Nói
về sự tồn tại của các trường Trung cấp trong tương lai,
TT. Tuệ Sỹ cũng như TT. Nguyên Giác (giảng viên 2 bộ môn
Phạn văn và Lịch sử Phạn văn tại HVPGVN tại Tp HCM) đồng
một quan điểm khi cho rằng hệ thống GDPG cấp cơ sở cần
phải được tổ chức trở lại theo lối Phật học viện.
Xã
hội phát triển trong sự chuyển mình theo chiều hướng thích
nghi, những cái không tự thích nghi dần dần sẽ bị thui chột.
Đó là quy luật và cũng là định hướng phát triển cho mỗi
một thành viên trong cộng đồng. Phật giáo là tôn giáo có
thiết chế mang đậm tính tương tác với xã hội mà trong
đó nó tồn tại, tinh thần đó cũng đã được đức Phật
bổn sư chú trọng đến trong khi Ngài chế định giới luật
cho những đệ tử xuất gia. Thế thì vấn đề phản ứng
thích nghi xã hội là cái cần thiết cho Phật giáo chúng ta
ngày hôm nay nói chung và Giáo dục Phật giáo (GDPG) nói riêng,
cụ thể ở đây là hệ thống giáo dục cấp cơ sở.
Là
một thành viên trong một cộng đồng đang có những biến
chuyển lớn, nhất là với sự hỗ trợ của ngành công nghệ
thông tin, GDPG đang thực sự đối mặt với những nhu cầu
cải tiến mà xã hội đòi hỏi. Ngày nay, GDPG đang bước vào
một thời đại mới – thời đại hòa nhập xã hội thông
tin. Ở đó, cái chậm chạp, thụ đọng, khép kín phải nhường
chỗ cho cái nhạy bén, sáng tạo, cởi mở. Con người không
còn là những ốc đảo giữa biển sống đa dạng mà phải
hòa nhập như một mạng lưới đan xen vào nhau và phủ trùm
lên mọi ngõ ngách nhận thức.
MỘT
THOÁNG NHÌN LẠI
Mấy
thập niên trở lại đây, trong môi trường thu hẹp, từ kinh
tế, chính trị đến văn hóa, giáo dục đều chịu sự chi
phối chặt chẽ từ phía nhà nước, Phật giáo phải thu mình
trong cộng đồng nội giới, hệ thống giáo dục chính thống
được chia thành 3 cấp nối tiếp nhau với sự thống nhất
về mặt hành chính cũng như trình độ: Sơ cấp (các lớp
sơ cấp tại mỗi địa phương), trung cấp (gồm các trường
cơ bản, Trung cấp Phật học), và Cao cấp (các trường Cao
đẳng và Học viện Phật giáo). Đó là giai đoạn tạm thời
mang tính đối phó hoàn cảnh, củng cố nội bộ theo chiều
hướng tự cách ly, thực ra là bị cách ly - cách ly thế giới
xuất gia ra khỏi hoạt động xã hội, người xuất gia bị
xem là một bộ phận thặng dư khi phạm vi hoạt động còn
lại chỉ gói gọn trong lãnh vực đáp ứng nhu cầu nghi lễ
không chính thức của xã hội.
Giai
đoạn thu hẹp ấy thực sự đã hạn chế sự đóng góp của
Phật giáo đối với nhân quần rất nhiều, khiến cho bản
thân giới xuất gia, đặc biệt giới xuất gia trẻ, bị hụt
hẫng và ngỡ ngàng trước ngưỡng cửa xã hội. Họ buộc
phải chấp nhận lối sống an phận, phớt lờ trước những
cảm nhận nhức nhối đang làm nên thế hệ trẻ.
Bầu
không khí ngột ngạt ấy ngày nay đã loãng dần, xã hội đang
chuyển động nhanh trên xa lộ thông tin. Phật giáo luôn tự
hào là đạo trí tuệ tất nhiên không thể đứng thờ ơ ngoài
dòng phát triển ấy. Phật giáo cần phải hòa nhập với xã
hội, GDPG cần phải có sự hòa nhập vào cộng đồng tri thức,
với tiến độ chung của nhân loại.
