Tiếp
Xúc Với Những Gì Mầu Nhiệm
Chúng
ta có khuynh hướng nghĩ tới chuyện buồn đau, chú ý tới
mặt buồn đau. Làm như vậy là mời những hạt giống buồn
đau lên, tưới tẩm những hạt giống buồn đau, thất vọng
và gieo thêm những hạt giống buồn đau mới. Tại sao ta không
thực tập tiếp xúc với những gì tươi mát, tốt lành trong
ta và ngoài ta? Những cái đẹp, lành và tươi mát lúc nào
cũng có mặt ở khắp nơi, nhưng tại vì ta cứ ưa giam mình
trong cái nhà tù buồn bã của ta nên ta không có cơ hội tiếp
xúc với những mầu nhiệm đó.
Cuộc
sống chung quanh ta đầy những mầu nhiệm, bầu trời xanh,
ánh nắng trong và nụ cười hồn nhiên của em bé có thể
cho ta biết bao niềm vui. Hơi thở của ta cũng rất tuyệt diệu,
nó cho ta sự sống mỗi ngày. Thế mà có người đợi khi bị
suyễn hay bị nghẹt mũi rồi mới thấy hơi thở là quý. Sống
có chánh niệm là biết trân qúy từng phút giây của hạnh
phúc. Hạnh phúc lúc nào cũng có mặt trong ta và ngoài ta, chỉ
cần có chánh niệm là chúng ta nhận diện nó dễ dàng. Và
khi ta nhận diện được nó thì những hạt giống an vui, tươi
mát, lành mạnh càng phát triển mạnh mẽ trong ta. Dù ở đâu,
bất cứ lúc nào, ta cũng có thể thưởng thức được một
tia nắng ấm, một hơi thở ngọt ngào hay sự hiện diện của
một người thương. Ta đâu cần phải đi đâu xa, ta chỉ cần
có chánh niệm là hạnh phúc có thể có mặt trong tầm tay.
Trách
Móc Không Giúp Ðược Gì
Nếu
ta trồng cải xà lách, mà cải xà lách mọc không tốt, thì
ta đâu có trách móc cải xà lách đâu. Bởi vì ta có thể
tìm biết nguyên do từ đâu cải xà lách không mọc tốt: có
thể nó thiếu nước, có thể nó cần thêm phân, có thể vì
nắng nhiều quá. Ta hiểu vậy nên ta không trách móc cây cải
xà lách. Thế mà khi ta có vấn đề với gia đình hay với
bạn bè, ta lại hay trách móc đổ lỗi cho nhau. Nếu chúng
ta không chăm sóc nhau kỹ lưỡng thì chúng ta cũng không mọc
lên được tốt tươi như những cây cải xà lách vậy. Cho
nên trách móc qua lại không có lợi ích gì hết. Chỉ cần
hiểu là đủ, không cần lý luận phân trần. Khi bạn chứng
tỏ mình hiểu được và mình thương được là tình thế
thay đổi tức khắc.
Trong
một khóa tu ở Paris, một hôm tôi nói pháp thoại về cây
cải xà lách. Sau pháp thoại tôi đi thiền hành một mình.
Khi đi ngang qua một góc vườn, tôi nghe một em bé gái tám
tuổi nói với mẹ: "Mẹ ơi, con là cây cải xà lách của mẹ
đó nhé. Mẹ nhớ tưới nước cho con nhé!" Tôi rất vui khi
thấy em bé hiểu tường tận ý của tôi. Sau đó tôi nghe bà
mẹ trả lời: "Ðúng rồi, mẹ sẽ nhớ nhưng con cũng đừng
quên rằng mẹ cũng là cây cải xà lách của con đó nghe. Vậy
con cũng phải nhớ tưới cho nó nhé!" Thật đẹp thay khi cả
mẹ và con đều cùng thực tập.
Hiểu
Và Thương
Hiểu
và Thương tuy hai chữ mà một ý. Một buổi sáng kia, cậu
con trai của bạn thức dậy thì thấy đã gần giờ đi học.
Cậu liền đến đánh thức em gái của mình còn đang ngủ,
để hai anh em có thể kịp ăn sáng trước khi đi đến trường.
