Đường
lên nóc nhà thế giới
Cô
gái Tây Tạng chăn bò yak trên cao nguyên Thanh Tạng
TT
- Chuẩn bị mua vé tàu lửa thì được biết vé máy bay đang
có đợt giảm giá đến 50%. Đường từ Tây An đi Tây Ninh
(thủ phủ tỉnh Thanh Hải, cửa ngõ vào Lhasa, Tây Tạng) hơn
1.000km nhưng chẳng có gì hấp dẫn, tiền xe lửa, tiêu xài
cũng suýt soát nên chúng tôi chớp ngay cơ hội hiếm có này.
Thành
phố “xám”
Chỉ
sau hơn 30 phút bay từ Tây An đến Tây Ninh, từ thành phố
đô hội, nhà xe đông đúc chúng tôi như lạc vào một thế
giới hoàn toàn khác.
Từ
trên máy bay nhìn xuống, cả dãy cao nguyên Thanh Tạng đồi
núi chập chùng, cỏ cây khô cằn một màu xám ngoét. Không
màu xanh. Không sự sống. Lần đầu tiên trong chuyến đi tôi
có cảm giác sợ hãi mơ hồ.
Vừa
bước ra khỏi máy bay tôi lại bị dội ngược bởi nhiệt
độ: âm 50C (ở Tây An nhiệt độ chỉ khoảng 100C). Trời
lạnh ngắt, tím tái mặt mũi, vậy mà phải chạy bộ từ
máy bay vào nhà ga.
Nhà
ga sân bay như một cái nhà kho với tổng diện tích khoảng
800 - 900m2, xây tường, lợp tôn. Nhìn xung quanh, tôi bỗng nhớ
đến sân bay Liên Khương (Đà Lạt) rồi thấy “tự hào”.
Dọc hai bên đường từ sân bay vào thành phố, nhà cửa cũng
chẳng “vui” gì hơn.
Thấp
thoáng qua hàng cây hai bên đường trụi lá, trơ xương là
những căn nhà nhỏ bằng đất nằm lọt thỏm giữa một “biển”
đồi núi xám xịt. Lạnh lẽo. Cô nhân viên khách sạn loay
hoay cầm cuốn hộ chiếu lật ngược lật xuôi. Hình như cô
chưa bao giờ làm thủ tục đón khách nước ngoài. Một phòng
hai giường, có máy sưởi với giá 80 tệ/ngày (160.000 VND)
cũng là cái giá dễ dàng chấp nhận.
Thủ
phủ Tây Ninh buổi tối chẳng có gì. Lội bộ dọc suốt những
con đường quanh nhà ga chúng tôi chỉ thấy phần nhiều là
người ăn xin. Những gương mặt khắc khổ ngồi co ro bên
vệ đường trong cái lạnh cắt da chờ đợi chút lòng thương
hại. Không một lời nói. Không một tiếng cười. Mới 21g
mà đường sá vắng hoe. Không một tụ điểm vui chơi giải
trí. Trên đường chỉ có vài bóng người lầm lũi đạp xe,
trên lề chỉ vài bóng người bước vội...
Trước
nhà ga, một dãy những tấm bạt được căng lên, bên trong
là một cái chảo to trên cái bếp nghi ngút khói đựng từng
tảng thịt lớn cắt từ đầu bò yak : quán ăn của người
Hồi đấy. Tôi vào một quán, kêu một tô thịt lớn đầy
ụ với giá chỉ 2 tệ. Hơi khó ăn vì mùi khá đặc trưng.
Anh
chủ quán người Hồi đội cái nón trắng, hai gò má bầm
tím vì lạnh vì nắng, râu quai nón rậm đen nhưng cặp mắt
rất hiền nhìn chúng tôi có vẻ ngạc nhiên. Anh chỉ nói được
chút ít tiếng phổ thông, khi biết chúng tôi từ VN đến anh
tròn mắt ngạc nhiên: “Sao lại du lịch ở những nơi xa xôi,
hẻo lánh thế này. Lần đầu tiên tôi gặp người VN ở đây
đấy”.