BIẾN
CHUYỂN LỚN TRONG HỆ THỐNG GDPG
Năm
2007, với quy chế tuyển sinh mới của HVPGVN tại Tp HCM - làm
tiên phong cho Đại học Phật giáo, hệ thống GDPG nước ta
thật sự đã có những biến chuyển lớn, mặc dù quy chế
này đã và đang gây ra nhiều ý kiến tranh cãi. Theo quy chế
tuyển sinh mới này, Học viện sẽ giảm bớt một số thủ
tục và tiêu chuẩn đối với đối tượng đăng ký dự thi.
Trong số những cắt giảm này, có việc bãi bỏ tiêu chuẩn
“người đăng ký dự thi phải có bằng tốt nghiệp Trung
cấp Phật học”, việc này đã làm thay đổi giá trị hành
chính của hệ thống giáo dục cấp cơ sở hiện hành. Đây
là một cải cách từ trên xuống của ngành GDPG, điều này
khiến cho việc giáo dục cấp dưới phải tự điều chỉnh
để thoát ra khỏi tình trạng bế tắc và vươn lên bắt kịp
thời đại.
Trước
đây, các trường Trung cấp (hoặc Cơ bản) có một vài trò
hành chính không thể thiếu trong hệ thống GDPG. Giá trị hành
chính ấy khiến cho trường Trung cấp trở thành đắc địa
dù rằng công tác dạy và học nhiều nơi vẫn còn tù đọng,
nó trở thành nơi thỏa mãn nhu cầu hành chính cho tăng ni muốn
đi học cao hơn, nhưng đồng thời cũng giam chân nhiều vị
khiến cho con đường học lên cao của họ bị chậm đi 4 năm.
Đây là một nhược điểm lớn khi nhìn lại những tăng ni
sau khi tốt nghiệp Học viện muốn học tiếp Cao học hoặc
học thêm trường khác, bởi vì họ đã già mất 4 tuổi. Sự
chậm trễ ấy khiến cho việc học của họ gặp nhiều hạn
chế, cụ thể là về mặt trí nhớ và trách nhiệm công việc
tại trú xứ họ sinh sống: trí nhớ bị giảm và phải gánh
vác nhiều Phật sự hơn.
Giờ
đây với quy chế tuyển sinh mới, giá trị hành chính của
trường Trung cấp không còn, hệ thống giáo dục cấp cơ sở
không còn thích hợp nữa xét về mặt hành chính. Nếu muốn
tồn tại, các vị lãnh đạo cấp cơ sở cần phải có những
quyết định hợp lý kịp thời, không thể vẫn cứ “y lệ”
mà không cần quan tâm đến những thay đổi từ phía khách
quan. Vấn đề đặt ra ngày hôm nay là phản ứng thích nghi
của hệ thống trường Sơ Trung Phật học, phải thể hiện
tính cập thời của công tác giáo dục. Trước những biến
chuyển lớn như thế, các trường Trung cấp không thể tiếp
tục tuyển sinh khóa mới mà không có sự điều chỉnh về
mặt tổ chức cũng như định hướng dạy và học, trừ phi
muốn nhìn thấy tình trạng chưa mãn khóa mà học tăng đã
ra trường.
Thế
nhưng, sắp hết 4 năm học, chuẩn bị đến kỳ tuyển sinh
khóa mới mà hầu như các trường Trung cấp vẫn chưa có phản
ứng thích nghi nào. Người viết bài này đã có dịp tham hỏi
một số vị làm công tác giáo dục ở cấp cơ sở nhưng vẫn
chưa có lời giải thích về hướng đi mới.
