Hãy
hình dung, một hôm Đức Giáo Hoàng tuyên bố rằng ngôi vị
Đức Giáo Hoàng nên xóa bỏ, và có thể thay bằng một cơ
chế khác. Rồi ngài nói thêm, thôi thì tùy thuộc quyết định
của giáo dân, hãy trưng cầu ý kiến của hàng trăm triệu
tín đồ Công Giáo La Mã để xem có nên xóa bỏ cơ chế Đức
Giáo Hoàng hay không… Chuyện này không hình dung nổi có thể
xảy ra đối với Công Giáo, bởi vì như thế đã tự biến
thể để thành một hình thức Tin Lành mới. Nhưng một viễn
ảnh tương tự nhiều phần có thể sẽ xảy ra với ngôi vị
Đạt Lai Lạt Ma của Phật Giáo Tây Tạng. Và nơi đây mới
thấy được cái nhìn nhẹ nhàng của những người thường
trực sống với Tánh Không.
Tuần
này có quá nhiều chuyện để quan tâm về Tây Tạng. Những
gì diễn biến hôm nay rồi sẽ có thể ảnh hưởng lớn cho
những mảng lớn của Phật Giáo thế giới tương lai, và có
thể sẽ thay đổi hẳn một số truyền thống lâu đời trong
Phật Giáo Tây Tạng.
Đức
Đạt Lai Lạt Ma năm nay đã 72 tuổi, và đã bắt đầu chuẩn
bị trước cho ngày viên tịch. Nỗi lo của ngài và của toàn
dân tộc Tây Tạng là: theo truyền thống, vài năm sau khi ngài
từ trần, một cậu bé sẽ được tìm ra và được tin tưởng
là hậu thân của ngài để sẽ lên ngôi Đạt Lai Lạt Ma đời
kế tiếp, và trong hình như hiện nay thì thấy rõ cậu bé
kế nhiệm đó sẽ bị chính phủ Bắc Kinh lựa chọn.
Cậu
bé Đạt Lai Lạt Ma đời kế tiếp sẽ sinh ra ở đâu? Trên
đất Tây Tạng, hay ở hải ngoại, hay sinh ngay tại Bắc Kinh
trong một gia đình cán bộ? CSTQ cho biết nhà nước CSTQ sẽ
quyết định về chuyện này. Điều có thể đoán thêm rằng
cậu bé đó sẽ được CSTQ chọn ngay trên đất Tây Tạng
để bớt dị nghị, nhưng với tình hình dân gốc Hán đã
ào ạt lên xứ tuyết định cư nhiều thập niên nay và có
nơi đã đông hơn cả dân gốc Tạng thì cậu bé Đạt Lai
Lạt Ma đời kế tiếp có thể sẽ là lai chủng hai dòng máu
Hán-Tạng, hay có khi sẽ thuần chủng gốc Hán mà giấy tờ
đã xào nấu thành lý lịch gốc Tạng. Và cậu bé đó sẽ
được Đảng CSTQ dạy ngay từ tấm bé, hệt như cậu bé Ban
Thiền Lạt Ma mà nhà nước CSTQ đã chọn thay cho cậu bé Ban
Thiền do Đức Đạt Lai Lạt Ma chọn.
Thế
nên, vị lãnh tụ Phật Giáo Tây Tạng lưu vong tuần này mới
đề nghị giải pháp là sẽ trưng cầu dân ý trong số khoảng
13-14 triệu tín đồ của ngài khắp thế giới - trước khi
ngài từ trần - là ngài có nên tái sanh hay là không. Nếu
bạn đã từng gặp, tiếp xúc, hay chỉ đơn giản là đọc
nhiều về Đức Đạt Lai Lạt Ma, bạn sẽ thấy rằng đề
nghị trưng cầu dân ý đó quả nhiên là độc đáo, đúng
với kiểu sống nhẹ nhàng của người thường trực thiền
định với Tánh Không. Kiểu như thế, không ai có nhiều sáng
kiến như ngài. Mà nói cứ tưởng như là nói chơi, hay nửa
chơi nửa thiệt.
Đức
Đạt Lai Lạt Ma nói nếu đa số phiếu đồng ý, thì ngài
sẽ không tái sanh nữa. Có nghĩa là sẽ xóa sổ một truyền
thống có từ cuối thế kỷ thứ 14, khi một cậu bé chăn
cừu được cử lên làm Đức Đạt Lai Lạt Ma đời thứ nhất.
