SANH
Nghiệp
(Karma) có thể được hiểu như sự quan hệ giữa nguyên nhân
và kết quả;khá giống như lối hiểu biết của các nhà vật
lý học về mỗi tác động đều có một phản ứng tương
đồng hay trái ngược. Đối với vật lý học,không phải
bao giờ ta cũng tiên đoán được hình thức nào mà phản ứng
sẽ sanh ra.Nhưng đôi khi ta có thể tiên liệu được phản
ứng và có thể làm một chút gì để dịu bớt kết quả.Khoa
học ngày nay đang cố gắng dùng đủ mọi phương thức để
thanh lọc hoàn cảnh môi sinh đã từng bị ô nhiễm.Có nhiều
khoa học gia đang tìm cách ngăn chặn để tránh tiếp tục
ô nhiễm thêm nữa.Cùng thế ấy,những kiếp sống vị lai
của ta cũng được định đoạt bởi những hành vi trong hiện
tại cũng như trong tiền kiếp và trong nhiều kiếp quá khứ.Việc
tu hành Phật pháp được hiểu là để làm dịu bớt kết
quả của những hành nghiệp[1]của ta và để ngăn chận mọi
ô nhiễm chồng chất thêm từ những ý tưởng và hành vi tiêu
cực bất thiện.Nếu không,những tư tưởng và hành vi tiêu
cực ấy sẽ đưa dẫn ta đến sự chuyển sinh trong đau khổ
kịch liệt.Sớm muộn gì ta cũng sẽ chết và sớm muộn gì
ta cũng sẽ tái sanh luân hồi.Cảnh giới mà ta đầu thai vào
được chia làm hai loại: loại ưa thích và loại không ưa
thích.Nơi chốn tái sanh của ta tùy thuộc vào nghiệp thức.
Nhiệp
được tạo tác từ một tác giả-con người hay sinh vật.Chúng
ta không gì khác hơn là tự ngã, được tác thành dựa vào
liên tục tánh của ý thức[2].Bản tánh của ý thức là sáng
sủa,rõ ràng (linh minh giác tri).Nó là chủ tể của linh minh
giác tri,là nguyên nhân cho mọi hành vi được khởi lên bởi
ý thức trước đó trong một sát na.Nếu ta bắt đầu hiểu
rằng liên tục tánh của ý thức không thể tiêu hao hết được
trong vòng một đời sống thì ta sẽ khám phá rằng sự khả
dĩ có một mạng sống sau khi chết hợp với luân lý học.Nếu
ta không thể được thuyết phục để tin vào tánh liên tục
của ý thức thì ít ra,ta cũng biết không có chứng cớ gì
có thể bài bác lý thuyết có đời sống sau khi chết.Ta không
thể chứng minh,nhưng ta cũng không thể phủ định được.Có
rất nhiều trường hợp,con người nhớ rõ ràng những tiền
kiếp của họ. Đây không phải là hiện tượng chỉ giới
hạn cho riêng Phật giáo đồ.Có những người có những trí
nhớ như vậy mà ngya cả cha mẹ của họ cũng không tin có
đời sống sau khi chết hoặc có tiền kiếp.Tôi đã từng
thấy ba sự kiện trong đó,trẻ con có thể nhớ rành rẽ tiền
kiếp của chúng.Trong một trường hợp, sự hồi tưởng lại
tiền kiếp quá sống thực mà thậm chí song thân của chúng
trước kia không tin là có đời sống sau khi chết.Vì sự hồi
tưởng quá rõ ràng và chính xác của đứa trẻ,kết quả
là hiện nay họ đã bắt đầu tin tưởng. Đứa bé này không
những có thể hồi tưởng lại rõ ràng và nhận ra thôn làng
phụ cận mà một thời nó từng trú ngụ.Nó còn có thể nhận
diện được song thân đời trước mà nó chưa hề có dịp
quen biết trong hiện đời.Nếu không có đời sống sau khi
chết hoặc không có tiền kiếp thì ta phải bắt buộc tìm
cho ra một câu giải đáp khác cho những sự hồi tưởng kia.Có
rất nhiều trường hợp mà cha mẹ đã nuôi dưỡng hai đứa
trẻ trong cùng một phương cách,cùng một xã hội và cùng
một bối cảnh như nhau.Nhưng đứa này thành công hơn đứa
kia.Ta phát hiện những dị biệt như vậy xảy ra do kết quả
của nhiều dị biệt trong những hành nghiệp quá khứ mà chính
ta đã làm.
