Lịch
sử cho chúng ta thấy có những tôn giáo, những chủ thuyết
tỏ ra sáng giá một thời, nhưng khi trải qua những thử thách
khắt khe của thời gian thì liền chìm vào quên lãng. Tại
sao vậy? Tại vì nó thiếu những nguyên tắc chỉ đạo đúng
đắn và thiếu các tu sĩ để duy trì. Phật giáo nói riêng,
các tôn giáo khác nói chung, tỏ ra đủ sức mạnh để tồn
tại với thời gian là vì có những nguyên tắc sống tương
đối hoàn chỉnh và có các tu sĩ thuộc thành phần cốt cán
để duy trì. Các tu sĩ thường có bổn phận giữ gìn những
giới luật mang tính chất giáo dục rất đa dạng, nhằm hướng
dẫn cuộc sống của mình đến chỗ hoàn thiện. Sau đây,
chúng tôi xin trình bày về tính chất giáo dục trong giới
luật của đạo Phật.
1-
Phát huy lòng từ bi, cứu khổ
Đức
từ bi, cứu khổ gần như là đặc trưng của Phật giáo. Nói
đến đạo Phật, người ta nghĩ ngay đến "cửa từ bi", "đạo
cứu khổ", vì đó là bản chất của Phật giáo, nên kinh điển
và giới luật luôn đề cập đến. Giới thứ 9 của Bồ tát
nói: "Không được giận dữ kẻ khác, mà phải phát khởi
từ tâm tha thứ những lỗi lầm của họ". Giới thứ 21 lại
bảo: "Không được đem sự thù hận để đáp lại sự thù
hận, không được đem sự đánh đập trả lại sự đánh
đập, không mang tâm niệm trả thù những kẻ đã tàn sát
những người thân yêu của mình. Tóm lại, tàn sát sự sống
để trả thù sự sống là hành vi trái với đạo hiếu sinh
của Bồ tát". Cố nhiên, "hại nhân nhân hại", "sát nhân thường
mạng" đó là lẽ thường tình của cuộc đời, nhưng cứ
"dĩ oán báo oán" thì oán oán sẽ chập chùng, vòng nhân quả
"vay trả trả vay" sẽ trở nên bất tận khiến cho những nỗi
khổ đau của kẻ khác và của chính mình sẽ không bao giờ
kết thúc. Thế nên Đức Phật dạy các đệ tử của Ngài
phải "dĩ đức báo oán" thì mới chuyển hóa được oan gia
trở thành bạn lữ. Tha thứ và cứu giúp kẻ khác là trách
nhiệm của hàng đệ tử đấng Giác ngộ, như trong giới thứ
6 Bồ tát trình bày: "Nếu có người đến cầu xin, thì người
Phật tử phải tùy theo khả năng của mình mà giúp đỡ họ",
và "Khi thấy người bệnh tật, người Phật tử phải cứu
giúp họ như phụng sự chư Phật".
Giúp
đỡ người cùng khốn, cứu chữa kẻ bệnh tật là việc
ai cũng làm được và đều có nghĩa vụ phải làm chứ không
riêng gì đệ tử của Phật. Điều đáng nói ở đây là Đức
Phật xem những việc từ thiện đó như là biểu lộ sự quan
tâm và phụng sự chính Ngài. Lời khuyên dạy này nói lên
tấm lòng nhân ái bao la của Đức Đạo sư, chính vì thế
mà nhân loại tôn xưng Ngài là đấng Từ bi và đạo của
Ngài là đạo Cứu khổ.
Đức
từ bi của Phật không những nhằm cho con người mà còn phổ
cập đến cả muôn loài qua giới "Không sát sinh" (giới thứ
nhất của người tại gia). Nhưng muốn giữ trọn vẹn giới
không sát sinh, người thọ giới Bồ tát còn phải giữ giới
"Không ăn thịt" (giới 20 của Bồ tát); không ăn thịt là
thể hiện trọn vẹn lòng từ bi của Đức Phật và của hàng
đệ tử Phật đối với muôn loại sinh linh.
2-
Thực hiện nếp sống tri túc, kiệm ước
Muốn
giúp đỡ kẻ khác hữu hiệu, đúng ý nghĩa thì chính bản
thân mình phải sống bằng một nếp sống kỷ cương và tri
túc. Do đó, các vị Tăng sĩ phải tuân thủ những giới điều
như: "Chỉ may sắm ba y, dùng một bình bát, một tọa cụ v.v...