Em bé ấy thay vì cám ơn lại gật đầu lên: "Ði đi! Kệ tôi!"
Cậu bé có thể đã nổi giận vì thái độ không dễ thương
của em và có thể đi vào bếp để mách lại với bạn chuyện
đó.
Nhưng
cậu bé chợt nhớ rằng tối hôm qua em bé đã ho nhiều, chắc
em đã bị sốt, không ngủ được, nên sáng nay mới khó chịu
như vậy. Khi hiểu được điều đó, cậu bé không còn thấy
giận em gái nữa. Khi bạn đã hiểu, không thể nào mà bạn
không thương. Và khó mà bạn có thể tiếp tục giận được.
Khi bạn đã hiểu thì bạn biết phải làm gì để người
kia bớt đau khổ, bạn làm chuyện ấy rất tự nhiên không
thấy cần phải cố gắng nhiều. Cho nên muốn hiểu sâu, ta
nên tập nhìn mọi loài với con mắt từ bi.
Tình
Thương Chân Thật
Muốn
thương ai, ta phải hiểu người đó. Nếu chỉ muốn chiếm
hữu người đó làm của riêng thì đó chưa phải là thương.
Ta không thể gọi đó là thương nếu ta chỉ biết lo cho ta,
cho những nhu cầu của riêng ta còn những nhu cầu của người
đó, những khát vọng, khổ đau của người đó thì ta không
hề để ý đến. Tình thương chân thật chỉ có khi ta thấy
được những gì người thương ta cần hay không cần. Khi ta
đã hiểu rõ ai, không thể nào mà ta không thương cho được.
Lâu
lâu ta nên ngồi sát cạnh người thương của ta, cầm tay người
ấy và khẽ nói: "Này em của anh, em có nghĩ là anh đã hiểu
em chưa? Hay anh vẫn còn vụng về và làm cho em đau khổ? Hãy
nói cho anh biết, bởi anh muốn thương em thực lòng!" Nếu
ta thực tâm muốn tìm hiểu người thương thì giọng nói của
ta sẽ biểu lộ điều ấy và người ấy sẽ mủi lòng. Cánh
cửa cảm thông đã mở, chuyện gì mà ta làm chẳng được.
Người
cha đôi khi không có thì giờ hoặc không đủ can đảm để
hỏi con trai của mình những câu hỏi tương tự: "Con của
ba, ba thương con, nhưng không biết ba đã hiểu được con chưa?"
Ta phải có can đảm đặt câu hỏi đó với con cái ta, nếu
không, thương mà không hiểu thì thương đó chưa đúng cách,
trái lại, càng thương ta càng làm cho người ta thương bị
thương. Phải có hiểu mới có thương thật sự. Khi được
hiểu, người được thương sẽ nở như một bông hoa.
Từ
Bi Quán
Từ
là đem niềm vui đến cho người, bi là lấy nỗi khổ của
người ra. Chúng ta ai cũng có hạt giống từ bi, và nhờ thực
tập quán chiếu "thương người như thể thương thân", ta triển
khai những hạt giống này thành những nguồn năng lượng dồi
dào. Từ bi là tình thương đích thực không kỳ thị vướng
mắc nên không gây khổ đau phiền não.
Chất
liệu của từ bi là sự hiểu biết, khả năng đi vào da thịt
của người kia, làm một với họ, với mọi niềm đau nỗi
khổ của họ. Bi có nghĩa là thông cảm với cái khổ của
người và có năng lực chuyển hóa cái khổ đó.
Chúng
ta có thể bắt đầu tập quán chiếu về những người đau
khổ về thể chất, những người yếu đuối bệnh hoạn,
như người cùng cực bơ vơ không có ai nương tựa. Những
người này ở đâu cũng có, rất dễ thấy. Có những trường
hợp vi tế hơn. Có những người có vẻ không có gì là đau
khổ, họ rất kín đáo, nhưng nếu quan sát kỹ, ta cũng thấy
được những dấu hiệu chứng tỏ họ cũng có những niềm
đau. Cả những người sống trên nhung lụa cũng có những
đau khổ của họ. Khi ta quán chiếu về những người này,
lấy họ làm đối tượng cho sự thực tập quán chiếu về
từ bi, ta phải nhìn cho sâu và cho lâu vào nỗi đau của họ,
ta phải nhìn cho kỹ để thấu triệt nỗi đau của họ đến
khi ta cảm thấy niềm xót thương trào dâng trong lòng.