Chết
không gì khác hơn là sự tách rời của ý thức khỏi thân
thể.Nếu bạn không thể tiếp nhận cái hiện tượng gọi
là ý thức này, tôi cho là rất khó để thuyết minh chính
xác sinh mạng là gì.Khi ý thức nối liền vào thân xác và
sự quan hệ này nối tiếp thì ta gọi là “đời sống”.Và
khi ý thức chấm dứt sự quan hệ của nó với một thân xác
đặc biệt nào đó thì ta gọi là “chết”.Cho dù thân thể
ta là một tổng hợp của các cơ cấu tạo từ một loại
linh xảo của thuần nhiên quang minh[3].Vì không phải là vật
chất,ta không thể đo lường được nhưng điều này không
có nghĩa là nó không hiện diện.Ta đã từng tiêu pha quá nhiều
thì giờ, sức lực trong công cuộc nghiên cứu hay thăm dò
thế giới ngoại tại.Nhưng nay,nếu ta thay đổi cách thức
và trực hướng mọi phám phá,nghiên cứu và tinh lực của
chúng ta quay về với nội tại và bắt đầu phân tích thêm;
tôi thật sự nghĩ rằng chúng ta có đủ khả năng thấu triệt
bản tính của ý thức-sự trong sáng, sự linh minh này-ngay
chính từ trong tự thân của ta.
Theo
lối giải thích của Phật giáo,tâm thức được cho là không
hề bị trở ngại và cũng không có tính cách vật chất.Tất
cả mọi tình tự cảm giác,mọi phiền não,mọi lỗi lầm
của con người đều khởi nguồn từ những hành vi của tâm
thức.Tuy nhiên,cũng vì bản chất cố hữu của tâm thức này
mà con người có thể loại trừ tất cả những sai quấy và
phiền não ấy hầu mang lại một nền hòa bình vĩnh cửu
và niềm an lạc thường hằng.Bởi vì ý thức là nền tảng
của mọi hiện hữu và của sự giác ngộ nên còn có rất
nhiều bài khảo thuyết uyên áo bàn luận về vấn đề này.
Cho
chính kinh nghiệm bản thân,ta biết rằng ý thức hay tâm thức
rất dễ biến hóa, điều này cũng có nghĩa là chúng tùy thuộc
vào những điều kiện nhân duyên đã thay đổi, biến hóa
và ảnh hưởng chúng: những điều kiện và nhân duyên của
đời sống chúng ta. Để cho tâm thức có thể khởi phát,nó
cần phải có một nguyên nhân khả dĩ to lớn tương đồng
với thể tính của chính nó.Không có một sát na ý thức trước
đó thì không thể có bất cứ ý thức nào cả.Nó không thể
xuất phát từ hư vô và cũng không thể chuyên trở lại thành
hư vô.Vật chất không thể chuyển thành ý thức được.Do
vậy,chúng ta có thể quay lại để truy nguồn tìm gốc về
sự quan hệ tương tục nhân quả của sát na ý thức nầy…
Kinh
điển Phật giáo đề cập đến cả trăm tỉ thể hệ thế
giới; vô lượng vô biên thể hệ thế giới và ý thức đã
hiện diện từ vô thỉ đến nay.Tôi tin rằng còn có sự hiện
hữu của nhiều thế giới khác nữa.Nghành vũ trụ luận ngày
nay cũng nói rằng còn vô số hình thức thể hệ thế giới
khác nhau.Tuy khoa học chưa quan sát thấy được có đời sống
trên những hành tinh khác; nhưng quả tình không hợp lý để
luận định chỉ có tinh cầu duy nhất dựa vào thái dương
hệ này chứ không thể có bất cứ hành tinh nào khác có thể
có những đời sống hiện diện.Kinh Phật đề cập đến
dấu tích sanh mạng hiện diện trên nhiều thể hệ thế giới
khác nhau cũng như trên nhiều thái dương hệ khác nhau và vô
lượng vô biên vũ trụ thế giới.
