Phật
giáo và quan niệm về Thượng đế
Hỏi:
Người Phật tử có tin ở Thượng Ðế không?
Ðáp:
Không, chúng tôi không tin. Có nhiều lý do để giải thích
điều này. Ðức Phật, như các nhà tâm lý học và xã hội
học hiện đại, tin rằng ý niệm đạo lý và nhất là quan
điểm về Thượng Ðế có cùng một nguồn gốc là sự sợ
hãi. Ðức Phật từng nói:
"Vì
sự sợ hãi bất an mà con người thần thánh hóa núi non, cây
rừng, lăng miếu." --(Pháp cú 188)
Con
người vào thời sơ khai tự thấy mình sống trong một thế
giới nguy hiểm và thù địch, sợ hãi loài dã thú, không có
khả năng kiếm đủ thực phẩm, lo sợ mình bị thương hay
bệnh hoạn và hãi hùng khi những hiện tượng thiên nhiên
như sấm chớp, núi lửa luôn đe dọa họ. Họ nhận ra sự
bất an và chính họ tự tạo ra những tư tưởng thần thánh
để tự an ủi mình trong một hoàn cảnh, và khơi dậy lòng
can đảm khi họ lâm nguy và để an ủi họ khi hoàn cảnh trở
nên xấu đi. Ðối với thời điểm khủng hoảng hiện nay,
bạn sẽ thấy người ta trở về với tín ngưỡng nhiều hơn,
bạn sẽ nghe họ nói rằng tin tưởng vào một vị thần, một
vị thánh nào đó thì họ sẽ có được sức mạnh để có
thể đương đầu với cuộc sống. Bạn sẽ nghe họ giải
thích rằng họ tin vào một đấng thiêng liêng đặc biệt,
và lời cầu nguyện của họ được Ðáp ứng. Tất cả những
điều này đã được Ðức Phật dạy rằng ý niệm về Ðấng
thiêng liêng là do sự sợ hãi và thất vọng của con người
mà có. Ðức Phật dạy chúng ta nên cố gắng tìm hiểu những
nỗi sợ hãi của chúng ta, hãy loại bỏ đi những tham muốn
và hãy tiếp nhận những gì không thể đổi thay được trong
bình tỉnh và can đảm. Ðức Phật đã thay thế nỗi sợ hãi
ấy không phải bằng một niềm tin phi lý mà bởi chánh kiến
hợp lý
Lý
do thứ hai, Ðức Phật không tin vào thần linh vì ở đó
dường như không có một bằng chứng nào để xác tín cho
ý tưởng ấy. Có nhiều tôn giáo tuyên bố rằng chỉ có lời
dạy của Ðấng giáo chủ của họ là được duy trì, rằng
họ hiểu là chỉ có một vị Chúa độc nhất, rằng Ðấng
thiêng liêng của họ đang hiện hữu còn những giáo chủ của
những tôn giáo khác thì không có. Một số tôn giáo thì tuyên
bố Thượng Ðế là nam, nhưng một số khác thì cho rằng Thượng
Ðế là nữ, số còn lại thì cho là trung tính. Tất cả họ
đều thỏa mãn rằng có nhiều bằng cớ để chứng minh Thượng
đế của họĩ hiện hữu nhưng họ lại cười mỉa mai và
không tin vào những chứng cứ cho sự có mặt Thượng Ðế
của những tôn giáo khác. Thật không có gì ngạc nhiên, vì
có quá nhiều tôn giáo đã bỏ ra nhiều thế kỷ để cố
gắng chứng minh sự hiện hữu của Thượng Ðế mà vẫn không
có thật hoặc không có chứng cớ cụ thể nào được tìm
thấy. Ðối với người Phật tử ngưng hết mọi phán quyết
ấy cho đến khi những chứng cứ đó được phơi bày.