Do
là cửa ngõ quan trọng vào Tây Tạng - nơi có con đường sắt
duy nhất, có đường quốc lộ khá tốt nối từ Cách Nhĩ
Mộc đến Lhasa (sẽ hoàn thành vào năm 2007) nên tại tỉnh
Thanh Hải (có diện tích 720.000 km2 - gấp đôi diện tích VN
mà dân số chỉ có 4,9 triệu người) việc xây dựng hạ tầng
được đẩy mạnh cũng là điều dễ hiểu. Đường lớn,
vỉa hè rộng, có làn riêng cho người đi bộ, xe đạp…
Hồ
trên núi
Nhắc
đến Tây Tạng mọi người đều nghĩ đến khu tự trị ngày
nay. Nhưng ít người biết rằng cách đây không lâu, cả cao
nguyên Thanh Hải cũng thuộc về Tây Tạng.
Ngoài
việc không hề có sự khác biệt về điều kiện tự nhiên,
đây còn là nơi ngự trị của các đời ban thiền lạt ma.
Trong
tâm khảm người Tây Tạng, cao nguyên Thanh Hải bao giờ cũng
là một phần linh thiêng không thể tách rời…
Chuyến
xe buýt bị hủy vì đầu mùa đông quá ít khách. Chúng tôi
đành phải bao chiếc xe giá 300 tệ đến hồ Thanh Hải - một
trong những hồ nước mặn cao nhất thế giới. Đi được
hơn nửa đường, chúng tôi bỗng gặp cơn mưa tuyết. Ngồi
trong xe đóng kín mít cửa mà còn nghe gió rít liên tục.
Tuyết
bay mù trời, trắng xóa. Ngoài kia, thấp thoáng trong cơn mưa
tuyết, một cô gái Tây Tạng với trang phục truyền thống
đang ngồi bất động bên vệ đường, với một sự nhẫn
nại truyền đời để chăn đàn bò yak đang bình thản chậm
rãi nhai mớ cỏ khô hiếm hoi còn sót lại trên thảo nguyên
khô cằn. “A! Tây Tạng đây rồi!” - anh Kim Sơn, người
cùng đi với tôi, bỗng reo lên.
Tôi
thắc mắc tự hỏi: Chúng tôi đã gặp những người Tây Tạng
tại thủ phủ Tây Ninh rồi còn gì? “Không, đàn bò yak chính
là biểu tượng của Tây Tạng đó - anh Sơn giải thích - Chính
nó là người bạn song hành cùng người Tây Tạng qua hàng
ngàn năm nơi điều kiện khắc nghiệt nhất thế giới này:
biên sai nhiệt độ trong ngày có khi lên đến hơn 40 độ,
khắp nơi chỉ là núi non, đất đai khô cằn, không khí loãng...”.
Ở
những độ cao trên 4.000 - 5.000m hầu như chỉ có bò yak tồn
tại cùng người Tây Tạng: lông da để làm áo, sữa để
uống, làm bơ, thịt để ăn, thậm chí phân của nó là thứ
chất đốt cực ấm, không mùi giúp người Tây Tạng vượt
qua những cơn giá rét kinh người.
Khoác
bộ áo ấm dày sù sụ mà vẫn cảm thấy rét, tôi càng “kinh
hoàng” hơn khi có người nói “những đứa trẻ Tây Tạng
mới sinh ra đều được dìm xuống dòng suối lạnh giá. Nếu
đứa bé đó chết gia đình phải chấp nhận vì có sống nó
cũng không chịu được thời tiết khắc nghiệt ở đây”.
Những
câu chuyện huyên thuyên liên quan đến đàn bò yak, về đời
sống cư dân Tây Tạng làm chúng tôi đến hồ Thanh Hải lúc
nào không biết. Một mảng nước xanh xa đến hút tầm mắt,
hèn gì người Trung Hoa xưa vẫn tưởng đây là biển.