Các
khoa học gia ngày nay sẽ có nhiều giải đáp khi được hỏi
đến nguyên nhân phát sinh và sự hình thành của vũ trụ.Nhưng
nếu được hỏi tại sao phát sinh loại tiến hóa này thì
họ sẽ không có câu trả lời thích đáng.Thông thường, họ
không giải thích sự kiện này như là do Thượng đế sáng
tạo ra; bởi vì họ là những quan sát viên khách quan có khuynh
hướng tin tưởng vào vũ trụ vật chất.Có người nói vũ
trụ ngẫu nhiên được tạo thành.Thế thì quan điểm này
tự nó không hợp lý; bởi vì nếu sự vật nào cũng hiện
diện bởi tình cờ thì cũng tương đương như ta đang nói
là mọi sự mọi vật đều không có căn nguyên.Nhưng ta lại
thấy trong sinh hoạt thường ngày thì mọi vật đều có nguyên
nhân của nó:mây là nguyên nhân làm mưa,gió thổi tung bay các
hạt giống để sanh ra cây cỏ.Không có sự vật nào tồn
tại mà không có nguyên nhân.Nếu sự tiến hóa nguyên nhân
của nó thì khả dĩ có hai lối giải đáp.Bạn có thể chấp
nhận rằng vũ trụ do Thượng Đế sáng tạo.Trong trường
hợp như vậy sẽ có rất nhiều mâu thuẫn; chẳng hạn như
sự khổ đau và tàn ác cũng tất nhiên là do Thượng Đế
sáng tạo.Một chọn lựa khác để giải thích rằng:vô số
chúng sanh với tiềm lực của nghiệp thức tích chứa đã
tạo ra toàn thể vũ trụ vạn hữu này thành một môi trường
cho chính họ.Thế giới mà ta đang sống được tạo ra bởi
chính những dục vọng và hành vi của chúng ta Đó là tại
sao ta hiện diện nơi đây Điều này, ít ra cũng hợp lý.
Vào
giờ phút chết,ta sẽ bị lôi kéo bởi sức mạnh của các
hành nghiệp của chính chúng ta.Kết quả của những nghiệp
bất thiện là chuyển sinh xuống cảnh giới thấp hơn. Để
tự bảo vệ mình không phạm vào các hành vi bất thiện,chúng
ta thử tưởng tượng xem liệu mình có chịu đựng nổi với
biết bao thống khổ ở các cảnh giới thấp hơn không? Nhận
chân được niềm an vui hạnh phúc là kết quả tất yếu của
các hành vi lương thiện thì ta sẽ hăng say vui vẻ trong việc
vun bồi phước đức.Cân bằng kinh nghiệm tự thân và kinh
nghiệm của tha nhân, bạn sẽ phát khởi tâm từ bi dõng mãnh;bởi
vì bạn sẽ cảm thông được niềm đau nổi khổ của người
không khác chi với niềm đau nỗi khổ của chính bản thân
mình; bởi vì họ cũng đồng thời mong muốn đạt được
cứu cánh giải thoát vậy. Điều quan trọng là hãy tư duy
về nỗi khổ sở của các loài súc sanh và nỗi khổ sở của
cảnh giới địa ngục.Nếu chẳng chịu nỗ lực cầu tiến
trong đời sống tâm linh thì những hành vi xấu ác sẽ đưa
đường ta đến đó.Nếu cảm thấy không thể nhẫn chịu
nổi cái khổ phỏng cháy hoặc buốt giá hoặc đói khát triền
miên thì động cơ tu hành của ta sẽ tăng trưởng vô hạn.Thời
điểm trước mắt,mang được thân người đã cung cấp cho
ta cơ hội và điều kiện để tự cứu thoát.