Trường
hợp đa số phiếu muốn tiếp tục duy trì ngôi vị Đạt
Lai Lạt Ma thì ngài có thể sẽ chỉ định một vị tái sanh
trong khi ngài vẫn còn đang sống trên cõi đời này, nghĩa
là cũng xóa bỏ truyền thống 600 năm là sẽ tái sanh làm một
cậu bé sau khi chết. Nơi đây cũng là một nan đề siêu hình
học: tự hóa thân làm hai Đạt Lai Lạt Ma, một cụ già Đạt
Lai Lạt Ma đương nhiệm chỉ định một cậu bé Đạt Lai
Lạt Ma tương lai. Tha hồ cho các giảng sư giải thích về
lẽ sắc bất dị không hay là không bất dị sắc.
Dù
vậy, ai cũng thấy, đằng nào thì truyền thống Tây Tạng
cũng sẽ phải đổi. Còn nếu không, thì truyền thống này
sẽ rơi vào tay nhà nước CSTQ tha hồ bóp méo. Đó cũng là
lý do Bộ Ngoại Giao TQ hôm Thứ Năm lập tức bác bỏ sáng
kiến trưng cầu dân ý của ngài. Nhưng đây cũng là kiểu
bộc lộ sáng kiến hồn nhiên của Đức Đạt Lai Lạt Ma,
vì phát ngôn nhân của ngài là Tenzin Taklah cũng liền
giải thích rằng chuyện trưng cầu dân ý chỉ mới là một
ý kiến thôi, không có gì cần bận tâm
.
Chính
vì Đức Đạt Lai Lạt Ma đưa ra toàn các thế cờ hư hư thực
thực đầy phức tạp, cho nên Bắc Kinh tuần qua bực bội
thấy rõ. Đâm ra gây sự với nhiều người. Liu Jianchao, phát
ngôn nhân Bộ Ngoại Giao Trung Quốc trong bản tin AP hôm Thứ
Năm 29-11-2007 nói rằng việc Trung Quốc giờ chót hủy bỏ
lịch trình, không cho tàu chiến Hoa Kỳ vào Hồng Kông không
phải là hiểu nhầm gì hết, mà chỉ vì do quan hệ với Mỹ
đang bị "trục trặc và tổn thương." Bản tin nói họ Liu
không nói thẳng là Mỹ đã làm điều gì chọc giận Trung
Quốc, nhưng chỉ ra là đã bực bội nhiều việc mới đây,
kể cả chuyện Quốc Hội Mỹ vinh danh Đức Đạt Lai Lạt
Ma và việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan.
Họ
Liu nói rằng bản tin mà nói là Ngoại Trưởng TQ Yang Jiechi
nói với Tổng Thống George W. Bush rằng việc ngăn không cho
hàng không mẫu hạm USS Kitty Hawk vào Hồng Kông tuần trước
chỉ là sự hiểu nhầm thực sự không đúng. Nghĩa là, không
hiểu nhầm gì hết, mà chỉ là biểu diễn màn Bắc Kinh bực
bội Mỹ thôi. Liu cũng nhắc rằng Mỹ có nhiều hành vi sai
lầm, kể cả việc vinh danh Đức Đạt Lai Lạt Ma hồi tháng
trước và việc bán vũ khí cho Đài Loan.Một sự kiện xảy
ra 10 ngày trước cũng dễ dàng giải thích được lý do CSTQ
bực bội. Thông tấn AP loan hôm 29-11 rằng theo tin Xinhua thì
ngày 20-11-2007 đã có một màn xuống đường đập phá ở
thị trấn Paingar, nơi cách thủ đô Lhasa của Tây Tạng 190
dặm về hướng đông bắc. Lúc đó, dân gố Tạng đập phá
các cửa tiệm và văn phòng chính quyền sau khi xảy ra tranh
chấp giữa các vị sư và một người chủ tiệm địa phương.
Có
7 người bị bắt trong vụ này, trong đó có 2 vị sư bị "cáo
buộc" là cướp một tiệm sửa xe gắn máy ngày 19-11-2007 ở
Paingar và 5 người khác bị bắt vì "kích động bạo loạn"
một ngày sau khi 2 vị sư bị bắt. Chuyện này 8 ngày sau mới
được thông tấn nhà nước Xinhua loan báo.
