa.Phiền não càng thôi thúc dữ dội
chừng nào thì hành nghiệp càng gia tăng mạnh mẽ chừng ấy;
và trong tất cả các phiền não này thì sân hận được kể
là loại phiền não mạnh mẽ nhất.Một niệm sân rất nhỏ
đối với một vị Bồ Tát sẽ thiêu hủy mọi công đức
tích tụ từ ngàn kiếp của bạn.
Quả
báo của những hành vi bất thiện dựa trên cường độ của
các phiền não đã xúi giục sai sử chúng.Cũng có các quả
báo tương ứng với các loại nghiệp nhân.Ví dụ:vì đã từng
sát sanh,con người sẽ bị đọa sanh vào các cảnh giới thấp
kém;sau đó dù màng được thân người nhưng thọ mạng cũng
sẽ rất ngắn.Bởi vì đã từng trộm cướp nên sẽ thiếu
thốn vật chất.Bởi vì tà dâm nên sẽ có người phối ngẫu
không trung thành.Bởi vì ác ngữ nên người ta sẽ nhục mạ
bạn.Bởi vì nói lời ly gián nên bằng hữu bất hòa chia rẽ
v.v…Một loại quả báo khác là cách hành xử theo bản năng
bẩm sinh.Bởi vì đời trước sát sanh,cho nên dù được đầu
thai làm người nhưng vẫn tự nhiên có tính tình rất xung
động và thích giết chóc.Cũng có loại quả báo tùy theo hoàn
cảnh và môi trường; loại quả báo này chín mùi và tích
lũy chung cho cả tập thể cộng đồng.Ví dụ như,do bởi sát
sanh mà một người đã sinh sống ở vùng lúa mạ trái trăng
không được xum xuê dồi dào,làng cùng hẻo lánh,khí hậu
không tốt, đầy dẫy cây độc gai góc.Bởi vì trộm cướp
nên gặt quả báo làm người nông phu bị thất mùa.Bởi vì
tà kiến mà có quả báo phải chịu hoàn cảnh thiếu sự cứu
hộ và không nơi nương tựa.
Nếu
do nhờ giới luật mà con người có thể tự kềm chế và
không đắm chìm vào các hành vi xấu ác; ngược lại còn quyết
tâm không để dính líu vào những sự kiện như thế thì người
đó đã tích lũy được nhiều thiện hành.Nếu không đủ
sức hoặc không có khả năng để tạo tác ác nghiệp nhưng
vì đạo đức nên tự chế không làm mới được kể là tích
tụ thiện hành.
Tuy
hành vi đã tạo tác rồi nhưng không phải do cố ý; ví như
ngộ sát,sát sanh trong giấc mộng,hoặc làm những việc trái
với ý nguyện cá nhân; trong những trường hợp như vậy,hành
động tuy đã tạo tác nhưng nghiệp vẫn không tích lũy.Do
vì thiếu yếu tố cần thiết là sự chủ tâm cố ý nên nghiệp
báo của hành động cũng không thành hình.Mặt khác nếu bạn
cưỡng bách người nào phải dính líu đến các hành động
bất hảo thay thế cho bạn thì nghiệp xấu tích tụ là do
từ bạn mà ra.
Nghiệp
quả có thể ở đời này, đời sau hoặc cách khoảng nhiều
đời mới chín mùi.Một vài hành động quá trọng đại gây
ra do sự vô minh và sân hận kịch liệt nên được xem như
rất trầm trọng và đã mang đến quả báo ngay trong hiện
đời.Các hành vi tốt đẹp tích cực cũng thế.Nếu cưu mang
bi tâm lai láng đối với tất cả chúng sanh,nếu vững tâm
quy y Tam Bảo và đền đáp ân đức sư trưởng cùng cha mẹ
mình thì hoa trái của các hành động này được kể là quá
thù thắng đến nỗi chúng sẽ khởi sự chín mùi ngay trong
hiện kiếp.