Ngoài ra, nếu có thí chủ cúng dường thêm thì phải đem bố
thí cho kẻ khác. Vị Tỷ kheo phải dùng ngọa cụ đủ 6 năm
mới được thay cái mới, phải dùng bình bát cho đến khi
vỡ mới được sắm cái khác. Không được thu góp, cất chứa
vàng bạc châu báu làm của riêng mình (ngoại trừ trường
hợp giữ gìn cho tập thể). Thầy Tỷ kheo không được nằm
giường cao, nệm êm, không được trang sức hoa mỹ". Tất
cả đều nói lên tinh thần ít muốn, biết đủ, sống giản
dị nhằm đoạn trừ lòng tham, dốc tâm tu học hầu đạt
đến an lạc thật sự. Người xuất gia còn phải giữ giới
"Không ăn phi thời (ăn không đúng giờ), không ăn nhiều bữa,
không chuộng thức ngon v.v...". Tóm lại, người xuất gia còn
phải tuân thủ phương châm "Tam thường bất túc", nghĩa là
ba sự ăn, mặc và ngủ không được quá thừa thãi, sung túc.
Bởi vì, nếu sự hưởng thụ vật chất quá sung mãn thì dễ
làm cho tinh thần người ta trở nên nhu nhược, chậm lụt.
Nói như thế không có nghĩa là đạo Phật chủ trương trở
về cuộc sống lạc hậu. Phật giáo không bao giờ phủ nhận
những giá trị của các phương tiện văn minh vật chất, vì
cuộc sống con người cần phải được ăn ngon, mặc đẹp,
hưởng thụ những nhu cầu cần thiết. Tuy nhiên, cái gì thái
quá cũng đều không hay. Phật giáo không chủ trương con người
phải sống nghèo đói, thiếu thốn, mà chỉ cổ vũ tinh thần
tri túc, tiết kiệm, vừa mức trung bình. Có như vậy mới
không bị sự sung mãn cám dỗ, và nhờ thế mới có thì giờ
và điều kiện quan tâm giúp đỡ, chia sẻ mọi nỗi thống
khổ của những người thiếu may mắn.
3-
Thanh liêm, công chính, tôn trọng tài sản kẻ khác
Đức
thanh liêm công chính là đức tính cần thiết tạo nên niềm
tin cậy và kính trọng lẫn nhau trong mối tương giao giữa
cá nhân và xã hội.
Luật
dạy, thầy Tỷ kheo muốn cử tội (phê bình) kẻ khác phải
hội đủ 5 điều kiện sau đây thì lời cử tội mới có
giá trị:
a)-
Nói đúng lúc, không bạ đâu nói đó.
b)-
Nói chân thật, không nói hư ngụy.
c)-
Nói có lợi ích, không nói vô ích.
d)-
Nói nhã nhặn, không nói thô lỗ.
e)-
Nói với từ tâm, không nói với ác tâm.
Điều
này phù hợp truyền thống đạo đức mà ông cha ta đã dạy:
"Tiên xử kỷ, hậu lai xử bỉ - xét lỗi người phải biết
xét lỗi mình". Nghĩa là chính bản thân mình phải công tâm,
chân chính thì tác dụng xây dựng mới đem lại kết quả,
bằng ngược lại, nếu "Thân mình không độ được, thì làm
sao độ được thân người khác. Bệnh mình không chữa được,
thì làm sao chữa được bệnh tha nhân" (Thử thân bất độ,
hà thân độ. Tự bệnh bất năng cứu, hà cứu bệnh nhân).
Thiết tưởng đức công chính không chỉ có giới tu sĩ Phật
giáo mới cần đến mà mọi người ai cũng phải có, nhất
là những người cầm quyền chính và luật pháp lại càng
cần nó hơn ai hết.
