Phần
Hai
CẦU
ĐỐI TƯỢNG HIỆN HỮU
Chúng
ta biết rằng khi gởi lên vệ tinh nhân tạo một chương trình
truyền hình, thì tuy không tốn bao nhiêu thời gian, nhưng chúng
ta cũng cần một ít thì giờ để các làn sóng di chuyển.
Khi vệ tinh viễn thông ấy gởi ngược tín hiệu về trái
đất, thì tuy gần như là đồng thời, nhưng nó cũng cần
thì giờ để những tín hiệu truyền đi trong không gian. Tại
vì dù làn sóng điện di chuyển bằng tốc độ của ánh sáng,
thì ánh sáng cũng cần tới một giây đồng hồ mới đi được
300 ngàn cây số.
Vậy
thì chúng ta đừng vội vàng khi trông đợi kết quả của
cầu nguyện. Thượng đế mà ông bác sĩ gọi là vệ tinh viễn
thông đó, ở xa lơ xa lắc ngoài vũ trụ kia. Khi chúng ta gởi
một lời cầu nguyện lên Thượng đế, Thượng đế sẽ đem
năng lượng gởi về người chúng ta muốn cầu nguyện hoặc
hộ niệm cho. Theo lối suy nghĩ của người trần, chúng ta
có cảm tưởng rằng lời của người cầu nguyện (tức là
A trong hình 1) phải có thì giờ mới lên đến cửa nhà Trời,
mới đi đến tận nơi mà chúng ta muốn đến để cầu xin.
Ngoài ra, chúng ta cũng cần có thời gian thì cái năng lượng
mà chúng ta xin được, mới đi tới tay người ta thương (tức
là B).
Đó
là vì chúng ta có ý niệm rằng ta với vệ tinh viễn thông
là hai thực thể xa cách nhau hàng trăm triệu dặm.
Nhưng
trong Cơ-đốc giáo cũng như trong đạo Bụt, chúng ta biết
rằng đối tượng mà chúng ta cầu nguyện đang nằm ở trong
ta chứ không phải ở ngoài ta. Bụt nằm ngay trong trái tim
của ta, mà Thượng đế cũng nằm trong trái tim của ta. Nghĩ
rằng Bụt và Thượng đế ở ngoài ta là một sự sai lầm,
không phải chỉ sai với giáo lý đạo Bụt, mà còn sai với
Kinh Thánh của đạo Cơ-đốc nữa. Vậy tốt hơn hết là chúng
ta viết chữ A, tượng trưng cho người cầu nguyện, và chữ
B, tượng trưng cho đối tượng của sự cầu nguyện, vào
ngay trong vòng tròn tượng trưng cho Thượng đế, thì chúng
ta bớt được một lớp vọng tưởng điên đảo vì sự phân
biệt, vì cái ý niệm rằng ta với Bụt là hai, ta với Thượng
đế là hai.
Cái
vệ tinh viễn thông này, trong đạo Bụt chúng ta có thể gọi
tên nó là Nhất tâm, The one mind. Nó có thể có nhiều tên.
Đã
học Duy biểu chúng ta biết rằng tâm thức cộng đồng làm
ra tâm thức cá nhân, và tâm thức cá nhân làm ra tâm thức
cộng đồng. Hai cái làm ra nhau, không có cái nào trước, không
có cái nào sau. Cũng như cái trên và cái dưới, hai cái có
đồng thời một lúc. Cái trong và cái ngoài cũng vậy. Cái
ta và cái không phải ta (ngã và phi ngã), hai cái ấy cũng có
cùng một lượt, và chúng làm ra nhau. This is because that is,
that is because this is. Đó là lời của Bụt. Cái này có vì
cái kia có đó. Cái kia có đó vì cái này có đó.
Như
vậy thì chúng ta có thể nói Nhất tâm là tâm thức cộng
đồng, mà chúng ta cũng có thể nói là tâm thức cá nhân,
tại vì tâm thức cá nhân được làm bằng tâm thức cộng
đồng. Cái này ở trong cái kia, cả hai đều có tính cách
tương tức và tương nhập. Trong đạo Ki-tô chúng ta có thể
gọi vệ tinh viễn thông đó là Thượng đế. Chúng ta đừng
bị những danh từ đánh lừa. Điều quan trọng là chúng ta
tiếp xúc được với cái thực tại. Gọi nó là trái chuối
cũng được, mà gọi nó là banana cũng được. Tại vì chữ
chuối và chữ banana tuy rất khác nhau, nhưng chúng cùng chỉ
một thực thể.
Làm
sao ta chạm tới được cái nhất tâm, chạm tới được Thượng
đế? Làm thế nào để ta gởi được cái năng lượng của
ta về nhất tâm, về Thượng đế, để xúc tác được với
năng lượng của Thượng đế, và để cho cái năng lượng
vô cùng vô biên đó chuyển động cái tình trạng của ta?
Người thương của chúng ta đang bị đau khổ, đang bị hiểm
nguy, chúng ta cần bao bọc người thương của chúng ta bằng
những năng lượng lành để người đó được che chở và
có sức vượt qua được cơn hiểm nguy. Chúng ta cần có những
giúp đỡ đó cho nên chúng ta mới cầu nguyện.
Khi
cầu nguyện, muốn chạm tới được Thượng đế, chúng ta
có thể dùng một trong ba cái chìa khóa của đạo Bụt, kết
lại thành một chùm gọi là Tam Pháp Ấn. Đây là những dụng
cụ rất mầu nhiệm. Có ba cái chìa khóa đó thì dù ở đâu
ta cũng có thể mở được cửa của rất nhiều kho tàng vô
giá. Ba chìa khóa đó tên là Vô thường, Vô ngã và Niết bàn.
Ai
mà không chấp nhận sự thật vô thường? Người đạo Bụt
chấp nhận vô thường, mà người đạo Chúa cũng chấp nhận
vô thường. Tại vì có cái gì thường đâu?
Vô
ngã chẳng qua chỉ là một mặt khác của vô thường. Sự
vật là vô thường, biến chuyển và không có một thực thể
riêng biệt, một cái ta độc lập. Chúng ta đã học rằng
người cầu nguyện và người được cầu nguyện (tức là
mình và Bụt), đều trống rỗng, nghĩa là đều không có một
cái ta riêng biệt.
Giữa
tâm thức cộng đồng và tâm thức cá nhân cũng vậy. Tâm
thức cộng đồng không có cái ngã riêng biệt, tâm thức cá
nhân cũng không có cái ngã riêng biệt, vì vậy cho nên trong
tâm thức cá nhân có tâm thức cộng đồng, và trong tâm thức
cộng đồng có tâm thức cá nhân. Cũng nhờ cái tuệ giác
về vô ngã mà chúng ta đã dời chữ A và chữ B vào trong vòng
tròn tượng trưng cho Nhất tâm (Hình 1). Tại chúng ta biết
rằng A, B và nhất tâm (hay Thượng đế) không phải là những
thực thể biệt lập. Thượng đế có đó vì ta có đây. Nếu
không có ta ở đây thì làm sao ta biết rằng Thượng đế
có đó? Cho nên cái nguyên tắc vô ngã này là một chìa khóa
rất mầu nhiệm, nó mở ra cho chúng ta những cánh cửa rất
lớn.