Mang
được thân người chủ yếu là do trì giới thanh tịnh và
tự chế không tạo mười ác nghiệp.Tuy nhiên để có được
thân người với nhiều trợ duyên ưu đãi giúp vượt tiến
trên quá trình tu hành thì vẫn phải cần đến các nhân tố
khác nữa. Điều này bao gồm cả việc sống lâu để hành
trì Phật pháp một cách viên mãn.Cũng đồng thời cần bổ
túc thêm; nếu có được thân hình tráng kiện,trang nghiêm,khỏe
mạnh,lại sanh trưởng trong một gia đình tôn quý; đương
nhiên bạn sẽ tạo được niềm quy ngưỡng lớn lao từ tất
cả mọi người và gây được sức ảnh hưởng rất to lớn.Trong
kinh điển có đề cập đến nhân tố khác, đó là ngôn từ
đáng tin cậy và thân tâm cường tráng để tránh không bị
công kích bởi những sự hỗn mang khuấy phá.Chỉ cần thoáng
trông thấy bạn,thì với nhân dáng thu hút,bạn sẽ không khó
khăn gì trong vấn đề thu nạp đệ tử và tạo cho họ vững
tin nơi bạn.Khi thuộc dòng dõi của một gia đình tôn quý,mọi
người sẽ lắng nghe và lưu tâm đến lời khuyên của bạn
hơn.Bằng sự giúp đỡ vật chất cho nhiều người,bạn có
khả năng phối hợp đông đảo quần chúng với sức ảnh
hưởng của bạn và với ngôn từ đáng tin ,bạn sẽ làm cho
quần chúng tin tưởng vào lời nói như thật của bạn.Những
gì bạn nói đều có thể thành tựu sớm sủa đúng theo ý
nguyện.chẳng khác nào như chiếu chỉ của một vị quốc
vương.Trước đám đông,bạn không còn sợ sệt hay rụt rè
khi giảng pháp cho họ.Và cũng sẽ có rất ít chướng ngại
trong việc tu hành.Nhờ thân tâm vững mạnh,bạn có thể nhẫn
chịu được sự thử thách cam go của thể xác và cũng không
còn hối hận hoặc gặp bất cứ chướng ngại nào trong nỗ
lực đạt được bất cứ ước nguyện gì của mình và của
người.
Mỗi
một trong những ưu điểm khác nhau này đều do một nghiệp
nhân đặc thù của nó.Nhân trường thọ là do hằng thường
có thái độ vị tha giúp ích, không bao giờ gây thương tổn
cho kẻ khác.Thân thể cường tráng khỏe mạnh là do cung cấp
quần áo mới cho người và kềm chế không nóng giận.Sanh
trưởng trong gia đình tôn quí là do nhân luôn luôn khiêm cung,tuyệt
đối không cao ngạo và tự xem mình như tôi tớ cho sư trưởng
và cha mẹ của mình.Nhân đại phú là do bố thí tài vật
cho người nghèo,và nhân có lời ăn tiếng nói uy tín là do
kềm chế khẩu nghiệp.Gây được nhiều uy tín ảnh hưởng
sâu sa là do nhân cúng dường Tam Bảo và cha mẹ sư trưởng
mình v.v…Có thân tâm vững mạnh là bởi cung cấp thức ăn
vật uống cho người.Bạn sẽ có một thân người đặc biệt
hy hữu với nhiều ưu điểm kể trên nếu bạn tích tập các
nghiệp nhân vừa dẫn.