Người
có lòng công chính tất nhiên sẽ tôn trọng tài sản của
người khác. Thế nên, giới thứ 30 trong thiên Ni-tát-kỳ-ba-dật-đề
của Tỷ kheo viết: "Không được biển thủ tài sản của
chúng Tăng" và giới 16, 17 Ba-dật-đề viết: "Không được
chiếm đoạt chỗ ở hay vật sở hữu của người khác". Những
điều này dạy cho người đệ tử Phật từ bỏ lòng tham,
sống theo lương tâm, liêm khiết, biết quý trọng vật sở
hữu của tha nhân và tôn trọng tài sản của cộng đồng
xã hội. Có như vậy mới tạo nên cuộc sống ổn định và
tin cậy lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình, đoàn
thể và xã hội. Do đó, giới thứ 17 của Bồ tát còn nhấn
mạnh: "Nếu là Phật tử mà vì danh lợi thúc đẩy, thân cận
với kẻ quyền quý, rồi ỷ thế sách nhiễu, chiếm đoạt
tài sản của người, đó là hành vi tàn ác, phạm tội khinh
cấu". Điều này không phải chỉ có người Phật tử thọ
giới Bồ tát mới giữ gìn, mà thiết tưởng bất cứ ai muốn
sống đúng với truyền thống đạo đức của tổ tiên, sống
theo lương tâm và lẽ công bằng chánh trực đều phải cố
gắng tuân thủ. Bởi lẽ, nếu dựa dẫm vào những kẻ có
thế lực, hay lạm dụng quyền hành để chiếm đoạt tài
sản của kẻ khác, hoặc biển thủ công quỹ, thì đó là
hành vi tội ác, trái với đạo lý, chắc chắn sẽ gánh lấy
quả báo đau khổ ngay trong hiện tại hoặc trong tương lai.
Vì của cải của người ta là núm ruột của họ, ai mất
của mà không đau xót, tiếc rẻ. Nhưng dù cho của chung, công
quỹ đi nữa t hì cũng do mồ hôi nước mắt của tất cả
những người dân lương thiện tạo thành, chứ đâu có phải
những thứ từ trên trời rơi xuống. Thế nên, những người
càng có chức, có quyền, có trách nhiệm lại càng phải sống
hết sức thanh liêm và công chính. Lẽ ra giới này phải dành
cho hạng người có quyền cao chức trọng, có trách nhiệm
quản lý tài sản của tập thể và của quốc gia mới đúng.
Vì chính những hạng người này mới dễ bị tiền tài cám
dỗ, kích động lòng tham đâm ra làm nhiều điều phi pháp.
Bằng chứng cụ thể là hàng ngày chúng ta nghe những tiếng
kêu than, những lời lên án của giới báo chí và của những
người dân lương thiện về tình trạng tham nhũng. Quả thực
hiện nay không có bất cứ một giới điều nào khác mang đầy
đủ tính thiết thực và tính thời đại cho bằng giới điều
này. Phải chăng đây là một trong những cống hiến rất có
ý nghĩa của giới luật đạo Phật trên phương diện giáo
dục con người về đức tính thanh liêm?
4-
Kính nhường bậc trưởng thượng, tôn trọng danh dự kẻ
khác
Đức
hiếu thuận, kính cẩn là đức tính cao quý của con người,
cho nên giới thứ 35 của Bồ tát nói: "Phải phát khởi tâm
nguyện hiếu thuận với cha mẹ, tôn kính sư trưởng". Ngoài
ra, đã là một đệ tử Bồ tát thì không được "khen mình,
chê người" như giới thứ 7 của Bồ tát đề cập. Hơn thế
nữa, giới này còn nói: "Việc xấu thì tự nhận về cho mình,
việc tốt thì gán cho kẻ khác. Nếu làm trái lại, tự khoe
cái hay của mình, giấu cái tốt của người, làm cho họ phải
chịu mọi sự phỉ báng thì đó là tội Ba-la-di của Bồ tát".
Thiết nghĩ, hành động như vậy thật là cực kỳ cao thượng,
mà có lẽ chỉ có hạng đại sĩ mới thực hiện được.
Nhằm
xây dựng cuộc sống tập thể lý tưởng, thân ái, hài hòa,
giới Tăng tàn thứ 8, thứ 9 của Tỷ kheo nói: "Không được
vu khống kẻ khác, không được giả tạo chứng cứ để vu
oan giá họa cho người, cũng không được chụp mũ những người
mà mình không thích". Thế còn giới Ba-dật-đề thứ 23 thì
bảo: "Không được chế nhạo bạn đồng phạm hạnh", và
giới Ba-dật-đề thứ 55 còn thêm: "Không được khủng bố,
dọa nạt các bạn đồng tu". Nếu như trong một tập thể,
ai nấy đều tuân thủ nghiêm chỉnh những điều giáo huấn
trên đây thì sẽ không bao giờ xảy ra những việc xích mích.