Sở
dĩ tôi đã khám phá ra được những điều mà các người
Ki-tô hữu rất thích, là tại vì tôi đã đi vào truyền thống
Cơ-đốc giáo bằng ba cái chìa khóa này. Với chùm chìa khóa
Tam Pháp Ấn, tôi đã mở ra không biết bao nhiêu cánh cửa,
và tìm ra không biết bao nhiêu châu báu trong kho tàng giáo lý
của Cơ-đốc giáo, mà có thể nhiều bạn Cơ-đốc chưa thấy.
Nếu các bạn Cơ-đốc biết sử dụng ba chìa khóa này thì
quý vị sẽ khám phá rất nhiều điều vô cùng quý giá, ẩn
tàng trong Thánh kinh, mà có thể lâu nay quý vị đã không sử
dụng được.
Chìa
khóa thứ ba là Niết bàn. Niết bàn là gì? Niết bàn có phải
là một thực thể tách biệt ra khỏi thế giới sanh tử mà
chúng ta đang sống đây hay không? Niết bàn và sanh tử có
phải là hai cái biệt lập hay không? Theo cái chìa khóa thứ
hai thì Niết bàn và sanh tử, tuy gọi là hai nhưng kỳ thực
là một. Cũng như sóng và nước. Sóng khác với nước. Nhưng
ngoài sóng không có nước, ngoài nước không có sóng. Nước
và sóng tương tức, nước và sóng vô ngã.
Vì
vậy cho nên đứng về phương diện hiện tượng thì chúng
ta gọi nó là thế giới sinh tử, nhưng đứng về phương diện
bản chất thì chúng ta gọi nó là Niết bàn. Cũng vậy, với
cái chìa khóa này ta có thể mở ra rất nhiều kho châu báu
trong Cơ-đốc giáo.
Chúng
ta hãy nhìn sâu hơn để biết làm thế nào mà tiếp xúc được
với Thượng đế. Nhiều nhà thần học Ki-tô giáo nói rằng
Thượng đế là nền tảng của hiện hữu. God is the ground
of beings. Một trong những người đó là Paul Tillich thần học
gia người Đức vừa từ trần cách đây không lâu. Theo định
nghĩa đó, nếu Thượng đế là bản chất của hiện hữu,
là nền tảng của hiện hữu, thì hiện hữu là gì? Hiện
hữu là những sáng tạo phẩm của Thượng đế. Như vậy
thì làm htế nào để tiếp xúc với Thượng đế nếu ta không
tiếp xúc được với tạo vật?
Chúng
ta có hai chữ Creator là tạo hóa và Creature là tạo vật. Chúng
ta chỉ có thể tiếp xúc được với Thượng đế qua tạo
vật mà thôi. Cũng như chúng ta chỉ tiếp xúc được với
nước qua sóng mà thôi. Vì vậy cho nên trong khi cầu nguyện,
chúng ta có thể tiếp xúc với thế giới hiện tượng. Hiện
tượng nào cũng mang theo bản chất ở trong nó. Hiện tượng
tiếng Pháp là Phénomène, và bản chất là Noumène. Phénomène
nào cũng mang trong nó bản chất của Noumène. Bản chất đó
là cái thực thể.
Ví
dụ khi chúng ta nói đến Bụt Thích Ca, thì Bụt là một hiện
tượng, có tên, có ngày sinh, tháng đẻ, có cha, có mẹ, có
những vùng địa dư trong đó ngài được sinh ra, đã sống,
đã thực tập, đã dạy dỗ; ngài có học trò giỏi cũng như
học trò dở, và Bụt đã thương hết. Ngày xưa Bụt có một
người học trò xuất gia, học rất chậm. Vị ấy học đến
mấy tháng mà vẫn không thuộc được một bài kệ bốn câu.
Nhờ bụt rất kiên nhẫn cho nên cuối cùng vị đó cũng chứng
được quả A-La-Hán, vượt lên trên nhiều người trí thức.
Đó là nhờ Bụt đã thấy trong người đệ tử chậm này
cũng có Phật tánh, cũng có khả năng thành đạo. Bụt còn
thấy người phái nữ cũng có khả năng thành đạo, cho nên
Bụt đã chấp nhận phụ nữ vào trong giáo đoàn của Ngài.
Đó là vì Bụt đã thấy được cái bản chất Bụt ở trong
mọi hiện tượng. Bụt là hiện tượng, nhưng bản chất của
Bụt là Phật tính (Buddhatā). Tất cả chúng ta đều có tính
Bụt hay là Phật tâm.
Như
vậy nếu muốn tiếp xúc với Phật tính thì chúng ta tiếp
xúc với Bụt, tức là nếu muốn tiếp xúc với bản thể,
chúng ta phải tiếp xúc với hiện tượng.
Chúng
ta cũng có Phật tính, đó là một tin rất mừng do Bụt khai
mở trong kinh Pháp Hoa: “Tất cả chúng sinh đều có khả năng
thành Phật và bản chất của chúng sinh là Phật tính”. Vì
vậy cho nên khi ta cầu Bụt, ta động được tới cái Phật
tánh, và khi ta cầu ta, ta cũng động tới được cái Phật
tánh. Đây là điều tôi đã quán chiếu và thấy được.
Ở
Việt-nam chúng ta thường có tục lệ cầu nguyện quỉ thần,
tức là những người đã chết và đã hóa hiện linh thiêng.
Chúng ta cũng cầu nguyện tổ tiên, cầu nguyện cha mẹ đã
qua đời, và chúng ta tin chắc rằng khi chúng ta tiếp xúc được
với các vị đó thì họ sẽ gởi năng lượng tới để giúp
chúng ta.
Điều
này là điều đã có hàng ngàn năm ở Việt-nam. Hễ con cháu
có vấn đề là họ đốt nhang cầu nguyện ông bà. Cầu nguyện
thành công dến mức nào thì ta chưa biết, nhưng như trên đã
nói, có một phương thức cầu nguyện có thể tạo ra năng
lượng nhiều hơn những phương thức cầu nguyện khác. Đó
là trong khi cầu nguyện chúng ta phải thân tâm nhất như, phải
có chánh niệm, phải có định, phải có tuệ thì năng lượng
của sự cầu nguyện mới lớn.
Trong
chúng ta, có những người cầu nguyện không được thành công
lắm, là tại phẩm chất của sự cầu nguyện của họ còn
yếu kém. Mình không nói phẩm chất của lời cầu nguyện
mà mình nói phẩm chất của sự cầu nguyện. Tại vì cầu
nguyện theo đúng phương pháp là phải thân, khẩu, ý hợp
nhất. Cho nên đây không phải chỉ là lời cầu nguyện mà
là tâm cầu nguyện, La prière du coeur, và thân cầu nguyện,
La prière du corp.
Bên
phía Cơ-đốc giáo các bạn hay nói tâm cầu nguyện nhưng chưa
nói nhiều đến sự cầu nguyện của cơ thể. Tuy vậy các
bạn bên đó cũng đã biết rằng cái thân rất quan trọng.
Cho nên mỗi khi cầu nguyện, họ đều quỳ xuống, chắp tay,
cúi đầu. Họ cũng biết rằng ba nghiệp thanh tịnh, hợp nhất
và mình có mặt thật sự, cả thân lẫn tâm, là một điều
rất thiết yếu cho sự cầu nguyện. Nếu cầu nguyện bằng
lời không thì chưa đủ. Thiếu niệm, thiếu định và thiếu
tuệ thì cầu nguyện sẽ không thành.