Nhờ
quán chiếu sâu sắc như vậy mà xúc cảm của ta biến thành
hành động. Ta thấy câu nói "tôi thương anh vô cùng" chưa
đủ mà ta phải tìm đủ mọi cách để làm vơi nỗi khổ
của người kia. Từ bi có mặt khi ta thực sự làm người
kia bớt khổ. Cho nên ta phải làm nẩy nở và nuôi dưỡng
lòng từ bi trong ta. Khi ta tiếp xúc với người kia, ý nghĩ,
lời nói và hành động của ta phải thể hiện được lòng
từ, dù thân khẩu của người kia chưa thanh tịnh cũng vậy.
Ta phải thực tập như thế nào mà lòng từ bi của ta lúc
nào cũng có mặt chứ không phải chỉ có mặt khi người kia
dễ thương. Tình thương của ta như vậy mới đích thực và
vững chắc. Ta có nhiều an lạc hơn và người kia cũng được
an lạc theo. Niềm đau của họ sẽ từ từ giảm thiểu và
đời sống của họ sẽ dần dần sáng sủa và tươi vui hơn.
Ta
cũng có thể quán chiếu về những người làm ta đau khổ.
Sở dĩ họ làm ta đau khổ vì chính họ cũng đang đau khổ.
Ðó là điều chắc chắn. Chỉ cần tập theo dõi hơi thở
và quán chiếu là ta có thể thấy được niềm đau của họ.
Một phần những đau khổ và khó khăn của họ là do cha mẹ
họ trao truyền từ khi họ còn nhỏ. Mà cha mẹ họ cũng có
thể là nạn nhân của ông bà tổ tiên họ. Những hạt giống
xấu cứ như vậy được truyền trao từ đời này sang đời
kia. Nếu thấy rõ điều đó, ta sẽ không còn trách cứ hay
giận hờn họ nữa. Ta đã hiểu được lý do vì sao họ đối
xử không đẹp với ta. Ta không giận mà trái lại ta cầu
mong sao cho họ bớt khổ đau. Ta không cần phải tìm đến
họ để hòa giải. Khi ta biết nhìn sâu, ta đã hòa giải với
chính ta rồi. Mỗi vấn đề đã được giải quyết. Lòng
ta nhẹ nhàng và môi ta nở nụ cười tươi. Sớm muộn gì
người kia cũng thấy được thái độ hòa ái của ta và cũng
sẽ trở nên tươi mát như ta. Cho nên có từ bi, ta có an lạc
hạnh phúc mà người khác cũng có được an lạc hạnh phúc.
Chánh niệm là chất liệu nuôi dưỡng cây hiểu biết để
từ đó hoa từ bi tỏa ngát hương thơm. Từ bi không phải
là một ý tưởng chỉ nằm trong đầu ta. Không phải chỉ
cần ngồi yên một chỗ và quán tưởng về từ bi là ta có
thể gieo rắc tình thương đến mọi nơi như gửi đi những
luồng âm thanh hay ánh sáng. Từ bi phải được thể hiện
cụ thể hơn qua cách ta ăn ở đối xử với mọi người chung
quanh.
Tình
thương là một nguồn suối dạt dào nằm sâu trong lòng ta,
chỉ cần ý thức được điều đó là ta đã có thể ban phát
niềm vui đến cho bao người. Một câu nói hiểu biết dễ
thương cũng đủ làm vơi bớt nỗi khổ, đánh tan mọi nghi
kỵ hiểu lầm, đem lại tin yêu và tự do. Một hành động
đúng lúc có thể cứu sống một mạng người. Mà hành động
và lời nói ta chân chánh là nhờ ý nghĩ ta chân chánh. Khi
có tình thương chân thật thì tất cả những gì ta nghĩ, nói
và làm đều trở nên phép lạ và đem lại nhiều lợi lạc.
Thích
Nhất Hạnh
("An
Lạc Từng Bước Chân", NXB Lá Bối, 1995)