Do đó, sẽ đảm bảo được đời sống thanh tịnh an lạc
cho chính mình và mọi người. Tiến xa hơn nữa, nhằm mục
đích mở rộng phạm vi giao lưu từ cá nhân đến đoàn thể
xã hội và quốc gia, giới Bồ tát thứ 13 nói: "Không được
vô cớ hủy báng những người hiền lương, đức hạnh, những
vị pháp sư, quý nhân và quốc vương". Với những nội dung
như trên, quả thực giới luật bao hàm ý nghĩa rất là hoàn
hảo. Nếu như tập thể nào, xã hội nào, quốc gia nào cũng
khuyến khích mọi người áp dụng giới luật của Phật (chứ
không riêng gì Phật tử), thì thử hỏi xã hội sẽ tốt đẹp
biết chừng nào! Vì đó là những nguyên tắc sống rất nhân
bản, rất đời thường và rất dễ thực hiện, ai cũng có
thể vận dụng để hoàn thiện phẩm giá của chính mình và
góp phần tạo dựng một cộng đồng nhân loại hòa bình,
an lạc.
Tóm
lại, qua những gì đã trình bày trên đây, chúng ta thấy giới
luật của Đức Phật dạy con người phát huy "lòng từ bi,
cứu khổ; thực hiện nếp sống tri túc, kiệm ước; giữ
gìn đức thanh liêm công chính, tôn trọng tài sản kẻ khác;
kính nhường bậc trưởng thượng, tôn trọng danh dự kẻ
khác..." Thiết nghĩ, đây là những nguyên tắc giáo dục rất
lý tưởng không riêng gì cho đệ tử của Phật mà là cho
tất cả mọi hạng người, không riêng gì cho thời đại Đức
Phật mà là cho tất cả mọi thời đại, nhất là trong thời
đại văn minh tiến bộ ngày nay.
Tuy
nhiên, trên đời này không có bất cứ một thứ gì là hoàn
hảo tuyệt đối, giới luật của Phật cũng không ra ngoài
công lệ ấy, cho nên khó mà tránh khỏi một vài nhược điểm.
Đó là điều mà chúng ta sẽ bàn đến trong phần tổng luận
sau đây.
Tổng
luận
Mục
đích của người tu hành là hướng đến giải thoát và giác
ngộ, mà muốn được giải thoát, giác ngộ thì đương nhiên
phải tuân thủ một số nguyên tắc. Những nguyên tắc căn
bản ấy đầu tiên được thiết lập dựa vào tinh thần của
bài kệ:
"Không
làm các điều ác,
Vâng
làm các hạnh lành,
Giữ
tâm ý trong sạch,
Lời
Phật dạy rành rành".
(Chư
ác mạc tác,
Chúng
thiện phụng hành,
Tự
tịnh kỳ ý,
Thị
chư Phật giáo).
và
được cô đọng thành những tiêu ngữ như: "Phòng phi chỉ
ác" (Ngăn ngừa điều sai trái, chấm dứt việc xấu ác) "Biệt
biệt giải thoát" (Giữ gìn chừng mực nào thì giải thoát
chừng mực ấy) hay: "Tị thế cơ hiềm" (Tránh những sự chê
bai của người đời) v.v..., đồng thời tóm tắt thành 10
mục đích sau đây:
1.
Để nhiếp phục Tăng chúng
2.
Để Tăng chúng đạt đến cực thiện
3.
Để Tăng chúng sống an lạc
4.
Để chiết phục những người không biết hổ thẹn
5.
Để những người biết hổ thẹn sống yên ổn
6.
Để cho những người chưa tin sinh khởi lòng tin
7.
Để cho những người đã tin càng thêm tin tưởng
8.
Để diệt trừ các lậu hoặc trong hiện tại
9.
Để ngăn ngừa các lậu hoặc trong tương lai
10.
Để cho chánh pháp được tồn tại lâu dài (1).
Giáo
sử cho chúng ta biết rằng trong giai đoạn đầu, Phật chỉ
đề ra những nguyên tắc khái quát như thế mà chưa quy định
thành những giới điều cụ thể. Thế nhưng, đến năm thứ
12 sau khi Phật thành đạo, trong hàng ngũ Tỷ kheo có người
làm những việc sai trái khiến cho người đời chê trách,
làm tổn thương đến thanh danh của Thánh chúng, gây trở ngại
cho sự tu tập, do đó Phật mới tùy phạm tùy chế, nghĩa
là vi phạm việc gì thì chế định ngay việc ấy. Thế rồi,
dần dần trải qua thời gian, những giới luật mà Phật đã
chế định được gom lại thành Ngũ thiên bát tụ (5 cột
8 nhóm) mà cụ thể là 250 giới của Tỷ kheo và 348 giới của
Tỷ kheo ni theo luật Pàli. Tất nhiên, ở đây có sự dị biệt
giữa Nam tông và Bắc tông, nhưng rất nhỏ, không đáng kể.