Trong
quá trình thực tập tôi có khám phá ra một điều. Đó là
không những chúng ta có thể cầu nguyện được với quỉ
thần, với ông bà cha mẹ, với những người đã khuất, mà
đồng thời ta cũng có thể cầu nguyện với những người
đang sống. Tại vì những người đang sống cũng có năng lượng,
họ cũng có vững chãi, có thảnh thơi, có hạnh phúc. Khi đưa
tâm ta hướng về họ, thì những người đó cũng có thể
hiến tặng cho ta thêm năng lượng, nhiều hay ít là tùy vào
mức vững chãi của người đó.
Điều
này không phải là chuyện hoang đường. Quý vị thấy trong
tăng thân có những người tươi mát, vững chãi, thảnh thơi.
Mỗi khi mình phóng tâm tới người đó, nghĩ tới người đó,
thì mình thấy trong người mình có nhiều năng lượng hơn
lên. Thỉnh thoảng tôi có một người học trò hơi buồn,
hơi thiếu vững chãi, tôi đề nghị: Con có thể vào phòng
thầy ngồi một mình được. Tại vì trong phòng tôi có năng
lượng của một người thầy. Không phải cái phòng đó có
năng lượng, mà ngồi trong phòng đó thì giống như mình đang
ngồi với thầy. Mà ngồi với thầy thì thế nào cũng được
một ít năng lượng của thầy truyền qua. Đó cũng là một
hình thái của sự cầu nguyện.
Trong
những cơn nguy biến, trong những lúc khó khăn, nếu tâm của
mình duyên tới một người có vững chãi, có thành thơi, một
người mình tin cậy được, thì lúc đó mình có thêm năng
lượng để vượt qua những khó khăn mà mình đang trực diện.
Vì vậy cho nên cầu nguyện với những người đang còn sống
là chuyện có thể thực hiện được!
Ví
dụ mình có một tăng thân có hạnh phúc, hàng ngày không làm
phép lạ gì nhiều, chỉ đi thiền hành, ăn cơm im lặng, và
sống với nhau hòa hợp thôi. Trong những lúc đi xa, khi mình
thấm mệt, khi mình buồn, hay gặp khó khăn mà mình nghĩ tới
tăng thân, thì tự nhiên mình thấy hăng hái lên, có năng lượng
thêm lên. Vậy thì tại sao mình chỉ cầu nguyện với những
người đã khuất? Những người đã khuất mình biết họ
còn đó, thì những người đang sống cũng đang còn đó mà!
Khi
một người mà mình gọi là chết rồi, mất rồi, thì có
người nghĩ rằng người đó không còn nữa. Nhưng theo giáo
lý đạo Bụt, người đó luôn luôn còn đó. Chúng ta đừng
dùng cái không gian và thời gian ước lệ của tâm thức để
nhận diện người đó. Trong lãnh vực y khoa đã có nhiều
trường hợp bác sĩ chứng nhận rằng người đó chết rồi,
nhưng thực ra thì người đó chưa chết. Ba ông bác sĩ đã
tới và đã chứng thực rằng người đó đã chết rồi, vậy
mà ba bốn ngày sau người đó sống dậy! Như vậy trong ba
bốn ngày đó, người đó có hay là không có với ta?
Học
đạo Bụt, chúng ta biết rằng khi thiếu một điều kiện
thì sự vật không biểu hiện được. Người kia không tỉnh
dậy để nói cười với mình là tại thiếu một điều kiện
thôi, chứ không phải là người đó không có mặt.
Năm
1964, tại một nhà xác ở New York, một vị bác sĩ được
lệnh đến làm Autopsy một xác chết để xem người này chết
vì lý do nào. Xác chết đó đã để tại nhà xác ba, bốn
ngày. Ông bác sĩ cởi áo xác chết, lấy dao bắt đầu mổ
bụng người này. Khi nhát dao vừa đâm vào bụng thì người
này tỉnh lại, bật ngồi dậy và nắm cổ ông bác sĩ lắc
lia, lắc lịa! Ông bác sĩ sợ quá nên ngã lăn ra chết. Đây
là chuyện có thật. Ông chết vì ông nghĩ đây là một hồn
ma báo oán. Sợ quá nên ông bị đứng tim!
Vậy
thì trong ba bốn ngày qua, người đó có mặt hay không có mặt?
Ta phải nói rằng người đó có mặt nhưng vì thiếu một
diều kiện nào đó nên không sinh hoạt như người mà chúng
ta gọi là đang sống. Cái điều kiện đó có thể là một
lát dao cắt vào bụng để làm cho cơ thể hoạt động trở
lại!
Vào
thế kỷ thứ 9, ở thành phố La Mã, đức Giáo Hoàng Pie IX
có một người hầu cận tên là Luigi Vittori. Điểm đặc biệt
về anh chàng này là anh thường mang súng để bảo vệ đức
Giáo Hoàng lúc theo hầu cận ngài. Một hôm anh lên cơn suyễn
nặng, và lăn ra chết. Người ta để anh nằm ba bốn ngày
trước khi chôn. Vị bác sĩ đến khám nghiệm tử thi lúc đó,
đã cẩn thận hơn ông bác sĩ ở New York trên đây rất nhiều.
Trước khi ký giấy chứng thực anh này đã chết, ông đốt
lên một ngọn đèn cầy, đưa vào tận mặt của anh, dí ngọn
lửa đèn cầy vào lỗ mũi của anh. Tự nhiên anh chàng rùng
mình một cái và sống lại! Hóa ra anh chàng chưa chết! Sau
đó, anh chàng còn tiếp tục sống cuộc đời hầu cận đức
Giáo Hoàng được thêm mười mấy năm nữa!
Năm
1964, một cô người Mỹ tên là Elsie Waring, 35 tuổi. Cô bị
bất tỉnh, nên được đưa vào nhà thương Willesden General
Hospital, và cô không tỉnh lại. Tim cô cũng đã ngừng đập
từ lâu. Sau khi ba ông bác sĩ đến khám nghiệm, quan sát rất
kỹ và đồng ý với nhau rằng cô này đã chết, họ ký một
tờ khai tử rồi ra về. Mười tiếng đồng hồ sau, khi người
ta bỏ cô vào quan tài thì cô nấc cụt một cái rồi ngồi
dậy!
Những
chuyện này là những chuyện có thật, đã xảy ra rất nhiều,
chúng ta có thể kể ra hàng ngàn trường hợp. Nhiều khi người
ta đã chôn sống những người mà họ gọi là đã chết. Vì
vậy cho nên ở Việt-nam, người ta không bao giờ cho phép chôn
người chết sớm. Phải đợi vài ngày, rồi đem xác chết
để xuống đất, xem thử hơi lạnh của đất có thể làm
cho người chết sống dậy hay không. Hoặc người ta đem một
cái áo của người chết, leo lên mái nhà, dương ra và hô
gọi ba hồn bảy vía hay chín vía của người chết về, để
may ra thì hồn người chết nghe mà trở về nhập lại vào
thân xác người đó. Người Việt-nam có tập tục làm đủ
cách trước khi chôn người chết, tại vì họ không muốn
rơi vào một sự sai lầm quá lớn lao.