Hình
thức tồn hữu thấp hơn,là sự thác sanh vào loài súc sanh,thành
ngạ quỷ hoặc thành chúng sanh trong cảnh giới địa ngục.Căn
cứ theo kinh điển,các cảnh giới địa ngục nằm ở một
vị thế nào đó ngay chính phía dưới của Bồ Đề Đạo
Tràng[4]ở Ấn Độ,là nơi Đức Phật thành đạo(giác ngộ).Nhưng
nếu bạn thật sự du hành đến khoảng cách đó,thì bạn
sẽ tận cùng dừng ngay ở vùng Trung Mỹ.Do đó không nên xem
từng chữ một các lời dạy trên đây.Các giáo nghĩa trên
được dạy tùy theo tập tục đương thời hay tùy theo niềm
tin của quảng đại quần chúng.Mục đích Đức Phật thị
hiện xuống nhân gian không phải để đo đạt chu vi của thế
giới và khoảng cách của điạ cầu và mặt trăng;nhưng hơn
hết là để khai thị Phật pháp,giải thoát và cứu nguy những
nỗi thống khổ của mọi loài chúng sanh.Nếu không thấu hiểu
được tiến trình cơ bản của Phật giáo,ta sẽ nghĩ rằng,
đôi lúc Đức Phật thuyết pháp một cách khó hiểu và mâu
thuẫn.Nhưng trong từng loại quan điểm triết học khác nhau
do Ngài giáo huấn đều có mục đích riêng biệt của nó.Và
mỗi quan điểm đều giúp ích cho mọi chúng sanh với từng
căn cơ khác biệt.Khi đề cập đến các cảnh địa ngục,
ắt hẳn ngài muốn nhắm đến các tập tục và tín ngưỡng
dân gian với mục đích rõ ràng muốn người nghe phát tâm
tu hành Phật pháp.
Tôi
tin rằng những loại trạng thái địa ngục nóng lạnh khác
nhau đều có thật.Nếu có các cảnh giới cao tột nhất như
Niết Bàn và Nhất Thiết Trí; tại sao không có các cảnh giới
trái ngược hẳn,các cảnh giới của thống khổ trầm luân
nhất, của tâm thái khó điều phục nhất chứ?Cho dù trong
kiếp làm người cũng có đủ mọi hạng người khác nhau:làm
người được an lạc hạnh phúc và vui hưởng đời sống;nhưng
cũng lắm kẻ phải cam chịu hoàn cảnh khốn khổ khó khăn.Vậy,tất
cả các kinh nghiệm sai biệt trên đây đều xảy ra do từ
kết quả của các nhân tố dị biệt-đó là hành vi hay nghiệp
lực.Nếu tiến xa hơn và so sánh loài người với nhiều hình
thể động vật khác nhau; ta sẽ khám phá rằng trạng thái
tâm linh của động vật càng khó điều phục hơn nữa và
sự khốn khổ, bấn loạn của chúng cũng càng hiển nhiên
hơn.Chúng vẫn có khuynh hướng tự nhiên muốn sướng và tránh
khổ.Có một vài loại thú rất thông minh:chúng rất cẩn thận
nếu ta tìm cách bắt chúng bằng cách cho chúng thức ăn.Vừa
ăn xong chúng tìm cách chạy trốn ngay.Nhưng nếu ta chân thành
và kiên nhẫn cho chúng thức ăn thì chúng bắt đầu tin tưởng
ta hoàn toàn.Ngay cả động vật như chó mèo,cũng biết cảm
kích đối với lòng nhân từ,giá trị lòng chân thành và yêu
thương.Nếu mục tiêu thành tựu tinh thần có những đẳng
cấp khác biệt dựa vào mức độ tâm thức được điều
phục thì cũng nên có những đẳng cấp khác nhau của tâm
thức chưa điều phục được. Ở ngoài lãnh vực súc sanh
còn có cảnh giới ngạ quỷ,chúng không thể ăn uống no đủ
được. Địa ngục là cảnh giới mà các chúng sanh ở đó
rất khó lòng dùng sức phán đoán hoặc trí huệ vì sự lầm