Theo
tin Xinhua, có khoảng 190 người, trong đó có một vài vị sư
tới trước trụ sở chính quyền địa phương đòi trả tự
do những người bị bắt, và rồi đám đông "phá hủy các
cửa tiệm và trụ sở chính quyền."
Cũng
tuần này, trang web Phayul (http://phayul.com/) của người Tây
Tạng lưu vong, nơi đã từng là trung tâm tuyên truyền cho các
chiến dịch tuyệt thực và biểu tình của Nghị Hội Thanh
Niên Tây Tạng trên toàn cầu để chống CSTQ, loan tin theo ký
giả Brandon Call của báo Daily Lobo rằng cuốn phim tài liệu
"Tamdin's Journey: A Tibetan Village Project" (Hành Trình của Tamdin:
Một Dự An Làng Mạc Tây Tạng) dựa theo đời thực của người
Tạng dân lưu vong Tamdin Wangdu, chủ nhật này sẽ chiếu ra
mắt ở Alburquerque, tiểu bang New Mexico.
Phim
do đạo diễn Tân Tây Lan Chris Kugelman thực hiện. Ong Wangdu
sau 15 năm tị nạn đã trở về Tây Tạng để làm từ thiện
văn hóa, xã hội và giáo dục.
Wangdu
trở thành công dân Mỹ năm 1993. Học tại Đại Học Colorado
tại thị xã Boulder, Colo. Năm 2001, ông nghe tin cha ông đã chết
khi mới 57 tuổi sau khi bị đau bụng trong 4 ngày. Tin này làm
ông đau đớn khi nhớ rằng không có nhân viên y tế nào trong
hay gần làng của ông. Wangdu nói, "Cái chết của cha tôi có
lẽ đã ngăn được nếu có ai biết kỹ thuật CPR."
Website
of Tibetan Village Project
Thế
rồi Wangdu và vợ, Tseyang, thành lập Tibetan Village Project, một
hội bất vụ lợi chuyên cung cấp chăm sóc y tế trong làng
của ông và khu vực gần đó. Hội của Wangdu xây một trường,
và trợ giúp 10 trường học Tây Tạng khác; xây lại và tân
trang 4 chiếc cầu ở Tây Tạng để giúp học sinh tới trường
an toàn hơn.
Việc
làm của các hội từ thiện văn hóa xã hội này không gây
điều tiếng tranh cãi gì trong nội bộ cộng đồng Tây Tạng
lưu vong. Trang web Phayul đã hoan hỉ loan tin cũng hệt như các
dự án xây trường khác trong lãnh thổ Tây Tạng thực hiện
bởi The Tibet Foundation, một hội từ thiện bất vụ lợi thành
lập bởi bà Rinchen Khando Choegyal, một cựu bộ trưởng
trong chính phủ lưu vong của Đức Đạt Lai Lạt Ma.
Mọi
người đều thấy rằng giáo dục và y tế là nhu cầu khẩn
cấp của dân tộc Tây Tạng, dù là vùng đất này đang bị
người gốc Hán tộc cai trị. Tại sao chính phủ lưu vong của
Đức Đạt Lai Lạt Ma lại lặng lẽ hỗ trợ các dự án từ
thiện giáo dục và y tế trên vùng đất do người Hán đang
cai trị? Đó cũng là chỗ để suy nghĩ thêm về cách sống
theo chánh pháp của nhà Phật: lòng từ bi vô lượng khi tiếp
cận với xã hội đời thực, bất kể biết bao nhiêu là nghịch
duyên. Điều khó chính là chỗ để tìm cách phân biệt lằn
ranh, nếu có, giữa việc giúp cho người dân Tây Tạng thực
sự và việc củng cố chế độ Hán tộc hóa nơi này. Trong
cương vị một hóa thân của Đức Quan Âm Bồ Tát, Đức Đạt
Lai Lạt Ma đã, đang và sẽ làm việc với lòng từ bi, hoàn
toàn ở ngoài tầm so đo của đời thường.
Cũng
hệt như một điều đáng để suy nghĩ: truyền thống 600 năm
của ngôi vị Đạt Lai Lạt Ma nếu cần thì cũng phải xả
bỏ. Vì Tứ Diệu Đế và Bát Chánh Đạo không hề bị buộc
gì với một chiếc ghế, bất kể là ghế cao nhất. Tất nhiên,
trừ phi là ghế của Đức Giáo Hoàng.
12-02-2007
11:23:45