Vì
vậy cho nên khi ông chú của mình mà mình nghĩ là đã chết
rồi, ba của mình mà mình nghĩ là đã chết rồi, đang không
có mặt giờ này, thì mình phải nghĩ lại. Vì theo lời dạy
của đức Thế Tôn thì không có gì sanh ra mà cũng không có
gì mất đi. Ông chú của mình cũng như ba của mình, có thể
đang biểu hiện đâu đó nhưng vì con mắt chấp tướng của
mình mà mình không nhận diện được. Các vị luôn luôn có
đó. Vì vậy mình cầu nguyện ông chú, mình cầu nguyện ba
mình, thì thế nào cũng có kết quả, tại đó là những người
mình biết. Khi mình biết rõ về một đối tượng thì sự
cầu nguyện sẽ dễ có kết quả hơn. Thay vì cầu nguyện
một người mà chúng ta chưa được biết, cầu nguyện những
người mà chúng ta đã có cơ hội tiếp xúc và biết đến
rất rõ khi người đó còn sanh tiền, thì năng lượng có thể
phát sinh ra một cách dễ dàng hơn và mạnh mẽ hơn.
Thông
thường, chúng ta cầu nguyện các vị Bồ tát, các vị Bụt
Thế Tôn. Theo tôi thì mỗi chúng ta có một tri giác, một kinh
nghiệm khá sâu sắc về Đức Thế Tôn, tại vì chúng ta đã
học giáo pháp của ngài, chúng ta đã học về cuộc đời
của ngài, chúng ta đem những giáo pháp của ngài ra áp dụng
và chúng ta thấy có kết quả. Như vậy không phải chúng ta
chỉ thấy Bụt như là một hình tượng trên bàn thờ, mà
chúng ta biết Bụt, chúng ta tiếp xúc với Bụt ngay trong bản
chất của Bụt, nghĩa là chúng ta có thể tiếp xúc với Phật
tính.
Ví
dụ có một người nào đó gặp Bụt đang đi trên núi Thứu,
nhưng chưa biết gì về đời sống của ngài, về tâm của
ngài, về giáo lý của ngài và vẻ hạnh phúc của ngài, thì
tuy người đó có nhìn thấy trực tiếp hình dáng Bụt đang
đi, nhưng họ không có một tri giác sâu sắc về Bụt. Còn
chúng ta, tuy chưa bao giờ thấy hình dáng đó, nhưng chúng ta
đã tiếp xúc sâu sắc hơn với Bụt, tại vì chúng ta đã
biết được trái tim của Bụt qua sự học hỏi và tu tập
của chúng ta. Bụt ở ngay tại đây, chúng ta không cần đi
về núi Thứu. Dù họ quảng cáo cách nào đi nữa thì chúng
ta cũng không bị đánh lừa, tại vì chúng ta đã biết rằng
Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng, có nghĩa là những
gì chỉ có tướng đều là một sự đánh lừa.
Đối
với tôi thì Bụt không còn là một cái tướng nữa, một
cái tên nữa, mà là một thực tại, vì tôi sống với Bụt
hàng ngày. Ăn cơm, tôi cũng ngồi ăn với ngài, đi bộ, tôi
cũng đi với ngài, và ngay trong giờ phút nói Pháp thoại này,
tôi cũng đang sống với ngài. Nếu đem đổi Bụt bản chất
này với một hình dáng Bụt, thì tôi sẽ không đổi. Chúng
ta không vội vã ghi tên vào hãng du lịch để bay qua Ấn Độ,
leo lên núi Thứu, là vì vậy. Chúng ta đã có Bụt ngay tại
đây. Mỗi khi đi thiền hành, chúng ta có thể nắm lấy tay
Bụt để cùng đi. Đó là ý nghĩa của câu Đi chơi trong bản
môn, tay ta nắm tay người.
Với
đức Bồ tát Quán Thế Âm, với đức Bồ tát Địa Tạng,
với đức Bồ tát Phổ Hiền cũng vậy. Người ta có thể
nói các vị Bồ tát đó không có một sự thật lịch sử,
nhưng mình không cần điều đó, tại vì mình biết rằng bản
chất của Bồ tát Quán Thế Âm là tình thương. Mà tình thương
là cái gì có thật ở trên đời này. Với hình tướng này
hay hình tướng khác, là đàn bà hay đàn ông, là em bé hay
nhà chính trị, hễ tình thương có mặt là có mặt Bồ tát
Quán Thế Âm. Thành ra nhà sử học không thể nào làm cho tôi
mất niềm tin nơi đức Quán Thế Âm Bồ tát được. Tại
vì tôi đã biết quá rõ rằng tình thương là một cái gì
có thật, và tình thương được biểu hiện trên rất nhiều
hình thức.
Ở
Hòa-lan có một phụ nữ, bên ngoài không giống Bồ tát Quán
Thế Âm như ảnh tượng có sẵn trong tâm của mình. Nhưng
đích thực Quán Thế Âm Bồ tát là người đó. Trong thế
chiến thứ hai, người đàn bà này, một mình đã cứu được
ít nhất là 30 ngàn người Do thái khỏi phải đi vào lò hơi
ngạt của người phát xít. Một người mà có thể làm được
công việc chuyển người đi để họ khỏi bị tàn sát, thì
người đó là ai nếu không phải là đức Quán Thế Âm Bồ
tát? Dù người ấy là da trắng hay là da đen, da vàng hay là
da đỏ, đàn ông hay là đàn bà thì mình cũng phải gọi người
đó là một hiện thân của Bồ tát Quán Thế Âm. Bà ta hiện
còn sống và lần này sang Hòa-lan, các thị giả của tôi sẽ
dược gặp người đó. Trong thời chiến tranh Việt-nam, có
rất nhiều cô nhi Việt-nam mất cha, mất mẹ, đã được người
đó nuôi dưỡng.
Tôi
đã cầu nguyện Bụt, tôi đã cầu nguyện đức Bồ tát, tôi
đã cầu nguyện tổ tiên, tôi đã cầu nguyện cha, tôi đã
cầu nguyện mẹ. Mỗi khi cầu nguyện, tôi biết rằng tôi
tiếp xúc được với cái năng lượng của Nhất tâm qua các
vị đó. Qua Bụt cũng có, qua Bồ tát cũng có, qua tổ tiên
cũng có, qua cha cũng có, qua mẹ cũng có. Vì vậy cho nên quý
vị có thể cầu nguyện cha và mẹ của quý vị. Dù cha mẹ
còn sống, cha mẹ vẫn có thể tiếp trợ năng lượng cho quý
vị. Nếu cha mẹ đã qua đời, mình cũng có thể cầu nguyện:
Mẹ ơi, mẹ giúp con. Mẹ ơi, mẹ giúp em con. Ba ơi ba giúp
con với, thì mình vẫn tiếp nhận được thêm năng lượng.
Đã
có khi tôi cầu nguyện với cả học trò của tôi! Tại vì
học trò của tôi, có người có rất nhều năng lượng của
sự vững chãi, của sự thảnh thơi, của sự hạnh phúc, và
tôi cần tới họ như những đối tượng cầu nguyện. Tôi
cũng đã cầu nguyện tăng thân mọi nơi của tôi, tại vì
tăng thân cũng có những chất liệu đó.
Vậy
thì cái chìa khóa thứ ba trong chùm Tam Pháp Ấn, chìa khóa
niết bàn có thể mở ra thêm cho ta một cánh cửa: Chúng ta
có thể tiếp xúc được với thế giới hiện tượng. Nếu
chúng ta biết tiếp xúc sâu sắc và nhận diện cái tính cách
vững chãi thảnh thơi và tươi mát của những hiện tượng
đó, thì qua thế giới hiện tượng, chúng ta có thể tiếp
xúc được với thế giới của bản thể, thế giới của
niết bàn. Vì vậy cho nên chúng ta cũng có thể cầu nguyện
được với cây tùng, với mặt trăng, với các vì sao. Cây
tùng khá vững chãi, mặt trăng rất đúng hẹn, và những vì
sao kia luôn luôn có mặt cho mình, thảnh thơi, trong sáng.