Đó
là sự hình thành của giới luật thời Phật còn tại thế
và được kết tập lần đầu sau khi Phật nhập Niết bàn.
Thế rồi, các đệ tử của Phật căn cứ theo đó mà hành
trì cho đến ngày nay. Thiết nghĩ không gian và thời gian luôn
luôn thay đổi, nếu cứ áp dụng nguyên xi một thứ giới
luật được quy định từ thời Đức Phật thì khó mà tránh
khỏi có nhiều điều bất cập. Chúng ta thấy rằng những
bản hiến pháp và những bộ luật của thế gian luôn luôn
được cập nhật hóa (bằng cách thay đổi và bổ sung) thì
mới thích ứng được với sự biến đổi của hoàn cảnh
và thời đại. Nếu như chúng không được điều chỉnh và
bổ sung đúng lúc thì sau một thời gian, ắt hẳn sẽ có nhiều
điều trở nên lỗi thời và vô tác dụng. Đó là quy luật
đào thải rất khắt khe của vạn sự trong vũ trụ.
Thế
còn đối với giới luật thì sao? Chúng ta biết rằng Đức
Phật sinh tại Êẽn Độ, cách nay 25 thế kỷ, và giới luật
được chế định từ lúc đó. Nhưng mỗi quốc gia có những
truyền thống văn hóa, khí hậu, địa lý, phong tục tập quán
khác nhau và mỗi thời đại cũng luôn luôn tiến hóa đổi
khác, thế thì giới luật của Phật có thể thích hợp với
mọi không gian và mọi thời đại hay không? Và nếu như không
hoàn toàn thích hợp thì tại sao các đệ tử của Phật không
điều chỉnh để cho phù hợp với từng không gian và từng
thời đại?
Thiết
nghĩ có mấy lý do như sau:
1.
Giới luật chỉ do Phật chế định. Chúng ta biết rằng kinh
do Phật thuyết, ngoài ra còn do các cao đồ của Phật cũng
như những vị thánh hiền xưa nay tuyên thuyết, còn luận thì
do các bậc cao tăng thạc học, các vị luận sư uyên bác mổ
xẻ phân tĐch, chú giải kinh điển mà tạo thành. Thế nhưng,
giới luật thì chỉ có Phật chế định, ngoài ra không ai
được phép chế định cũng như không đủ thẩm quyền để
chế tác. Đó là điều mà giáo sử đã khẳng định.
2.
Lý do thứ hai là trong lần kết tập pháp tạng thứ nhất,
tôn giả A Nan cho tôn giả Ca Diếp biết rằng trước lúc nhập
diệt, Phật có di chúc rằng trong những giới luật do Ngài
chế định, sau này nếu các Tỷ kheo thấy có những giới
nhỏ nào không còn phù hợp thì có thể tùy nghi bỏ đi. Ca
Diếp bèn hỏi A Nan: "Vậy chứ Phật có nói cụ thể những
giới nào được xem là nhỏ có thể bỏ đi hay không?", thì
A Nan đáp rằng: "Phật không nói cụ thể". Do đó, tôn giả
Ca Diếp kết luận: "Vì Phật không nói cụ thể, cho nên, nếu
giờ đây chúng ta cho rằng những giới Đột-cát-la (ác hạnh)
là nhỏ nhiệm nên bỏ đi, thì có người sẽ nói rằng không
những giới Đột-cát-la nên bỏ đi mà giới Ba-la-đề-đề-xá-ni
cũng nên bỏ đi. Rồi người khác lại nói, không những giới
Ba-la-đề-đề-xá-ni nên bỏ mà giới Ba-dật-đề (bị đọa
lạc) cũng nên bỏ v.v..., cứ như thế thì không biết đến
đâu là giới hạn và trong đại chúng sẽ nảy sinh sự tranh
cãi, khó mà nhất trí. Bởi vậy, tốt hơn hết là những gì
Phật đã chế định, chúng ta phải kết tập đầy đủ (và
khi áp dụng thì tùy nghi châm chước), còn những gì Phật
không chế định thì chúng ta không được tùy tiện đặt
thêm". Chung cuộc, lời kết luận ấy đã được đại chúng
đồng thanh nhất trí tán thành (2).