Lý
do thứ ba, Ðức Phật không tin vào Thượng Ðế, vì tin
tưởng như thế không cần thiết. Một số người tuyên bố
rằng tin tưởng ở Thượng Ðế là cần thiết để lý giải
về nguồn gốc của vũ trụ. Nhưng điều này không đúng.
Khoa học có một lối giải thích rất thuyết phục về quá
trình hình thành của vũ trụ mà không liên hệ gì đến ý
niệm của Thượng Ðế. Có một số cho rằng tin tưởng vào
Thượng Ðế là cần thiệt để có một cuộc sống ý nghĩa
và hạnh phúc. Một lần nữa chúng ta thấy điều đó cũng
không đúng. Không kể đến tín đồ Ðạo Phật, có hàng triệu
người không theo tôn giáo nào và có tư tưởng tự do, không
đặt niềm tin nơi Thượng Ðế mà vẫn có một cuộc sống
hạnh phúc, có ý nghĩa và hữu ích. Một số cho rằng tin vào
sức mạnh của Thượng Ðế là cần thiết vì con người là
những sinh vật yếu đuối không đủ sức để tự cứu lấy
mình. Một lần nữa, chứng cớ ấy vẫn đưa đến sự mâu
thuẫn. Người ta thường nghe rằng có từng vượt qua bao chướng
ngại, bao tai họa, bao xung đột và bao khó khăn bằng nỗ lực
nội tâm của họĩ mà không tùy thuộc vào niềm tin nơi Thượng
Ðế. Một vài người tuyên bố rằng tin tưởng Thượng Ðế
là cần thiết để con người được cứu rỗi. Lý lẽ này
chỉ đúng nếu trường hợp bạn là người chấp nhận lý
thuyết của cứu rỗi và với người Phật tử không chấp
nhận một quan niệm như thế. Dựa vào kinh nghiệm bản thân,
Ðức Phật nhìn thấy rằng mỗi chúng sanh đều có khả năng
tịnh hóa tâm hồn , phát triển lòng từ bi và hoàn thiện
sự hiểu biết. Ngài đã gạt bỏ sự chú ý về thiên đàng
và nhắc nhở chúng ta nên tìm kiếm những giải pháp cho những
vấn đề của chúng ta qua sự hiểu biết của chính mình.
Hỏi:
Nhưng nếu không có Thượng Ðế thì làm sao có được vũ
trụ?
Ðáp:
Mọi tôn giáo đều có những chuyện huyền bí để giải Ðáp
cho câu hỏi này. Ngày xưa, con người ngây ngô chưa biết gì,
những chuyện huyền bí như vậy rất phù hợp. Nhưng vào thế
kỷ hai mươi này, trong thời đại vật lý, thiên văn học
và địa chất học, những điều huyền bí như thế sẽ bị
những cơ sở khoa học đẩy lui. Khoa học đã giải thích nguồn
gốc của vũ trụ mà không theo ý niệm của Thượng Ðế.
Hỏi:
Như vậy thì Ðức Phật đã nói gì về nguồn gốc của vũ
trụ?
Ðáp:
Thật là thú vị là lời giải thích của Ðức Phật về nguồn
gốc của vũ trụ rất phù hợp và gần gũi với quan điểm
khoa học. Trong Kinh Trường A-Hàm, Ðức Phật mô tả vũ trụ
bị hoại diệt và rồi tái tiến hóa thành hình dạng hiện
nay vô số triệu năm. Cuộc sống sơ khai hình thành từ những
sinh vật có dạng đơn giảng đến dạng phức hợp trên mặt
nước trải qua vô số triệu năm. Tất cả những tiến trình
đó không có khởi đầu và kết thúc, và được vận hành
theo những nguyên lý tự nhiên.
Hỏi:
Bạn nói không có chứng cớ về sự hiện hữu của Thượng
đế. Vậy những phép lạ là cái gì?