Cho
nên không những ta cầu nguyện được với Bụt, với Bồ
tát, với thánh tăng, với tổ tiên cha mẹ, và với tăng thân,
mà chúng ta còn có thể cầu nguyện với cây tùng, với tảng
đá. Có nghĩa là nếu chúng ta tiếp xúc được với cây tùng
một cách sâu sắc, thì chúng ta tiếp xúc được với cái
nhất tâm, tiếp xúc được với Thượng đế. Mà tiếp xúc
được với Thượng đế thì ngài có thể truyền cho chúng
ta năng lượng. Vì vậy cho nên cây tùng cũng có thể truyền
cho chúng ta năng lượng của Thượng đế.
Có
một ông thầy tu Cơ-đốc giáo tên là Jean François d’Assise,
trong một mùa Đông cây cối hoàn toàn trụi lá, đi thiền
hành và gặp một cây hạnh nhân. Ông dừng lại trước cây
hạnh nhân để thở và cầu nguyện: Cây hạnh nhân ơi! Cây
hãy nói cho tôi nghe về Thượng đế đi. Thì tự nhiên cây
hạnh nhân nở hoa đầy cả các cành, ngay trong mùa Đông giá
buốt!
Trong
thế giới tích môn thì cây hạnh nhân chưa có hoa, nhưng trong
thế giới bản môn thì cây hạnh nhân đã có hoa từ muôn
thủa. Đứng về phương diện tích môn thì chúng ta chưa thành
Bụt, nhưng đứng về phương diện bản môn, chúng ta đã là
Bụt. Vì vậy cho nên tiếp xúc được với cây hạnh nhân
thì chúng ta có thể tiếp xúc được với Thượng đế.
Cho
nên đừng đi tìm một Thượng đế trừu tượng, đừng cầu
nguyện Thượng đế như một ý niệm trừu tượng. Đó là
một điều rất quan trọng. Phải đến với Thượng đế qua
những gì rất cụ thể, đó là những biểu tượng của Thượng
đế trong tích môn. Giáo lý của Giáo hội Chính thống (Eglise
Orthodox), có nói rất rõ rằng: Con người cũng có chất thánh
của Thượng đế và cũng cùng chia sẻ cái bản chất thánh
thiện đó của Thượng đế.
Lúc
đầu tuy cầu nguyện chưa giỏi, nhưng chúng ta đã bắt đầu
có năng lượng. Từ từ thực tập thêm về giới, về định,
về tuệ, thì sự cầu nguyện của chúng ta sẽ có nhiều hùng
lực hơn lên.
Chúng
ta còn biết rằng, trong truyền thống đạo Bụt, cầu nguyện
với tính cách tăng thân mạnh hơn cầu nguyện với tính cách
cá nhân rất nhiều. Sau khi thầy Mục Kiền Liên khám phá ra
mẹ mình đang đau khổ, thầy rất buồn. Bụt đã dạy cho
thầy cách nương tựa vào sức chú nguyện của tăng đoàn.
Mình có sức chú nguyện, mình cũng có thể gởi tinh lực của
mình về Phật tâm. Nhưng nếu có hai người như mình, nếu
có năm người như mình, nếu có 100 người như mình trong tăng
thân đồng thời cùng thực tập việc gởi tinh lực đó, thì
mình sẽ dễ thành công hơn. Cho nên những lúc đại chúng
cầu nguyện cho mẹ mình, cầu nguyện cho cha mình, là những
lúc rất quan trọng cho đời mình. Mình là một trong số những
người đó, sự nhất tâm của mình là cái chìa khóa, và sự
nhất tâm của những người bạn tu trong tăng thân, lại là
một cái chìa khóa lớn hơn để mở cửa pháp thân. Khi một
tăng thân một trăm người hay một ngàn người cùng thực
tập ba nghiệp thanh tịnh, thân tâm hợp nhất để gởi năng
lượng, thì cái năng lượng đó sẽ rất lớn, sẽ rất hùng
mạnh, có thể chuyển đổi được tình trạng mà đạo Bụt
gọi là nghiệp, như trong câu kinh Cầu xin chuyển nghiệp ta
bà.
Có
thể khi đó là một trường hợp rất khó và chúng ta cần
tới một năng lượng mạnh hơn nữa. Nhưng dù sao thì cái
năng lượng mà chúng ta gởi đi đã là một cái gì rồi. Nếu
chúng ta có một tăng thân vững chãi, thảnh thơi cùng hộ
niệm, thì cái năng lượng tạo được chắc chắn sẽ lớn
hơn.
Đôi
lúc, khi cầu nguyện mình thấy lời cầu nguyện có hiệu quả,
giống như Thượng đế nói “Được”, Yes! Đôi khi chúng
ta đạt tới một kết quả gọi là “Chưa được”, Not yet!
Đôi khi chúng ta nhận được một kết quả gọi là “Có
thể”, Maybe! Đôi khi chúng ta nhận được một câu trả lời
gọi là “Không”, No! Tuy vậy, chúng ta phải biết rằng đây
không phải là sự từ chối của Thượng đế, của Bụt,
của Bồ tát, mà vì cái năng lượng gởi đi chưa đủ mạnh
để chuyển đổi tình trạng. Chúng ta cần thêm một hay hai
điều kiện khác nữa.
Nói
rõ ra, cầu nguyện bao giờ cũng có kết quả, nhưng cái mức
thành công của sự cầu nguyện khác nhau.
Khi
câu trả lời là “không” thì chưa chắc đã là không có
hiệu quả! Đã có hiệu quả rồi, nhưng mình không thấy được,
cho nên mình cho là không. Tại vì mình đâu biết được cái
nhu yếu đích thực của mình? Trong khi đó thì cái Tâm thức
cộng đồng, cái nhất tâm hay là Thượng đế, biết rõ hơn
mình, biết cái gì tốt cho mình hơn, cho nên mình đã được
cái đó, và đã không được cái mà mình cầu xin.
Ví
dụ khi cầu cho mình thi đậu. Mình cầu nguyện nhiều quá
mà mình vẫn không đậu, cho nên mình nói rằng sự cầu nguyện
của mình không có kết quả. Tuy vậy, trong sự thi rớt đó
có thể có sự sắp đặt. Ví dụ nếu hỏng kỳ này thì kỳ
sau mình sẽ vững chãi hơn, dễ thành đạt hơn trên đường
đời. Chuyện này đã xảy ra nhiều lần, nhất là trong lịch
sử thi cử ở Việt-nam.
Hồi
đó có một chàng trai rất thông minh. Chàng đi thi và làm bài
đáng được chấm đậu thủ khoa, nhưng các quan trường đã
bàn với nhau rằng thí sinh này giỏi thật, nhưng chàng ta còn
trẻ quá. Nếu cho đậu cao khóa này thì sợ lòng hiếu thắng
của chàng chưa được mài giũa. Vì vậy kỳ này nên đánh
hỏng chàng đi, và kỳ sau sẽ cho chàng đậu đầu. Vì vậy
các quan trường cho chàng hỏng thi! Rất là oan ức cho chàng!