than đau khổ cùng cực.Các khổ nạn nơi địa ngục thật
cực nóng và cực lạnh.Chứng minh rằng các cảnh giới như
vậy có thật vượt ra ngoài tầm luận lý thông thường của
chúng ta.Nhưng ta có thể đi đến kết luận rằng các cảnh
giới ấy thật có bởi vì Đức Phật đã chứng minh cho ta
thấy nhiều vấn đề hệ trọng khác một cách quá chính xác,quá
hợp lý và quá vững chắc; chẳng hạn như lý vô thường
và sự tương quan nhân quả mà ta có thể xác chứng rằng
rất hợp lý.Vì thế,ta có thể suy luận rằng đối với đẳng
cấp khác nhau của sự tái sanh,Ngài cũng rất đúng. Động
cơ khiến Đức Phật thuyết giảng về các cảnh giới địa
ngục thuần túy do lòng bi mẫn và ý muốn dạy dỗ những
gì xét ra hữu ích để mọi loài chúng sanh tự giải thoát
khỏi vòng luân hồi sanh tử.Những điều sâu kín này bắt
buộc phải tuyệt đối chân thật bởi vì Ngài chẳng có lý
do gì để phải vọng ngữ.
Hàng
ngày ta thường chấp nhận một vài sự thể như là chân thật
mà ta không có cách trực tiếp chứng minh.Tôi sanh ngày 6 tháng
7 năm 1935.Tôi biết được điều này chỉ đơn thuần vì mẹ
tôi bảo cho tôi biết và tôi đã tin bà.Tôi không sao nhận
hiểu trực tiếp hoặc chứng minh điều này hợp lý cả.Nhưng
dựa vào một người mà tôi đặt để lòng thâm tín,lại
cũng không có lý do để dối gạt tôi thì tôi biết rằng
tôi sanh ngày 6 tháng 7 năm 1935.Những câu hỏi thâm áo hơn
trên đây về đời sống sau khi chết và sự hiện hữu của
những cảnh giới khác chỉ có thể được tiến gần đến
bằng sự thâm tín và liễu giải tường tận kinh điển.Ta
phải dẫn chứng rằng các kinh điển trên có giá trị bằng
cách biện giải lý luận.Chúng ta không chỉ chiếu theo một
đoạn trích dẫn dựa trên bề mặt,mà ta cần nghiên cứu
học tập và ứng dụng vào đời sống thực tiễn.
Bao
nhiêu mức độ đau khổ khác biệt trong cảnh giới thấp hơn
đã được thuyết minh trong một số kinh điển khác.Có nhiều
nỗi thống khổ cùng cực đến mức vượt xa tầm hiểu biết
của ta.Làm sao bạn có thể chịu đựng nổi,nếu bị thác
sanh xuống những cõi hạ đẳng đó? Hãy kiểm lại xem phải
chăng bạn đã từng gây tạo nhân duyên và điều kiện cho
sự thác sanh vào cảnh giới thấp hơn như vậy! Cho đến khi
nào còn bị kềm kẹp bởi phiền não-những sức mạnh kinh
khiếp của sân hận và tham dục-ta sẽ bị cưỡng bách để
chìu thuận theo những hành vi tiêu cực xấu ác trái với ý
muốn của mình; và đó chính thực là nguyên nhân gây ra đọa
lạc.Nếu đúng là trường hợp này,thì ta sẽ phải tự gánh
lấy những quả báo khổ đau.Nếu không muốn trải qua hoặc
nghĩ rằng bạn chẳng bao giờ kham nhẫn nổi những đau khổ
cùng cực như vậy thì bạn nên tìm cách chế ngự ba nghiệp
thân,khẩu và ý của mình để khỏi sa đắm vào những hành
vi tích tụ những tiềm lực có khả năng khiến bạn bị đọa
lạc vào các cảnh giới đó.Những hành vi đã tích lũy cần
được thanh lọc kỹ càng tương ứng với phương pháp tu hành
thích đáng.Bởi vì mọi sự mọi vật đều vô thường,
không có sự độc ái nào mà không thể tịnh hóa được (
chuyển hoá để biến thành thanh tịnh).
