CHƯƠNG
26
Những
hình thức Sanh và Tử
"Mãi
mãi hạng thiển trí tìm đi tái sanh,
Mãi
mãi sanh đến, rồi tử đến,
Mãi
mãi người khác đưa ta đến mồ."
Tạp
A Hàm
Pháp
Thập Nhị Nhân Duyên dùng những danh từ kỹ thuật tế nhị
để diễn tả tiến trình sanh tử và dạy rằng hiện tượng
chết phát sanh do một trong bốn nguyên nhân sau đây:
1.
Sự kiệt lực của Nghiệp Tái Tạo (kammakkhaya)
Người
Phật tử tin rằng thông thường, các tư tưởng, tác ý, hay
ý muốn thật mạnh lúc sinh tiền, sẽ hồi sinh với một năng
lục mạnh mẽ trong giờ phút lâm chung. Chính tư tưởng cuối
cùng ấy tạo điều kiện cho sự tái sanh sắp đến. Khi năng
lực của Nghiệp Tái Tạo (janaka) đã kiệt thì những sinh
hoạt của cơ thể mà luồng sinh lực nằm trong đó cũng chấm
dứt. Có khi chấm dứt sớm hơn tuổi thọ thông thường trong
cảnh giới ấy. Trong trường hợp nầy thường xuyên xảy
đến cho chúng sanh trong cảnh khổ (apaya) nhưng cũng có thể
xảy ra trong những cảnh giới khác.
2.
Hết tuổi thọ (ayukkhaya)
Tuổi
thọ có thể dài hay ngắn tùy vào cảnh giới. Những cái chết
tự nhiên như chết già, chết vì hết tuổi thọ, thuộc về
loại nầy.
Có
những cảnh giới trong ấy kiếp sống dài hơn ở những cảnh
khác. Trong cảnh giới của mình, nếu tuổi thọ đã đến
mức tối đa, kiếp đã mãn, thì dầu nghiệp lực còn mạnh
cũng phải chết. Tuy nhiên, nếu năng lực của Nghiệp Tái
Tạo thật mạnh, nghiệp lực có thể tự hồi sanh, tạo "Sắc"
mới trong cảnh giới ấy hay trong một cảnh giới cao hơn,
như trường hợp chư Thiên.
3.
Nghiệp Tái Tạo và tuổi thọ đồng thời chấm dứt cùng
một lúc (ubhayakkhaya).
4.
Một nghiệp lực ngược chiều, thật mạnh, ngăn chận, làm
bế tắc thình lình luồng trôi chảy của Nghiệp Tái Tạo
(upacchedaka kamma).
Những
cái chết đột ngột, bất đắc kỳ tử, và những trường
hợp yểu tử đều do nhân nầy.
Một
năng lực thật mạnh có thể đổi chiều hướng một mũi
tên bay, hay ngăn chặn lằn bay, làm cho mũi tên rơi xuống đất.
Cũng dường thế ấy, một nghiệp lực thật mạnh trong quá
khứ có thể đánh tan tiến trình tư tưởng cuối cùng và
tiêu diệt kiếp sống tâm linh của một chúng sanh. Cái chết
của Devadatta (Đề Bà Đạt Đa) là do nghiệp tiêu diệt mà
ông đã tạo.
Ba
trường hợp đầu tiên được gọi chung là "chết đúng thì"
(kala marana). Trường hợp thứ tư là "chết không đúng thì"
(akala marana).
Như
ngọn đèn dầu có thể tắt vì bốn nguyên nhân:
1.
Tim lụn.
2.
Dầu cạn.
3.
Tim lụn và dầu cạn cùng lúc, và
4.
Những nguyên nhân khác từ bên ngoài như một cơn gió mạnh
thổi qua.
Theo
Phật Giáo cũng có bốn lối sanh là:
1.
Noãn sanh (andaja), sanh từ trong trứng.
2.
Bào sanh (jalabuja), sanh từ trong bào thai.
3.
Thấp sanh (samsedaja), sanh từ chổ ẩm thấp.
4.
Hóa sanh (opapatika), đột nhiên sanh ra.
Tất
cả chúng sanh đều được sanh ra theo một trong bốn lối ấy.
Chim
và những loài bò sát có trứng thuộc loại noãn sanh. Người,
một vài cảnh Trời trên quả địa cầu, và loài thú thuộc
loại thai sanh, hay bào sanh. Có những mầm giống được sanh
ra và trưởng thành từ nơi ẩm thấp, như vài loại côn trùng,
thuộc loại thấp sanh. Những chúng sanh thuộc loại hóa sanh
thường là vô hình đối với con người, tức mắt người
không thể thấy. Do nghiệp quá khứ, các chúng sanh ấy bỗng
nhiên xuất hiện, khởi phải qua một giai đoạn phôi thai nào.
Ngạ quỉ (peta), chư Thiên (deva), và chư Phạm Thiên (Brahma)
đều thuộc loài hóa sanh.
