Tâm
ta có hai phần: phần tàng thức là nơi cất giữ những hạt
giống và phần ý thức là nơi mà các hạt giống biểu hiện.
Ví dụ trong tàng thức ta có một hạt giống của cái giận.
Khi nhân duyên đầy đủ thì hạt giống đó phát hiện thành
một năng lượng gọi là cơn giận. Nó đốt cháy ta và làm
ta đau đớn. Ta không còn vui khi hạt giống đó phát hiện
trên phần ý thức ta.
Mỗi
khi xuất hiện, cái giận lại nuôi dưỡng thêm những hạt
giống giận hờn trong trong tàng thức của ta. Nếu cái giận
kéo dài trong năm phút thì biết bao nhiêu hạt giống chứa
đựng cái giận lại được sinh sôi trong suốt thời gian năm
phút đó. Vì vậy ta phải hết sức cẩn thận để lựa chọn
lối sống cũng như những cảm xúc của ta. Khi ta nở một
nụ cười thì hạt giống hạnh phúc được biểu lộ. Khi
biểu lộ, nó gieo thêm những hạt giống tươi vui xuống tàng
thức. Nếu ta không thực tập cười trong nhiều năm, hạt
giống đó sẽ yếu đi và ta sẽ không còn có khả năng để
cười được nữa.
Tàng
thức ta chứa đựng mọi hạt giống, tốt cũng như xấu. Một
số do ta gieo trồng trong đời sống hàng ngày, một số do
ông bà cha mẹ và xã hội trao truyền. Một hạt lúa nhỏ xíu
chứa đựng cái biết của bao nhiêu thế hệ cây lúa về cách
thức đâm chồi, trổ lá, ra hoa và hình thành bông lúa. Thân
thể và tâm thức ta cũng vậy, được trao truyền cho ta từ
bao nhiêu thế hệ; ông bà cha mẹ đã gieo trồng trong ta biết
bao hạt giống an vui, hạnh phúc và cả những hạt giống khổ
đau, buồn giận v.v...
Mỗi
khi ta thực tập chánh niệm là ta gieo trồng và củng cố những
hạt giống lành mạnh đã có sẵn trong ta. Những hạt giống
này cũng như những kháng thể. Khi có một con vi khuẩn chạy
vào máu ta, lập tức thân thể ta có phản ứng, những kháng
thể chạy tới bao quanh con vi khuẩn bắt nó phải biến dạng.
Cũng vậy, nếu trong ta có nhiều hạt giống tươi mát lành
mạnh, những hạt giống này sẽ biết cách đối phó với
những hạt giống không tốt mà không cần đợi ta ra lệnh.
Do đó, điều ta cần làm là dự trữ cho thật nhiều những
hạt giống tốt.
Một
ngày nọ, chúng tôi được tin ông bạn láng giềng của chúng
tôi, ông Mounet, qua đời. Ông là người Pháp và sống ở cạnh
Làng Hồng. Ông là một người rất hiền hòa, dễ mến, ông
đã giúp chúng tôi rất nhiều trong việc xây dựng Làng. Ông
chết trong đêm vì bệnh tim, và sáng hôm sau chúng tôi được
tin. Nghe qua chúng tôi rất bàng hoàng, vừa cảm thấy hối
hận đã không để nhiều thì giờ tiếp xúc và sinh hoạt
với ông.
Tối
hôm đó tôi khó ngủ. Mất một người bạn như ông là một
điều đau đớn. Sáng hôm sau, tôi phải nói pháp thoại nên
đêm đó tôi cố gắng dỗ giấc ngủ bằng cách niệm hơi
thở. Trời mùa đông rất lạnh. Nằm trong chăn ấm, tôi nghĩ
đến ba cây tùng loại Hy Mã Lạp Sơn tôi trồng trong sân của
sơn cốc cách đó đã tám năm. Bây giờ cả ba cây đều lớn
và rất đẹp. Mỗi khi đi thiền hành tôi đều dừng lại
để vừa ôm cây vừa theo dõi hơi thở. Tôi tin rằng mấy
cái cây cũng đáp ứng lại cái ôm của tôi. Nằm trong chăn,
tôi tập thở và thấy mình vừa là ba cây tùng vừa là hơi
thở. Tôi thấy dễ chịu hơn nhưng vẫn chưa ngủ được.
Cuối cùng tôi nghĩ đến bé Trúc. Bé đến làng lúc hai tuổi,
bé rất kháu khỉnh nên ai cũng muốn bồng muốn ẳm, nhất
là các em nhỏ. Bây giờ bé đã sáu tuổi. m bé trên tay ai
cũng cảm thấy mình tươi mát như bé. Cho nên tôi đã mời
bé hiện lên trong ý thức của tôi. Tôi thở và mỉm cười
với bé. Một lúc sau thì tôi thiếp đi.
Mỗi
người chúng ta nên có một kho dự trữ những hạt giống
lành, đẹp và mạnh để khi ta gặp khó khăn, chúng có thể
đến giúp ta. Ðôi khi niềm đau quá lớn nên dù có bông hoa
trước mắt ta cũng không thưởng thức được. Nhưng nếu
ta có một cái kho dự trữ những hạt giống lành mạnh, ta
có thể mời chúng đến giúp ta. Cũng như khi mình có một
người bạn thân biết hiểu và thương mình, được ngồi
gần người đó, dù không nói tiếng nào, mình vẫn cảm thấy
khỏe khoắn. Và những lúc khó khăn mình thường nghĩ về
người đó để "cả hai" cùng im lặng thở và mình thấy dễ
chịu hơn.
Nếu
lâu ngày ta không gặp người bạn kia thì hình ảnh về người
ấy có thể phai mờ. Mà nếu người ấy là người duy nhất
có thể giúp ta thì ta chỉ còn cách mua vé xe lửa đến gặp
người ấy. Người ấy sẽ hiện ra bằng xương bằng thịt
chứ không phải chỉ là một hạt giống trong tiềm thức.
Thời
gian được ở gần người ấy, ta phải biết sống cho tỉnh
thức, đừng để phí một giây phút nào, bởi ta đâu có được
ở lâu với người ấy, lý do là ta còn phải về nhà. Người
ấy giúp ta lấy lại sự quân bình nhưng chính ta cũng phải
tạo cho ta sự vững chải bên trong, nếu không thì lúc trở
về một mình, ta lại cảm thấy chới với. Cho nên lúc gần
gũi người đó, ta đừng nên kể lể than vãn nhiều, hãy chia
sẽ niềm vui được có nhau, được ngồi bên nhau, hãy đi
dạo với nhau. Ðể khi trở về nhà, ta sẽ có nhiều kỷ niệm
đẹp, nhiều hạt giống tươi mát tốt lành, để khi hữu
sự, gặp chuyện buồn phiền, chúng có thể giúp ta vượt
qua những khó khăn.
(Trích
"An Lạc Từng Bước Chân", NXB Lá Bối, 1995)
Thích
Nhất Hạnh