Nhìn
bề ngoài thì giống như là một sự oan ức, nhưng quốc gia
đào tạo người là để có người giỏi về mọi mặt. Không
phải chỉ giỏi về phương diện trí thức, mà còn giỏi về
phương diện đức hạnh nữa. Các quan trường đã hành động
theo nguyên tắc đó, đã giúp mài giũa cái hiếu thắng của
người sĩ tử kia. Nếu chàng ta có chí lớn thì chờ thêm
ba năm nữa để dự khóa thi kế cũng không đến nỗi gì.
Đối với tuổi còn trẻ của chàng thì đâu có vấn đề?
Người ta phải có chí rất lớn, người ta phải có hoài bão
cao, thì người ta mới trở thành một vị Bồ tát để hóa
độ quần sanh, hoặc mới trở thành một người tài đức
để giúp dân giúp nước được.
Kỳ
thi ba năm sau đó, chàng sĩ tử kia đậu thủ khoa, và khi vào
kinh dự Đình Thí, đã đậu Thám hoa và đã trở nên một
người rất hữu dụng cho đất nước.
Khi
thi rớt, anh chàng có thể đã đau khổ, nhưng chàng đã không
biết rằng tất cả những cái đó là để cho mình lớn hơn
lên, giỏi hơn lên mà thôi.
Khi
cầu nguyện cũng vậy, chúng ta tưởng là mình không nhận
được điều mình cầu nguyện. Nhưng chúng ta không biết rằng
mình có thể sẽ nhận được một điều khác, lớn hay nhỏ
là còn tùy. Tại vì cái nhất tâm, cái Phật tánh biết rõ
chúng ta hơn chính chúng ta, biết rõ điều nào tốt cho chúng
ta hơn. Cái tuệ giác của chúng ta đang còn nhỏ, chúng ta chưa
biết đủ.
Cầu
nguyện trong đạo Ki-tô
Sau
khi phân tích phương cách cầu nguyện trong đạo Bụt qua bài
Đệ tử kính lạy, bây giờ chúng ta hãy đọc vài câu trong
bài Lạy Cha, một bài cầu nguyện rất phổ thông của các
tín hữu Cơ-đốc giáo:
Lạy
Cha chúng con ở trên trời, chúng con nguyền danh Cha cả sáng,
nước Cha trị đến (Our Father in Heaven, Hallowed be your Name,
your Kingdom come, your will be done, on earth as it is in heaven - Tiếng
Pháp là Notre Père qui es aux Cieux, que ton nom soit sanctifié).
Trong
những câu kinh trên, nếu mình nhìn bằng con mắt của người
Phật tử biết quán chiếu, thì ở đây mình thấy rằng mình
đang thực tập để tiếp xúc với bản môn. Mình đang đi
tìm kiếm gì? Tìm một cái rất lớn. Không phải cái nho nhỏ
như Lạy Chúa hôm nay cho trời nắng để chúng con đi picnic.
Mình
không phải chỉ đi tìm những hạt đậu phụng nho nhỏ mà
mình đi kiếm một cái gì thật lớn. Cái đó gọi là Nước
Chúa. Mục tiêu đầu tiên của sự cầu nguyện là tìm cầu
nước Chúa.
Lạy
Cha chúng con ở trên trời, tức là cái bản thể của mình
nó nằm ở bản môn. Trên trời có nghĩa là không nằm ở
bình diện thế giới hiện tượng. Chúng ta không thể đem
Thiên Chúa, đem Thượng đế ra để so sánh với những vật
thụ tạo! Chúng ta không thể đem Thiên Chúa để một bên
con sông, hay đặt cạnh một trái núi, rồi nói đây là Thiên
Chúa, còn đây là trái núi. Cũng như chúng ta không đem nước
ra so sánh với đợt sóng được, vì một bên là bản thể
và một bên là hiện tượng.
Chúng
ta có thể đem một đợt sóng này để so sánh với một đợt
sóng khác, nhưng chúng ta không thể đem nước để so sánh
với sóng. Chúng ta có thể đem nước để so sánh với tuyết,
với mây. Nhưng chúng ta không thể đem H2O để so sánh với
nước, với tuyết hay với mây. Tại vì một bên là tướng,
còn một bên là tánh. Một bên là hiện tượng (nước, tuyết,
mây), một bên là bản thể (H2O). Bản thể, tuy nó là bản
chất của hiện tượng nhưng không thể đặt chúng ngang hàng
với hiện tượng. Tại vì nó là bản thể, và bất cứ một
danh từ, tĩnh từ hoặc một hình dung từ nào cũng không thể
dùng để dặt tên hoặc miêu tả cho bản thể đó được.
Mình gọi là Thượng đế, mình gọi là Allah, là Đấng sáng
tạo v.v... thì chỉ là những cách gọi mà thôi. Tất cả những
danh từ và những ý niệm mình có về Thượng đế, đều
vô hiệu trong ý muốn diễn tả Thượng đế. Niết bàn cũng
vậy. Niết bàn là một thực tại mà ta có thể tiếp xúc
và sống được với, nhưng niết bàn không phải là một tên
gọi. Tên “niết bàn” chỉ là một tên gọi tạm thời.
Niết bàn có nghĩa là sự tắt ngấm, sự tắt ngấm của tất
cả ý niệm, sự tắt ngấm luôn của tất cả các danh từ.
Vì vậy cho dù chúng ta gọi là God, hay Dieu, hay Thượng đế,
hay Allah thì đó chỉ là những cái tên, và những cái tên
đó không đủ sức để dung chứa cái thực tại nhiệm mầu
kia mà có khi ta gọi Cái chân như, hoặc Cái bản môn. Có khi
chúng ta gọi niết bàn là vững chãi, là thảnh thơi. Nhưng
niết bàn còn hơn thế nhiều nhiều nữa.
Lạy
Cha chúng con ở trên trời, chúng con nguyền danh Cha cả sáng.
Chúng ta đâu muốn Thượng đế nổi tiếng trong xã hội loài
người, bởi vì Thượng đế đâu có cần nổi tiếng như
một cô đào chiếu bóng, hay là một ông tổng thống? Thượng
đế đâu có phải là những hạt đậu phụng để chúng ta
tranh giành? Thượng đế cũng đâu có muốn tranh đua với chúng
ta để nổi tiếng hơn chúng ta đâu? Danh cha cả sáng tức
là sự tiếp xúc được với thực tại nhiệm mầu của bản
thể. Phải thoát ra khỏi danh thì mới nắm dược cái sáng
chân thật.
Đạo
Đức Kinh nói rằng:
Đạo
khả đạo, phi thường đạo.
Danh
khả danh, phi thường danh.
có
nghĩa là cái đạo mà còn có thể đàm luận được thì chưa
phải là đạo chân thường. Cái tên mà có thể gọi được
tên thì chưa phải là tên chân thường. Vậy thì “Danh Cha
cả sáng” là thứ danh đó, cái danh mà không thể gọi được,
bất khả tư, bất khả nghị, bất khả thuyết. Cái đó mới
đúng là Thượng đế.
Người
Cơ-đốc giáo cũng vậy, trong khi cầu nguyện cũng phải biết
rằng có những cái thứ tự, có những cái ưu tiên, và niềm
ao ước, lớn nhất, nỗi ưu tư lớn nhất của người hành
đạo là đạt tới bản môn, đạt tới sự sống không sinh,
không diệt. Đó là Thượng đế, đó là nước Chúa.