3.
Lý do thứ ba là sự kiện Đề Bà phá Tăng: Đề Bà Đạt
Đa (Devadatta) phát tâm xuất gia với thiện chí tu hành tinh
tấn trong 12 năm đầu, nhưng về sau ưa thích phép thần thông,
phế bỏ chánh đạo. Thầy muốn đảo chánh Phật để giành
quyền lãnh đạo chúng Tỷ kheo, bèn cấu kết với vua A Xà
Thế (Ajatasattu), xúi giục, thuyết phục vua sát hại phụ vương
để đoạt ngôi báu, như sau: "Ngươi giết cha, ta giết Phật;
ngươi sẽ làm vua nước Ma Kiệt Đà (Magadha), ta sẽ làm Phật.
Bấy giờ tại nước Ma Kiệt Đà này có một vị vua mới,
một vị Phật mới, như thế chẳng khoái sao?".
Thế
rồi, Đề Bà Đạt Đa bàn bạc cùng bốn đệ tử tâm phúc,
đi đến thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế Tôn tuổi tác
đã cao, nên giao chúng Tăng lại cho con. Thế Tôn chỉ cần
thụ hưởng pháp lạc hiện tại, để Tăng chúng cho con lãnh
đạo".
Phật
dạy: "Này Đề Bà Đạt Đa! Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên
có đại trí tuệ và thần thông như thế, Ta còn không giao
chúng Tăng cho họ thay, huống chi ngươi là người ngu, là cái
thây ma, mà Ta lại đem Tăng chúng giao cho ngươi hay sao?".
Bị
Phật thẳng thừng bác bỏ ý đồ đen tối của mình, Đề
Bà liền bàn với bốn đệ tử: "Ta với các ngươi hãy cùng
nhau phá hòa hợp Tăng, hoại pháp luân của Sa môn Cù Đàm;
làm như thế, chúng ta đã nổi tiếng là người đã phá hòa
hợp Tăng, hoại pháp luân của Phật".
Vì
đã rắp tâm làm điều nghịch đạo, Đề Bà liền xướng
xuất 5 việc phi pháp sau đây:
1.
Tỷ kheo suốt đời mặc y phấn tảo (loại vải nhặt được
từ những đống rác).
2.
Tỷ kheo suốt đời sống theo hạnh khất thực.
3.
Tỷ kheo suốt đời chỉ ăn mỗi ngày một bữa.
4.
Tỷ kheo suốt đời phải ngủ ngoài trời.
5.
Tỷ kheo suốt đời không được ăn thịt (3).
Thực
ra, trong 5 điều trên chỉ có điều thứ 5 là khác với Phật,
vì Phật cho phép Tỷ kheo được ăn tịnh nhục (món thịt
hợp pháp) nếu như không thấy, không nghe và không nghi người
ta giết con vật để lấy thịt cúng dường cho mình. Ngoài
ra, 4 điều còn lại Phật cũng đã quy định, nhưng được
áp dụng một cách uyển chuyển mà thôi. Ở đây, thâm ý của
Đề Bà là mong được thiên hạ thán phục và đặc biệt
là cố ý phá sự hòa hợp của Tăng đoàn, do thế mà phạm
phải tội nghịch. Và tội nghịch này phải rơi vào địa
ngục Vô gián, chịu lấy khổ quả trọn một kiếp không thể
cứu vớt được, như lời Phật đã khẳng định (4).
Đó
là ba lý do chính khiến cho giới luật của Phật không thể
bổ sung và thay đổi được. Ngoài ra, còn một lý do nữa
là từ khi Phật diệt độ cho đến ngày nay đã có biết bao
bậc tôn túc, trưởng lão thạc đức cao hạnh - mặc dù biết
trong giới luật có đôi điều bất cập - vẫn uyển chuyển
tuân thủ nghiêm túc mà không có ý định thay đổi thêm bớt;
ngoại trừ việc các Ngài soạn thuật, phân tích, chú giải
để cho người sau dễ hiểu và dễ thực hành. Có lẽ các
Ngài đã vận dụng lời Phật di huấn trong Luật Ngũ phần
như sau: "Tuy là những điều do Ta chế định, nhưng nếu như
không phù hợp với (phong tục, tập quán của) một địa phương
nào đó thì không nên áp dụng; trái lại, tuy là những điều
không do Ta chế định, mà là những việc phải làm theo (phong
tục, tập quán) của địa phương đó, thì không thể không
tuân hành" (Tuy thị Ngã sở chế nhi ư dư phương bất dĩ vi
thanh tịnh giả, giai bất ưng dụng. Tuy phi Ngã sở chế nhi
ư dư phương tất ưng hành giả, giai bất đắc bất hành)
(5).
