Kết
quả của một cuộc thăm dò cho thấy, phần lớn mọi người
đang chịu cảnh sống cô đơn. Một phần tư số người đã
trưởng thành thú nhận, trong vòng hai tuần trước khi họ
được thăm dò ý kiến, họ đang trải qua thời gian thật
buồn tẻ một mình.
Cảm
giác này ngày càng lớn dần trong ngay cả những người còn
rất trẻ…
Có
hàng ngàn người qua lại trong các thành phố, nhưng ít ai dành
cho nhau một ánh mắt thân thiện, trìu mến. Mà nếu có ngước
mắt nhìn nhau cũng không tặng nhau một nụ cười nhỏ. Mọi
người đều có vẻ như “bận lắm”, “có hẹn”, “không
có thì giờ”… Trong xe lửa, ngồi cạnh nhau hàng tiếng đồng
hồ mà không một lần mở môi nói chuyện cùng nhau. Đúng
là điều bất thường. Điều đó cho thấy con người đang
tiến gần đến sự cô đơn.
Tôi
nghĩ, tình trạng cô đơn này có thể đến từ hai nguyên nhân.
Nguyên nhân thứ nhất là, hiên nay, dân số thế giới tăng
quá nhanh. Khi xưa, dân số thế giới còn ít, hình như mọi
người có thói quen sống xích lại gần nhau. Người cùng sống
chung trong một làng xóm xem nhau như người thân trong gia đình,
và mọi người đều biết đến nhau.
Do
điều kiện sống, nhu cầu phải tương trợ, giúp đỡ nhau
xem ra cần thiết hơn. Lúc đó người dân quê tụ họp, gặp
gỡ nhau thường xuyên hơn. Họ cho nhau mượn dụng cụ, máy
móc và cùng chung nhau thực hiện những việc nặng nhọc. Họ
cùng nhau đi lễ chùa, cùng nhau cầu nguyện …
Vào
những dịp như vậy, người ta có nhiều cơ hội để chuyện
trò cùng nhau hơn. Nay, hàng triệu người đang chen lấn nhau
trong các thành phố lớn. Qua ánh mắt của họ, ta có cảm
tưởng như họ chỉ sống để mà làm việc cho có tiền. Thực
tế mọi người ngày càng sống trong cạnh tranh và chỉ biết
đến làm lợi cho mình.
Các
phương tiện hiện đại phục vụ cho cuộc sống đem đến
cho chúng ta cảm tưởng là chúng ta có thể sống tự lập,
và chúng ta cũng có cảm tưởng (xin nhấn mạnh đây là một
điều sai lầm lớn) là sự hiện diện của người khác làm
mất tự do và không cần thiết đối với mình. Tình trạng
này làm cho chúng ta phát triển tính nghi ngờ, thờ ơ lạnh
lùng đối với người khác, rồi từ đó tự mình đâm ra
cảm thấy cô đơn.
Nguyên
nhân thứ hai tạo cho chúng ta cảm giác cô đơn, theo quan sát
của tôi, là do xã hội tiến hoá như ngày hôm nay khiến cho
mọi người có quá “nhiều việc” phải làm. Thế nên, nếu
có chú ý đến ai - ngay cả khi cần hỏi thăm một câu: “Có
khoẻ không?” - nhiều người có cảm tưởng là mình vừa
đánh mất một vài giây đồng hồ quý giá trong đời. Sau
công việc, ngưòi ta lao đầu ngay vào các tờ nhật báo để
tìm kiếm thông tin …Gặp gỡ, thảo luận, chuyện trò cùng
bạn bè xem như là mất thời gian …
Thông
thường, chúng ta có nhiều người xóm giềng trong khu phố,
và điều không “tránh khỏi” là chúng ta “phải” gặp
nhau, chào nhau, trò chuyện cùng nhau. Không ít khi trò chuyện
như vậy cũng tạo nên chuyện bực mình, dần dần chúng ta
tránh gặp gỡ, giao thiệp cùng nhau, rồi mỗi khi có ai nói
gì đó thì chúng ta lại phán cho họ một tiếng là muốn xâm
nhập vào đời tư của mình.
Tất
cả những điều trên làm cho xã hội ngày nay ngày càng đánh
mất tình người và cuộc sống ngày càng hoạt động như
một cỗ máy vô tri. Buổi sáng thức dậy, chúng ta lo đi làm
việc, buổi chiều bãi sở, chúng ta lại lao mình vào trong
hàng quán nào đó để tìm thú giải trí, và rồi trở về
nhà thật trễ; ngủ được đôi ba tiếng đồng hồ. Sáng
hôm sau thức dậy, còn ngái ngủ, chúng ta lại lao đầu vào
công việc …
Một
số lớn người dân thành thị đang có lối sống như vậy.
Và khi chúng ta đã trở thành bộ phận nhỏ trong cỗ máy vô
tri này thì chúng ta, dù muốn hay không, cũng phải chạy theo
nó. Đến một lúc nào đó, chúng ta không còn chịu đựng
nổi cảnh “máy móc” này nữa, khi đó chúng ta lại chạy
trốn vào cảnh thờ ơ, lạnh lùng …
Một
khi tôi sống lẫn với người dân trong một thành phố lớn,
tôi tin chắc, rồi tôi cũng sẽ có một phần nhỏ cách sống
giống như họ. Vâng, khi đó tôi không có sự lựa chọn nào
khác, và rồi tôi cũng sẽ đi tìm giải trí trong những hàng
quán…;đi về nhà thật khuya; sang ngày mới lại “mắt nhắm
mắt mở” đi làm. Dần dần tôi cũng quen và xem đó là việc
bình thường, nhưng tôi không biết là tôi đang rơi vào trạng
thái cô đơn.
Điều
tôi muốn nói là, sau giờ tan sở, buổi chiều tới, bạn đừng
mất thời gian vào các thú “giải trí” hoang đàng quá, bạn
hãy đi ngay về nhà. Trong sự bình yên, bạn ăn một bữa cơm,
uống một tách trà trong không khí vui vẻ với người thân;
bạn hãy đọc một cuốn sách hay; gác lại những công việc
trong sở, rồi nhẹ nhàng đi vào giấc ngủ; buổi sáng bạn
hãy thức dậy thật sớm. Nếu như bạn đi làm với một tinh
thần tươi sáng và vui vẻ thì tôi nghĩ, bạn sẽ thấy cuộc
sống này có nhiều thú vị.
Ai
trong chúng ta cũng hiểu, cảm giác cô đơn không mang lại lợi
ích chi mà nhiều khi còn khó chịu nữa. Nhưng khó thay, có
rất nhiều nguyên nhân gia đình và xã hội đang tạo ra cảm
giác cô đơn này, nên chúng ta cần sớm tìm hiểu để vượt
qua nó. Gia đình là những tế bào căn bản của xã hội, nơi
cho ta niềm hạnh phúc, tình yêu và sự đùm bọc trìu mến.
Ngoài
gia đình, trường học là nơi mà trẻ nhỏ được giáo dục,
giúp cho trẻ có được cảm giác thân tình, ấm cúng. Có thế,
khi lớn lên, trẻ mới không cảm thấy xa lạ với người
khác, mới sẵn sàng trò chuyện với người khác. Có thế,
khi lớn lên, trẻ mới đóng góp tạo nên bầu không khí cởi
mở nhằm làm giảm bớt những cảm giác cô đơn trong cuộc
sống
TENZIN
GYATSO (TC Văn hóa Phật giáo số 8 28-9-2005)