Ðáp:
Nhiều người tin rằng những phép lạ là bằng chứng về
sự hiện hữu của Thượng Ðế. Chúng ta từng nghe những
lời tuyên bố bừa bãi về cách dùng phép lạ để chữa khỏi
bệnh, tuy nhiên chúng ta chưa bao giờ có được một chứng
cứ nào từ văn phòng y khoa hay của một bác sĩ xác nhận
về việc đó. Chúng ta đã nghe những tin đồn rằng có một
số người được cứu sống khỏi những thiên tai một cách
kỳ lạ nhưng chúng ta chưa bao giờ thấy có được một lần
chứng kiến giải thích về việc ấy. Chúng ta đã nghe đồn
đoán rằng lời cầu nguyện có thể đi thẳng vào thân thể
hay đến với tứ chi què quặc của bệnh nhân, nhưng chúng
ta chưa bao giờ thấy chụp quang tuyến hay có một lời nhận
xét đúng đắn của những bác sĩ và y sĩ. Thật hiếm khi
những phép lạ có bằng chứng rõ ràng và những bằng chứng
này lại không thay thế được những lời tuyên bố bừa bãi,
những bản báo cáo và tin đồn nhãm. Tuy nhiên, đôi khi những
trường hợp không thể giải thích cũng có xảy ra, những
sự kiện không chờ đợi đã xảy đến. Chúng ta phải thừa
nhận sự bất lực của con người không thể giải thích được
những bằng chứng về sự hiện hữu của Thượng Ðế. Ðiều
đó chứng minh rằng kiến thức của chúng ta còn giới hạn.
Trước thời kỳ nền y học hiện đại phát triển, người
ta không biết đâu là nguyên nhân gây ra bệnh và tin rằng
Thần linh hay Thượng đế tạo ra bệnh tật để trừng phạt
con người. Ngày nay chúng ta đã biết được lý do nào gây
ra bệnh và khi đau bệnh chúng ta uống thuốc. Ðã đến lúc
kiến thức của chúng ta về thế giới ngày càng hoàn thiện
hơn, chúng ta có thể hiểu cái gì tạo ra những hiện tượng
không giải thích được, cũng như những nguyên do gây ra bệnh.
Hỏi:
Nhưng có quá nhiều người tin vào một vài hình thức của
Thượng Ðế, điều đó chắc là đúng?
Ðáp:
Không hẳn. Ðã có lúc người ta tin rằng trái đất
này là bằng phẳng. Nhưng họ đã sai. Số người đã tin vào
tư tưởng mà họ không dựa trên sự thật thường hay sai
lầm. Chúng ta có thể nói việc ấy đúng hay sai chỉ bằng
cách quan sát các sự kiện và kiểm tra lại chứng cớ.
Hỏi:
Như thế, nếu như người Phật tử không tin vào Thượng Ðế
thì họ tin vào cái gì?
Ðáp:
Chúng tôi không tin vào Thượng Ðế vì chúng tôi tin ở con
người. Chúng tôi tin rằng mỗi con người là cao quý và quan
trọng, rằng tất cả đều có một tiềm lực để thành một
vị Phật - một con người toàn hảo. Chúng tôi tin rằng con
người có thể vượt thoát được vô minh, những điều phi
lý và thấy được mọi sự vật đúng như thật. Chúng tôi
tin rằng ghen ghét, giận dữ, ganh tkhinh khi có thể thay thế
bằng lòng yêu thương, nhẫn nhục, rộng lượng và tử tế.
Chúng tôi tin rằng tất cả những điều này đang có sẳn
ở trong mọi người, nếu họ nỗ lực và được hướng dẫn
, được những Phật tử thuần thành hỗ trợ và được hấp
thụ giáo lý của Ðức Phật.
Như
lời Phật dạy:
"Không
ai có thể cứu giúp được ta ngoại trừ chính ta.
Không
ai có thể và không ai có thể làm được.
Chính
ta phải bước vào con đường này.
Chư
Phật chỉ là người dẫn đường." -- Kinh Pháp Cú, 165