3
VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC CẤP CƠ SỞ
Nói
về vai trò của các trường Trung cấp Phật học trong hệ
thống GDPG hiện hành, chúng có 3 vai trò chính: 1- Đáp ứng
nhu cầu hành chính về bằng cấp, 2- Truyền trao kiến thức
Phật học căn bản; 3- Rèn luyện nếp sống đạo đức của
người xuất gia. Ngày hôm nay, vai trò hành chính tuy không còn,
nhưng vẫn còn lại 2 vai trò lớn, mà lẽ ra 2 vai trò này mới
chính là trọng tâm của giáo dục cấp cơ sở. Có điều,
muốn đẩy mạnh 2 vài trò vừa nói trên, dường như hệ thống
trường Trung cấp hiện hành khó có thể đáp ứng được,
cần phải có sự đổi thay, điều đó phụ thuộc vào ban
điều hành của mỗi trường.
Nói
về sự tồn tại của các trường Trung cấp trong tương lai,
TT Tuệ Sỹ cũng như TT Nguyên Giác (giảng viên 2 bộ môn Phạn
văn và Lịch sử Phạn văn tại HVPGVN tại Tp HCM) đồng một
quan điểm khi cho rằng hệ thống GDPG cấp cơ sở cần phải
được tổ chức trở lại theo lối Phật học viện. Ở đó,
học tăng không những được học hỏi giáo lý một cách có
hiệu quả mà còn được đào tạo chu đáo về nếp sống
xuất gia, xây dựng một vị xuất gia trẻ có đầy đủ đức
hạnh và tri thức cần thiết để bước tiếp những chặng
đường xa hơn, cam go hơn và tự tin hơn.
Thế
thì, một khi vai trò hành chính không còn, chúng ta không thể
nói trường Trung cấp không còn vị trí quan trọng trong hệ
thống GDPG nữa. Bởi nói như thế có khác nào chúng ta chấp
nhận từ trước đến nay những trường Trung cấp chỉ đáp
ứng vai trò hành chính mà không chú trọng đến 2 vai trò kia?
PHÁT
TRIỂN THẾ MẠNH CÒN LẠI
Như
đã nói, GDPG cấp cơ sở phải chú trọng đến vấn đề chất
lượng, phải cốt yếu làm sao cho ra những vị xuất gia trẻ
có đầy đủ phẩm chất của người xuất gia, bao gồm giới
hạnh và kiến thức nội - ngoại điển ở cấp phổ thông.
Nếu người dạy chú trọng đến những điểm đó thì nhà
trường không cần phải lấy sự khống chế về mặt hành
chính để giữ chân học trò, người học sẽ tự nhận thấy
cần thiết cho bản thân về lâu về dài mà theo học đầy
đủ, bởi vì họ là những người xuất gia, họ cần những
lớp học như thế.
Theo
một số vị sinh trưởng và làm việc trong môi trường Phật
học viện, học tăng tu học ở Phật học viện có điều
kiền gần gủi giáo thọ nhiều hơn để kịp thời bổ túc
kiến thức và tháo gỡ những thắc mắc. Đồng thời, môi
trường Phật học viện khiến cho học tăng làm quen với đời
sống lục hòa của người xuất gia, khuyến khích họ hướng
đến một đời sống cộng trú theo tinh thần của giới luật,
chuyên tâm vào việc hoằng pháp lợi sanh. Hơn nữa, ban quản
trị của Phật học viện cũng sẽ có những tác động hoặc
can thiệp tích cực đến việc học và cư trú của học tăng
về sau, điều này khiến cho học tăng yên tâm hơn mỗi khi
nghĩ đến chỗ cư trú trong thời gian theo học ở những cấp
cao hơn về sau. Với lối đào tạo đó, học tăng sẽ trở
thành những người có ý thức trách nhiệm đối với cộng
đồng hơn, không trở thành những con người tự do theo lối
lạc lõng.
Thế
mạnh của GDPG là phát triển tri thức và đạo đức. Sau những
biến chuyển của thời đại thì GDPG cấp cơ sở đã được
trả lại đúng vị trí cần có của nó. Nhiệm vụ còn lại
là thực thi cuộc cải đổi để thích nghi với tiến độ
của xã hội.
Thanh
Hòa
01-05-2008
11:23:46