Trong
khi chúng ta đi thiền hành, ngồi ăn cơm im lặng, là chúng
ta muốn niết bàn có mặt, muốn niết bàn đến với chúng
ta trong giây phút hiện tại. Sự cầu nguyện của các bạn
Ki-tô cũng như vậy. Họ ăn Bánh thánh, họ làm lễ cưới,
họ làm đám ma, họ hát thánh ca, tất cả những điều đó
đều là những lời cầu nguyện để cho nước Cha trị đến
(Que ton règne vienne – Your Kingdom come), tức là để cho nước
Chúa có mặt trong giây phút hiện tại. Đem bản môn về có
mặt trong tích môn và chúng ta sống được trong cả hai mặt.
Vừa sống được trong bản môn, vừa sống được trong tích
môn.
Ý
Cha thể hiện dưới đất cũng như trên trời (Your will be done,
on Earth as it is in Heaven). Cái bất sanh bất diệt đó, cái hạnh
phúc, cái vững chãi, cái thảnh thơi đó, nó không phải chỉ
nằm ở bản môn mà nó còn nằm ở tích môn nữa. Đó là
nhờ cái chìa khóa của đạo Bụt, nhờ ba cái chìa khóa trong
chùm Tam pháp ấn mà mình mới thấy được rằng cái vững
chãi, cái thảnh thơi, cái bất sanh bất diệt kia không phải
chỉ tìm được trong niết bàn, mà còn được tìm thấy ngay
trong sinh diệt, trên trời cũng như ở dưới đất này. Cũng
vì vậy mà một thiền sư Việt-nam, khi đệ tử hỏi: Con đi
tìm sự bất sinh bất diệt ở đâu? thì vị đó trả lời
rất rõ ràng: Con đi tìm sự bất sinh bất diệt ngay trong chỗ
sinh diệt. Tìm nước ngay trong sóng, rất là rõ ràng! Cho nên
chúng ta nói rằng Ý Cha thể hiện dưới đất cũng như trên
trời, là điều lớn nhất của sự cầu nguyện trong đạo
Ki-tô.
Xin
Cha cho chúng con hôm nay lương thực hàng ngày, (Donnez nous aujourd’hui
notre pain de ce jour). Bản dịch tiếng Pháp rất hay. Câu này
là một sự thực tập chánh niệm. Con không đòi phải có
lương thực cho ngày mai, ngày mốt và nhiều năm tháng sắp
tới. Con chỉ xin có thức ăn trong ngày hôm nay mà thôi. Con
muốn sống sâu sắc trong giây phút hiện tại. Give us this day
our daily bread (Donne nous aujourd’hui notre pain de ce jour). Câu
dịch tiếng Anh không hay bằng câu dịch tiếng Pháp. Notre pain
không phải de tous les jours mà de ce jour, rất hay! Chữ aujourd’hui
đã hay rồi, nhưng chữ “de ce jour” lại càng hay hơn. Cũng
như kinh Bụt nói rằng “Sắc tức thị không” thì chưa đủ,
mà phải nói “Không tức thị sắc” nữa thì mới trọn
vẹn. Cũng vì lý do đó, cũng trong nghĩa đó mà quý vị thường
nghe tôi dùng nhiều lời khác nhau để giải thích cùng một
ý trong những bài pháp thoại.
Trong
đời sống hàng ngày, chúng ta có nhiều lo lắng, chúng ta tham
lam, muốn tích trữ. Chúng ta không biết rằng giây phút hiện
tại là quan trọng. Sự sống chỉ có mặt trong giây phút hiện
tại. Nếu chúng ta chỉ lo đầu tư cho ngày mai là chúng ta
có thể bỏ quên sự sống mầu nhiệm trong giờ phút hiện
tại. Vì vậy cho nên chúng ta phải trở về với giây phút
hiện tại để sống cho sâu sắc, cho đàng hoàng. Sống như
thế nào để nước Chúa có mặt ngay trong giây phút hiện
tại. Đó là một lời cầu nguyện phải được thực tập
24 tiếng đồng hồ mỗi ngày. Tại vì muốn sống trong giây
phút hiện tại và sống sâu sắc trong mỗi giây mỗi phút,
thì lời cầu nguyện đó đâu có phải chỉ để trước khi
đi ngủ mới được đọc lên? Phải đọc cả ngày chứ!
Chúng
ta có đủ những điều kiện để có hạnh phúc ngày hôm nay,
chúng ta phải cầu nguyện như thế nào để chúng ta có thể
tiếp xúc được với những điều kiện hạnh phúc đó trong
ta và chung quanh ta. Chúng đang có sẵn. Chúng ta đừng tham lam,
đừng đòi hỏi sự sống kéo dài đời đời! Sự sống đời
đời làm sao có được nếu ngay trong giờ phút hiện tại
không có sự sống?
Tha
nợ cho chúng con như chúng con cũng tha nợ cho kẻ nợ chúng
con vậy (Pardonnez-nous nos offenses, come nous pardonnons aussi à ce
qui nous ont offensés – And forgive us our debits as we have also forgiven
our debtors). Những món nợ nói đây là những lầm lỗi mà
chúng ta đã làm đối với người thương của chúng ta. Chúng
ta đã nói một câu, chúng ta đã làm một hành động, chúng
ta đã có một tư tưởng. Câu nói, hành động và tư tưởng
ấy đã gây khổ đau cho người kia, và đó là những món nợ
sâu dày của chúng ta.
Sống
như thế nào để mỗi ngày ta có thể tha thứ được cho những
người khác, vì họ chưa có đủ chánh niệm, họ chưa có
đủ hiểu biết, họ chưa có đủ thương yêu, họ còn có
những tri giác sai lầm, và chúng ta phải buông bỏ. Tại vì
chúng ta cũng đã lầm lỡ như vậy đối với những người
khác. Nếu chúng ta muốn đức Chúa Trời bỏ qua cho chúng ta
thì thíng ta cũng phải bỏ qua cho những người khác, những
lỗi lầm, những nợ nần mà họ đã gây ra. Trong đời sống,
chúng ta có thể đã làm những lỗi lầm đối với cha mẹ,
với anh em, với bè bạn, và chúng ta muốn được tha thứ.
Vì vậy cho nên chúng ta phải tha thứ những thiếu sót, những
vụng dại, những lỗi lầm, trước tiên là của những người
trong gia đình huyết thống của chúng ta.
Đó
là một sự thực tập, đó là một sự cầu nguyện, cầu
nguyện bằng hành động, bằng sự sống. Nên nhớ rằng những
lời cầu nguyện này là do chính Chúa Ki-tô dạy cho tín đồ,
chứ không phải do những con chiên của Chúa sáng tác ra.
Nhiều
khi chúng ta cầu nguyện cũng đã khá rồi, nhưng trong đó chúng
ta chưa biết được cái nghệ thuật cầu nguyện sâu sắc
nhất. Chúng ta có vấn đề, chúng ta gọi Bụt, gọi Bồ tát,
gọi Thượng đế tới cứu độ chúng ta. Điều đó không
sao hết, chúng ta có quyền làm. Nhưng những lời cầu nguyện
đó chúng ta đã không làm dưới bối cảnh của những lời
cầu nguyện lớn, tức là cầu nguyện như thế nào để vượt
thoát sinh tử.