Càng
tư duy kỹ, bạn càng cảm nhận một cách sâu sắc rằng những
khổ đau cùng tột như thế quả thật là điều không thể
chịu đựng nổi;từ đó bạn sẽ tri nhận rằng những hành
vi xấu tự nó là những nguyên nhân tiềm tàng sự hủy diệt
đáng sợ.Khi quán tưởng đến các nổi khổ đau, bạn nên
hình dung chính tự thân mình thác sanh vào các cảnh giới ấy
và đang chịu đựng những nỗi thống khổ như vậy.Kinh điển
dạy rằng:ví dụ,khi ngẫm nghĩ đến các loại đau khổ trong
địa ngục nóng, bạn nên tưởng tượng thân thể đang bị
bốc cháy; hoặc khi ngẫm nghĩ đến các loại đau khổ trong
địa ngục lạnh, bạn nên tưởng tượng thân thể đang bị
đông lạnh.Cũng nên làm giống như vậy khi ngẫm nghĩ đến
nỗi thống khổ của các loài súc sanh.Thật đáng khuyến khích
bạn nên ẩn dật một nơi biệt lập nào đó và thử bắt
chước kinh nghiệm của các loại chúng sanh như vậy,thử hình
dung chính mình đang nhẫn chịu cảnh khổ.Càng cảm thấy không
thể chịu đựng được những nỗi khổ sở một cách mãnh
liệt chừng nào thì sự kinh khiếp về các cảnh giới hạ
đẳng càng lớn mạnh chừng đó.Nó sẽ dẫn đưa chúng ta
nhận thức được sức hủy diệt của các hành vi bất thiện
cùng những khổ đau do chúng gây ra.Dần dần khi bạn quán
chiếu và tư duy bằng với một tâm đại bi thì pháp tu này
sẽ giúp tăng trưởng tâm từ đối với những người bị
sa đắm vào các hành vi cùng hung cực ác ấy.Tỷ như,khi người
Tây Tạng nghỉ đến Trung Cộng với biết bao hành vi ác độc
gồm cả công việc sát nhân diệt chủng.Thay vì phẫn nộ,chúng
ta cố gắng phát triển một tâm từ bi rộng lớn đối với
những người đã bị phiền não của mình khống chế một
cách quá sức tưởng tượng.Dù những người này không tức
khắc gặt hái những đau khổ một cách rõ rệt; nhưng chỉ
là vấn đề của thời gian,vì sớm muộn gì họ vẫn phải
đối diện với quả báo mà thôi.
Mang
được thân người,nếu ta có thể phát triển ngay bây giờ
nỗi sợ hãi bị đau khổ thì ta sẽ có tiềm năng,năng lực
và cơ hội để phòng ngừa những nhân duyên gây nên đọa
lạc cho chúng ta.Ta có thể tịnh hóa điều xấu và tích tập
nhiều phước đức.Ta cũng có thể làm cho công đức tích
lũy được tăng trưởng thêm, và mang công đức này hồi hướng
trở lại để chúng không bị hủy diệt vì tâm phẫn nộ.Nếu
mỗi ngày,chúng ta đều thực tập cách thức tu hành chánh
đáng như vậy,ta sẽ có thể làm cho kiếp nhân sinh của mình
đượm đầy ý nghĩa.
[1]
Hành nghiệp:karmic action
[2]
Liên tục tánh của ý thức: continuity of consciousness
[3]
Linh xảo thuần nhiên quang minh:subtle agent of pure luminosity.
[4]
Bồ Đề Đạo Tràng: Bodh Gaya