Nếu
cứ trì trệ biếng nhác,không chịu suy gẫm kỹ càng về luật
nghiệp báo,có thể ta tự cho rằng mình chẳng làm gì xấu
ác và tự cho mình là một người tu hành đạo hạnh.Tuy nhiên,nếu
tự phân tích cặn kẽ những ý nghĩ và việc làm của mình
thì sẽ khám phá rằng hằng ngày ta đang vướng vào những
lời nói vô căn cứ gây tổn thương cho người; hoặc đang
vướng vào lỗi tham đắm.Ta sẽ khám phá rằng mình thật
sự thiếu mất yếu tố hành đầu cần thiết của lòng tín
tâm vững vàng kiên định để có thể tuân thủ pháp tắc
nghiệp quả một cách chân chính.Ngay bây giờ ta cần tri nhận
được sự khác biệt và khiếm khuyết giữa việc tu hành
theo pháp Phật và phương thức sinh sống thường nhật.Hãy
liên kết tầm hiểu biết về luật nhân quả với việc làm
của bạn để kết thúc sự dị biệt này.Nếu tri nhận được
mối nguy hiểm tiềm ẩn trong đường lối tư duy và hành động
thì ta sẽ không ngừng bồi dưỡng quyết tâm nhằm sửa đổi
cách cư xử và ý tưởng của ta.Ngài Tsong-Kha-pa dạy rằng:vì
đã liên kết quá lâu với những phiền não nên dù chúng ta
có tận sức để không vướng mắc vào các hành vi bất thiện,tuy
nhiên đôi khi ta tự phát hiện ra rằng mình không thể nào
tự chủ được để tránh tạo tác thêm nhiều hành vi bất
thiện.Ta không nên khinh xuất đối với những chuyện như
vậy.Trái lại hãy dấn bước theo những phương pháp thanh
tịnh hóa do chính đức Phật khuyến dạy.Ta có thể thanh tịnh
hóa và khắc phục điều xấu ác đã tạo bằng cách áp dụng
bốn oai lực đối trị. Đầu tiên là sám hối lực[4].Bằng
cách tư duy đến tính cách nghiêm trọng về quả báo của
các hành động xấu ác,bạn nên phát khởi nỗi niềm ân hận
sâu xa về những hành vi đã tạo ngay tự đáy lòng mình.Thứ
hai là thanh tịnh lực[5],có thể đạt được xuyên qua nhiều
phương pháp khác nhau bao gồm việc thọ trì đọc tụng kinh
điển,quán tu lý không tánh,trì chú, đắp tạo Phật tượng,cúng
dường,xưng tán danh hiệu chư Phật.Những pháp tu thanh tịnh
này cần phải cương quyết thực thi cho đến khi bạn thấy
được dấu hiệu và triệu chứng thành công.Những dấu hiệu
ấy bao gồm mộng thấy ói mửa;mộng thấy uống sữa bò hoặc
sữa đặc; mộng thấy mặt trời và mặt trăng; mộng thấy
bay bổng hay lửa cháy hay chế phục các bò rừng hay người
mặc áo choàng đen; mộng thấy các vị tăng ni; mộng thấy
trèo núi; và mộng thấy nghe kinh.Những điều đó đều là
triệu chứng thành công trong pháp tu thanh tịnh.
Thứ
ba là năng lực quyết tâm không tạo tác nghiệp ác[6] trong
tương lai.Nếu có năng lực quyết tâm và tự khắc chế không
tạo mười ác nghiệp; không những bạn có khả năng thanh
tịnh hóa sự tiêu cực của mười ác nghiệp không thôi mà
bạn còn có khả năng thanh tịnh hóa phiền não và các dấu
ấn do phiền não để lại.Nếu năng lực quyết tâm của bạn
rất phiến diện thì pháp tu thanh tịnh cũng sẽ cạn cợt.Năng
lực sau cùng là quán tưởng quy y Phật, Pháp và Tăng và vì
phúc lạc cho mọi loài chúng sanh mà phát nguyện thành tựu
quả vị giác ngộ.
Nếu
ác nghiệp đã tạo mà không hề thanh tịnh hóa thì sẽ tạo
nên cơ duyên thác sanh vào cảnh giới thấp kém.Ác nghiệp
có thể được hoàn toàn thanh tịnh hóa trong ý nghĩa là tiềm
năng của nó hoàn toàn tận diệt,hoặc duyên thác sinh vào
những cảnh giới thấp hơn cũng đã tận diệt duy chỉ còn
một vài việc rắc rối đau đầu đơn giản trong đời này.