Thường
thường khi cầu nguyện, gần như mình muốn nhờ Bụt làm
chuyện mà mình không làm được, nhờ Thượng đế làm chuyện
mà mình không làm được: Thượng đế ơi, người thương
của con đang bị nghẹt tim, xin Thượng đế cứu người thương
của con ra khỏi tình trạng nguy ngập đó!I Chúng ta gởi cho
Thượng đế những thông điệp như thế. Hoặc là “Thượng
đế ơi! ảnh bị ung thư! Xin Thượng đế chữa lành cho ảnh”.
Theo
nguyên tắc, Thượng đế biết ngài cần làm gì, nhưng thường
thường thì ta chỉ muốn ra toa cho Thượng đế thôi! Làm như
là ngài không biết, cho nên mình phải nói rõ ra đó là ung
thư, hay đó là đứng tim. Cái nhất tâm kia thật ra nó sáng
suốt hơn mình nhiều lắm!
Buồn
cười hơn nữa, nhiều khi mình mặc cả với Bụt, với Thượng
đế: Lạy Bụt, nếu Bụt cho con cái đó thì con sẽ cạo đầu,
con sẽ ăn chay ba tháng! Đúng là mình trả giá! Hoặc có khi
ta “ra giá” rõ ràng hơn: Nếu con của con thi đậu thì con
sẽ đi cúng 10 chùa!
Có
một lần cách đây mười mấy năm, tôi nghe sư cô Chân Không
cầu nguyện một điều tương tự như vậy: Lạy Bụt làm
sao cho thầy con sống lâu thêm, tại vì nếu thầy con sống
lâu thêm thì rất nhiều người được hưởng cái lợi lạc
của chánh pháp.
Dù
sao thì trong lời cầu nguyện đó cũng có ý trao đổi: Có
nhiều người được chánh pháp và tu tập, tức là có lợi
cho Bụt, thành ra tốt hơn hết là Bụt nên cho thầy con sống
lâu hơn! Trái tim của sư cô rất lớn khi cầu nguyện như
vậy. Hình như sư cô nghĩ rằng điểm yếu của Bụt là muốn
cho giáo pháp được trường tồn, muốn nhiều người được
cứu độ, cho nên sư cô mới dùng cái cán cân đó. Lạy Bụt,
nếu Bụt để cho thầy con sống thêm 10 năm nữa thì không
biết bao nhiêu người sẽ được thừa hưởng sự dạy dỗ
của thầy con. Có phải đó là một hình thái mặc cả không,
tuy rằng nó không thô bằng chuyện “Nếu con của con thi đậu
thì con sẽ cúng 10 chùa, hay là con sẽ cạo đầu”. Làm như
khi mình cạo đầu thì Bụt sẽ có lời lắm!
Nếu
quan chiếu sâu hơn chút nữa về lời cầu nguyện của sư
cô Chân Không, mình sẽ thấy một điều nữa cũng rất dễ
thương nhưng sư cô đã không nói điều ấy ra. Đó là sư
cô nghĩ rằng thầy là người nương tựa của mình, mình chưa
đủ vững chãi mà nếu thầy mình không còn với mình nữa,
thì mình sẽ cảm thấy hơi hụt hẫng! Cho nên sư cô Chân
Không cũng có cái tâm trạng như tất cả các sư em của sư
cô: Muốn cho thầy sống càng lâu càng tốt. Vì vậy trong lời
cầu nguyện đó có một chút vị kỷ, đó là muốn mình đừng
bị bơ vơ, muốn mình có nơi nương tựa lâu dài hơn. Có phải
như vậy không các sư cô Phúc Nghiêm và Thiều Nghiêm? Có phải
các con cũng muốn cho thầy sống thêm, sống càng lâu càng
tốt để cho nhiều người được lợi lạc, và để các con
còn có chỗ nương tựa không? Mới xuất gia chưa lâu mà sư
ông đã tịch thì rầu quá!
Lối
cầu nguyện ấy cũng dễ thương, cũng tốt. Nhưng khi cầu
nguyện mà mình biết quán chiếu thì mình sẽ biết được
chiều sâu của tâm mình. Cầu nguyện như vậy nghe rất cảm
động, nhưng mình phải quán chiếu thêm để thấy rõ rằng
dù mình là người đạo Bụt hay đạo Ki-tô thì trong khi cầu
nguyện mình cũng thường có khuynh hướng muốn mặc cả với
Thượng đế, với Bụt, dù mặc cả một cách rất dễ thương.
Your
Kingdom come. Chữ Kingdom, nước Cha trị, là dịch từ chữ Basileia.
Kingdom có thể dịch bằng ba cách:
·
Một là royaume tức là Vương quốc, là nước Chúa. Đó là
đứng về phương diện tướng.
·
Thứ hai, Kingdom cũng có thể dịch là royauté tức là tính
chất của Vương quốc, La nature du royaume, tại vì cái Vương
quốc đó nó có tính chất của hạnh phúc, của vĩnh cửu,
của an lạc. Tiếng Anh là Kingdomness, The nature of the Kingdom,
cái thể của tướng. Royauté là cái thể còn Royaume là cái
tướng. Cũng như trong tiếng Anh, Kingdom là cái tướng và Kingdomness
là cái thể. Thể là niết bàn, tướng là cái thể tướng
sinh diệt, tức là có tướng và có tánh.
·
Cách dịch thứ ba là règne, tức là trị, cái hành động trị,
tức là làm thế nào để cho nước đó, đời sống trong đó
diễn biến ra. Règne là thuộc về hành động. Như vậy thì
Royaume là thuộc về tướng (tích môn); Royauté là thuộc về
bản thể (bản môn); và Règne là thuộc về hành động (hạnh
môn).
Bản
môn, the ultimate dimension – dimention de l’utile (Royauté), là
niết bàn, là Ground of Being. Tích môn, the historical dimension
– dimention historique (Royal), là nước Chúa, là Beings, là thế
giới hiện tượng, là thế giới sinh tử. Trong thế giới
sinh tử có sự có mặt của niết bàn. Cuối cùng là Hạnh
môn, The dimension of action – Dimension de l’action (Règne), The
functioning of the Kingdom, đó là trị, nước Cha trị an, làm
thế nào để cõi nước đó có an lạc, có hạnh phúc, người
trong nước đó phải biết sống như thế nào để có an lạc,
có hạnh phúc. Cái đó là hạnh. Bản môn thuộc về thể,
tích môn thuộc về tướng, và hạnh môn thuộc về dụng.
Tông
Thiên Thai mà đại biểu là thầy Trí Giả, đã nghiên cứu
kinh Pháp Hoa và chia kinh ra làm hai môn là Tích môn và Bản
môn, mà không đề cập đến Hạnh môn. Tuy vậy trong kinh Pháp
Hoa có những phẩm nói về các vị Bồ tát lớn như Thường
Bất Khinh, Dược Vương, Dược Thượng, Diệu Âm, Quán Thế
Âm v.v... Những phẩm đó nói về môn thứ ba là Hạnh môn.
Làng Mai chúng ta đã khám phá ra rằng cái khía cạnh thứ ba,
khía cạnh Hạnh môn rất quan trọng. Đem đạo Bụt đi vào
cuộc đời, làm cho thế giới ta bà trở nên tịnh độ, là
công tác của các vị Bồ tát. Cho nên Làng Mai đã đề nghị
đưa thêm phần Hạnh môn vào kinh Pháp Hoa và xếp đặt lại
thứ tự các phẩm của kinh để chia thành ba phần là Tích
môn, Bản môn và Hạnh môn[1].
[1]
Xem Sen Nở Trời Phương Ngoại, Nhất Hạnh, Lá Bối San Jose,
2001.