Bây
giờ, chúng ta thử tiến hành khảo sát đại khái những giới
luật của người xuất gia, xem chúng còn có giá trị hiện
thực đến mức độ nào. Muốn làm việc này, trước hết
hãy bàn về tính chất của giới. Theo các luật sư thì tính
chất của giới được chia làm hai loại là Tánh giới và
Giả giới. Tánh giới nghĩa là tính chất của giới đó hễ
vi phạm thì có tội, dù Phật có chế định hay không chế
định. Ví dụ như kẻ nào trộm cướp, giết người, thì
(vừa vi phạm luật pháp quốc gia vừa) phải chuốc lấy quả
báo. Thế nên gọi là Tánh giới. Còn Giả giới tức là những
giới do Phật chế định để ngăn ngừa các nguyên nhân dẫn
đến phạm tội. Nó có tính chất gián tiếp đề phòng, chứ
bản thân nó chưa phải là tội lỗi. Ví dụ như việc uống
rượu và tích trữ châu báu v.v... Vì kẻ uống rượu sẽ
khiến cho tâm trí mê loạn, rồi làm những việc sai trái mà
không hay biết. Cũng như người cất chứa vàng bạc sẽ dễ
kích thích lòng tham, gây chướng ngại cho sự tu dưỡng. Do
đó mà Phật cấm các Tỷ kheo không được uống rượu và
cất giữ vàng bạc, chứ kỳ thực hai việc này không vi phạm
luật pháp và không bị quả báo trực tiếp. Thế nên hai việc
này gọi là Giả giới. Khi một người ở thế gian phạm Tánh
giới như trộm cướp hay giết người thì y chỉ phạm tội
mà thôi, còn đệ tử của Phật nếu phạm các việc ấy thì
vừa phạm tội mà vừa phạm giới, làm trái những điều
do Phật đã cấm chế.
Nếu
khảo sát về 5 thiên giới của Tỷ kheo thì chúng ta thấy
rằng phần lớn các giới ấy - những giới cơ bản - ngày
nay vẫn còn đầy đủ những giá trị thiết thực, nhưng có
một số giới ít quan trọng khác thuộc thiên Ba-dật-đề
thì quả thực ngày nay không còn phù hợp với nếp sống tu
học của Tăng sĩ nữa. Do đó, chúng không thể phát huy hết
giá trị tích cực của chúng. Thiết nghĩ trong thời đại
hiện nay, nền văn minh khoa học rất tiến bộ, những sinh
hoạt của xã hội và nếp sống cá nhân khác xa với nếp
sống ngày xưa. Nếu như giới luật không kịp thời điều
chỉnh, bổ sung và cập nhật hóa, thì chắc chắn có nhiều
điều trở nên vô hiệu, không còn phù hợp với thời thế
hiện tại. Mà giới luật là sinh mệnh của Phật giáo, nếu
như nó không phát huy đầy đủ hiệu năng tích cực của nó
thì làm sao bảo đảm cho sự sinh tồn và hưng thịnh của
Phật giáo? Đó chính là những trăn trở, bức xúc rất chính
đáng của đa số Tăng Ni trẻ mà chúng tôi muốn nêu lên để
thỉnh thị cao kiến của các bậc cao tăng thiền đức.
Chú
thích
(1)
Ma Ha Tăng Kỳ luật, quyển 1, ký hiệu 1425, Đ.22, tr.228c
(2)
Đại Chính Tân Tu Đại Tạng kinh, ký hiệu 1421, tập 22, tr.190-192
(3)
Thập tụng luật, quyển 36, Đ.23, tr.259a
(4)
Tăng Chi Bộ kinh, IIB, tr.446
(5)
Ngũ phần luật, quyển 22, Đ.22, tr.153a
06-05-2005
11:23:46