Đó là,bất cứ hành vi xấu ác nào vốn phải thời gian dài
mới sanh ra kết quả,nhưng nay trong thời gian ngắn nghiệp
báo đã chiêu cảm rồi.Kết quả còn tùy theo pháp tu thanh
tịnh của hành giả có thiện xảo chăng,tứ oai lực có hoàn
bị không và đồng thời sự hạ thủ công phu của hành giả
có dõng mãnh không và pháp tu tịnh trị kéo dài bao lâu rồi.Trong
vài trường hợp,nghiệp chiêu cảm đã bị hủy diệt; trong
vài trường hợp khác vẫn còn thọ nhận một vài chiêu cảm
nhẹ hơn.Bạn chớ nên xem như điều này mâu thuẫn với lời
dạy trong kinh điển rằng nghiệp đã tạo tác không baogiờ
xóa nhòa được mức độ chiêu cảm dù cả trăm kiếp. Điều
này có nghĩa là nghiệp đã tạo ra chưa được thanh tịnh
hóa thì không bao giờ có thể phôi pha được tiềm năng chỉ
vì thời gian trôi qua.Không có hành động nào mà không thể
thanh tịnh hóa được.Sự thanh tịnh hóa sẽ giúp diệt trừ
tất cả mọi tiềm năng chiêu cảm gây nên từ các nghiệp
xấu; cùng thế ấy,mọi hành động thiện hảo cũng đều
bị giảm mất sức chiêu cảm khi khởi lên một niệm sân.Nhưng
Đức Phật đã dạy rằng bạn không bao giờ thanh tịnh hóa
được hành nghiệp một khi nó đã tạo thành kết quả.Ví
dụ: những kinh nghiệm tiêu cực xấu trong hiện đời là quả
của hành vi xấu đã tạo từ quá khứ; những nghiệp quả
đã diễn ra rồi,bạn không thể tịnh trừ chúng được.Ngài
Tsong-Kha-pa bảo rằng;những thiện nghiệp có thể vì các nhân
tố đối kháng như sân hận mà mất hẳn năng lực; cho nên
ta không chỉ cẩn trọng để tích tập công đức không thôi;
mà còn cần phải bảo vệ các công đức đã tích tập được
một cách hết sức thận trọng nữa. Điều này thực hiện
được bằng cách hồi hướng công đức để thành tựu sự
chứng ngộ cho mục đích thượng cầu Phật quả.Kinh dạy
rằng một khi bạn đã hồi hướng công đức để đạt đến
những mục tiêu như vậy thì chỉ khi nào đã đạt thành viên
mãn rồi,các thiện nghiệp bạn tạo mới không bao giờ bị
mất hẳn tiềm năng của nó.Chẳng khác nào như đã ký thác
tiền bạc vào ngân hàng thì bạn rất yên tâm đối với giặc
cướp-giặc cướp ở đây là tham,sân si.
Dù
ta có thể thanh lọc hoàn toàn mọi xấu ác và hủy diệt tiềm
năng mang lại các hậu quả đáng sợ của nó xuyên qua cách
vận dụng các lực lượng đối trị thích nghi nhưng chỉ
cần đơn giản không phạm vào các ác nghiệp từ lúc đầu
thì vẫn tốt hơn rất nhiều.Do vậy,tốt hơn hết là bạn
không nên phạm vào và không bao giờ để cho nội tâm bị
vây bẩn bởi những ác nghiệp như vậy.Ngài Tsong-Kha-pa nói
rằng cũng tương tợ như một người bị gãy chân;sau đó,lành
lại nhưng quả thật chiếc chân bị gãy khác xa so với chiếc
chân chưa hề bị gãy bao giờ.
Có
lẽ có người nghĩ rằng vì lý do trong một số kinh điển
khác có đề cập đến sự phú quý và các quyền lợi của
kiếp sống hiện nay trong vòng luân hồi như những đối tượng
cần phải xả bỏ và khước từ,nên một hành giả nào đó
còn có ý nguyện đạt được hình thức tồn tại lương hảo
là điều không thích hợp. Đây là thái độ rất sai lầm.Tâm
nguyện mà chúng ta vừa nói gồm có hai loại; chí nguyện tạm
thời và chí nguyện cứu cánh.Chí nguyện tạm thời bao gồm
sự truy cầu thân người quí giá trong kiếp tới.Dựa vào
thân người quí giá như vậy bạn có thể liên lỉ tu hành
Phật pháp để cuối cùng đạt thành chí nguyện cứu cánh,
đó là sự thành tựu giác ngộ.Tuy rằng đối với một Đại
thừa hành giả; mục đích cứu cánh là muốn nỗ lực đạt
được Nhất Thiết Trí nhằm mưu cầu phúc lợi cho quần sanh.Nhưng
cũng đồng thời rất cần thiết cho vị hành giả này nguyện
cầu đạt được một sự tái sanh tốt đẹp trong đời
vị lai,như có được một thân người chẳng hạn để vị
ấy có thể tiếp tục tu hành.Ngài Tịch Thiên nói rằng;thân
người quí giá cần được nhớ nghĩ như chiếc thuyền vượt
ngang qua biển luân hồi. Để đạt đến mục đích cứu cánh
thành tựu cảnh giới Nhất Thiết Trí,bạn phải có được
thân người hiếm quí này trong rất nhiều kiếp. Đạt được
hình thức tái sanh tốt đẹp như vậy,nguyên nhân cơ bản
là do trì giới.