Với
diện tích 4.635 km2 (gấp đôi diện tích TP.HCM), ở độ cao
3.200 m (cao hơn nóc nhà Đông Dương - đỉnh Phanxipăng ở VN)
hồ Thanh Hải còn có đảo chim là nơi hơn 100.000 loài chim
quý hiếm di trú…
Tuy
nhiên, thật đáng buồn, cũng như nhiều nơi du lịch ở VN,
ngoài việc phải mua vé 20 tệ/người (khoảng 40.000 VND) chúng
tôi lại còn bị chèo kéo mua hàng lưu niệm, chụp hình. Một
đoạn hồ Thanh Hải bị “băm nát” bởi các tác phẩm kiến
trúc nhái Mông Cổ, Tây Tạng một cách kệch cỡm, quanh khu
du lịch dọc theo bờ hồ còn bị quây bởi hàng rào kẽm gai(?!)…
Leo
lên đỉnh thử sức
Hơi
thất vọng về sự xô bồ, thiếu nét đặc thù riêng của
hồ Thanh Hải nhưng chúng tôi cũng không có thời gian để
buồn vì phải bắt tay ngay vào kế hoạch thứ hai: chinh phục
đỉnh “Thử Sức”. Đó là tên do chúng tôi đặt cho một
ngọn trong dãy núi nằm dọc theo hồ Thanh Hải với mục đích
chuẩn bị thể lực, ý chí cho những ngày “khốc liệt”
hơn đang chờ trong những ngày du khảo “ta balô” sắp tới.
Chỉ
mới kết thúc phần khởi động bằng cách đi bộ hơn 2km
để đến chân núi, chúng tôi đã thấy lả người và hiểu
ngay đó là hội chứng của độ cao: thiếu oxy và không khí
loãng. Cơ thể người Tây Tạng tự “điều chỉnh” mở
rộng mạch máu, giúp vận chuyển oxy đi khắp cơ thể tốt
hơn.
Phổi
của họ có khả năng tổng hợp ôxit nitơ trong môi trường
rất lớn mà ôxit nitơ có khả năng tăng đường kính mạch
máu, nhờ đó lượng máu luân chuyển trong cơ thể cũng tăng
lên, bù đắp cho lượng oxy vốn quá “hẻo”. Chúng tôi không
làm được như thế nên chỉ biết cách… ngồi thở dốc,
nghỉ một chút cho hồi sức, rồi bắt đầu tiến lên đỉnh
“Thử Sức”.
Nói
đúng ra, đỉnh núi này chỉ cao xấp xỉ Lang Bian ở Đà Lạt.
Nhưng ở độ cao gần 3.200m (tính từ chân núi) cùng với cái
lạnh khoảng âm 60C thì đây thật sự là một thử thách,
ít ra là đối với chúng tôi, hai chàng trai đồng bằng ở
Sài Gòn đô hội.
Dãy
núi dọc hồ Thanh Hải gần như “trọc”. Chỉ có những
bụi cỏ khô và tuyết. Vì thời gian có hạn, chúng tôi quyết
định không đi theo đường mòn mà băng thẳng leo lên. Tuyết
bám thành từng mảng trên triền núi, độ dốc lại khá cao
nên dù đã chuẩn bị đôi giày có độ bám tốt nhưng chúng
tôi vẫn phải men, bám theo các bụi cây, cỏ (đã chết khô
vì gió tuyết) để leo lên.
Sau
những bước leo đầy tự tin, phấn khởi thì nhịp đập của
trái tim ngày càng dồn dập, những bước chân càng trở nên
nặng nề, đầu óc choáng váng hơn... Đến lúc này tôi mới
nhớ đến lời cảnh báo của cô nhân viên khách sạn ngày
hôm qua khi biết chúng tôi có ý định leo núi: “Nên đi thật
chậm để làm quen. Nhiều người đã xỉu vì sốc độ cao
ở vùng này”.
Càng
lên, các ngọn núi khoác bộ áo tuyết trắng càng hiện rõ
hơn. Đàn bò yak đang gặm mớ cỏ đã chết khô cũng bị chúng
tôi “qua mặt”. Càng lên cao gió càng mạnh hơn. Ba lớp vớ,
bốn lớp áo cùng hai đôi găng tay cũng không ngăn nổi cái
lạnh rúc vào tận xương.
Ở
độ cao này, “bò” lên chừng chục bước đã phải ngồi
phịch xuống há hốc mồm ra thở để thu được nhiều oxy
hơn... Lên đến đỉnh cũng là lúc sức lực cạn kiệt. Tuyết
bay, gió lạnh cũng chẳng làm bận tâm: chúng tôi vừa thắng
được chính mình.
* Xem
Tiếp: Chinh phục đỉnh tử thần Trang
03