Đối
với đa số nhiều người,quả thật khó khăn để bỏ hẳn
thế gian sau khi họ phát nguyện tu hành.Người tu hành tốt
nhất là xả bỏ mọi sinh hoạt thế gian,hy hiến cuộc đời
còn lại của mình ở một nơi biệt lập đơn độc để tu
hành. Điều này đáng khen ngợi và có nhiều đại lợi ích
nhưng rất khó để tu như vây đối với đa số nhiều người
trong chúng ta.Bạn phải lo nghĩ về chúng cuộc đời của mình,làm
việc trong cộng đồng và phục vụ cho nhân quần nữa.Bạn
không nên hoàn toàn bận lòng với mọi sinh hoạt thế tục
mà hãy dùng nhiều năng lực và thời gian để tu hành ngõ
hầu cải thiện đời sau.Bạn sẽ bắt đầu liễu ngộ rằng
mọi hành sự trong hiện đời không đến nỗi quan trọng lắm
so với vận mệnh tương lai.
Bạn
có thể sẽ có được một cuộc chuyển sanh tốt đẹp ở
đời vị lai do sự quy y và phụng hành giáo pháp theo luật
tắc nghiệp báo; bằng nỗ lực từ bỏ các hành động xấu
ác và tích tập những hành vi lương thiện.Tuy nhiên,vì vấn
đề chuyển sanh thích hợp là một vấn đề còn nằm trong
phạm vi luân hồi mà bản chất của luân hồi là “khổ”
nên ta không nên lấy đó làm thỏa mãn,Trái lại,ta hãy bồi
dưỡng sự nhận thức rằng mọi hình thức hiện hữu trong
vòng luân hồi đều mang tính chất “khổ não”.Từ vô thỉ
đến nay,ta từng quen thuộc với tâm chấp thủ đối với
sự sung mãn của luân hồi mà chẳng hề liễu tri được rằng
sự khoái lạc của luân hồi là :một sự khổ đau đích thực.Cho
đến ngày nào mà các phạm nhân chưa hiểu rằng mình đang
bị giam cầm và cũng chẳng tri nhận được rằng cuộc đời
trong ngục thất rất khó và rất khổ để nhẫn chịu thì
họ sẽ vẫn không phát khởi niềm ước mong chân thật để
được thoát khỏi vòng lao ngục ấy.Luân hồi cũng vậy,cho
đến khi nào mà bạn chưa nhận thức được các khiếm khuyết
của đời sống trong vòng tuần hoàn hiện hữu này,thì bạn
sẽ chẳng bao giờ chân chánh phát nguyện đạt được Niết
Bàn tức là giải thoát khỏi luân hồi.
Bạn
không nên có quan niệm sai lầm rằng Phật giáo là đạo bi
quan yếm thế.Trái lại, Phật giáo rất lạc quan bởi vị
mục đích mà mỗi cá nhân nhắm đến, đó là sự chứng ngộ
viên mãn hầu có thể đạt được một niềm an lạc toàn
bích và vĩnh cửu.Phật giáo gợi nhắc chúng ta rằng mỗi
người đều có thể đạt thành mục đích tối thượng này.Những
khoái lạc nhất thời của luân hồi dường như có vẻ vui
thú, nhưng chúng không thể thỏa mãn chúng ta được,cho dù
ta có được hưởng thụ lâu đến cách mấy đi nữa.Chúng
chẳng bền vững vì chúng dễ biến hóa thay đổi.Trái lại,với
cứu cánh thường hằng và vĩnh cữu của an lạc rốt ráo
Niết Bàn thì những khoái lạc và an vui tạm bợ trong vòng
luân hồi này đều trở thành vô nghĩa.
[1]
Asoka: A Dục Vương,
[2]
Dịch giả chú thích: An action: dịch là nghiệp vì trong trường
hợp này rõ ràng tác giả muốn nói là hành vi có tác ý.Mà
hành vi có tác ý chính là nghiệp.
[3]
Tam độc: ba độc tham sân si
[4]
Sám hối lực: power of regret
[5]
Thanh tịnh lực: power of purification
[6]
Năng lực quyết tâm không tạo tác nghiệp ác: power of resolve
not to engage in the non virtuous deed
