-02-
Ðức Hỉ Xả
Sống trên đấu trường
nhân loại, trong cõi đời trần tục nhiễm ô, nếu ai cố
ôm chặt lòng thù hận chấp nê thì không sao tránh khỏi cảnh
lầm than đau khổ. Muốn thoát khổ được vui, con người phải
gỡ bỏ những mối dây oán hận, tẩy sạch những vết nhơ
ô nhiễm trong cõi lòng mình cho được nhẹ nhàng trong sạch.
Phương pháp gỡ bỏ và tẩy trừ ấy là đức hỉ xả.
Hỉ xả là vui vẻ tha thứ những
lỗi lầm mà người đã phạm đến ta, cũng như vui vẻ bỏ
tất cả danh vọng, tài sắc cho đến thân mạng của ta, nếu
thấy cần và lợi ích cho chúng sanh. Có tha thứ, lòng ta mới
thênh thang, tim ta mới hòa nhịp cùng tim của mọi người,
có xả bỏ, tâm ta mới thanh thoát và an tịnh.
Cuộc đời đen tối và sầu khổ
nhất là cuộc đời của kẻ hay cau có, oán thù. Vì kẻ hay
cau có thì trên gương mặt luôn luôn hiện đầy những nét
nhăn gay gắt, đôi mi chau lại lộ vẻ khó khăn. Kẻ còn ôm
nặng khối hận thù thì lửa hận thù thiêu đốt cả tim gan
và buồng phổi của họ. Còn gì khổ đau hơn khi tim gan bị
thiêu đốt. Còn gì xấu xí bằng khi gương mặt nhăn nhó,
héo sầu. Sống trên đời này, nếu ta gặp điều trái ý liền
mang lòng thù hận, thì chắc đời ta sẽ thấy toàn thù hận
và oán hờn. Như Tý dùng lời thô bỉ mắng Thân, Thân cố
trả thù phải dùng lời bỉ ổi hơn, ban đầu còn trả thù
nhau bằng miệng, kế trả thù bằng tay chân và sau cùng phải
trả thù nhau bằng dao, búa. Khi sơ khởi chỉ là mối thù riêng
của cá nhân, rồi lan dần đến mối thù chung của gia đình,
của thân tộc. Cứ thế, oán thù chập chồng thêm mãi biết
bao giờ dứt. Ðức Phật dạy: "Lấy oán trả oán, oán mãi
chất chồng; lấy ân trả oán, oán liền tiêu diệt." Người
trong lòng mãi ôm ấp hận thù thì lúc nào cũng tưởng chừng
chung quanh đều là kẻ thù muốn hại mình, vì vậy họ sống
những ngày đầy lo sợ. Chỉ có ai biết lấy ân trả oán
mới mong dứt sạch được hận thù. Như người Ðình Trưởng
nước Lương trả thù người cào dưa mình bằng cách ra công
tưới dưa cho người, nhờ đó mà hận thù dứt sạch.
Còn gì vui sướng hơn, kẻ có tâm
lượng bao dung sẵn sàng tha thứ mọi lỗi lầm cho người.
Khi nào trong lòng ta không còn một mảy may thắc mắc, không
còn một chút bợn hận thù, đó là lúc ta hoàn toàn an lạc.
Người mà lòng được thanh thoát nhẹ nhàng thì gương mặt
vui tươi, lời nói thanh nhã, cử chỉ thư thái, toàn thân hiện
ra một phong độ khả ái khả kính. Con người ấy có mấy
khi phải buồn khổ, vì thế nên họ trẻ mãi, sống dai. Sách
có câu: "Thù ghét là sâu mọt đục khoét người ta, làm
cho người ta chóng xấu, chóng già, chóng chết; yêu thương
và tha thứ là suối nước cam lồ tưới vào lòng người,
làm cho người tươi đẹp, trẻ dai và sống mãi."
Danh vọng, tài sắc... ở đời là
những cạm bẫy chực hại người, nhưng vì nó có công năng
hấp dẫn quyến rũ khiến người phải mê mẩn say sưa để
rồi chịu khổ, cũng như miếng mồi vì có mùi thơm hấp dẫn,
con lươn phải lao đầu vào hom trúm. Phần đông người đời
ngỡ rằng đuổi bắt tài sắc, danh vọng... là hạnh phúc,
chớ đâu ngờ càng đuổi bắt nó càng chuốc khổ về mình.
Ðây, một chàng thanh niên ủ dột ngồi dưới lùm cổ thọ,
phải chăng chàng đã trật chân trên nấc thang danh vọng? Kia,
một thiếu nữ sầu bi đứng dựa mé sông sâu, phải chăng
vì tình duyên ngang trái? Tóm lại, bởi đắm nhiễm sắc, tài,
danh vọng... người đời phải luống chịu đau khổ.
Dứt bỏ những tham nhiễm là điều
không phải dễ, mà dứt bỏ một cách vui vẻ lại càng khó
hơn. Nếu ai mắt thấy sắc đẹp, tai nghe tiếng hay... mà lòng
không ái nhiễm, ấy là bực siêu nhân. Ngài Phù Dung Thiền
sư nói: "... ngộ thanh ngộ sắc như thạch thượng tài hoa,
kiến lợi kiến danh như nhãn trung trước tiết..." Nghĩa
là: "... nghe tiếng hay, nhìn sắc đẹp như hoa trồng trên
đá, thấy tài lợi danh vọng như bụi rơi vào mắt..."
Con người được như vậy mới hẳn là tự tại an vui. Chúng
ta nhìn qua tượng đức Di-lặc sẽ thấy năm đứa nhỏ móc
tai, chọc mắt... Ngài, mà trên gương mặt Ngài vẫn nở một
nụ cười tự tại. Hình dáng ấy để tượng trưng cho người
đã hỉ xả ngũ trần toàn vẹn. Ðức Di-lặc không cười
sao đặng, vì ngoại cảnh còn gì quyến rũ được Ngài, tâm
Ngài lúc nào cũng an nhiên thì quyết định trên gương mặt
hẳn luôn luôn hoan hỉ.
Tài, sắc, danh vọng... là vật bên
ngoài, xả bỏ không lấy gì làm khó, đến như thân mạng
là cái mà người phàm phu tuyệt đối mến yêu, muốn xả
bỏ nó thì sự khó khăn lại gấp bội phần. Người đời
vì trìu mến thân nên đã gây biết bao tội lỗi, ngược lại:
"Bồ-tát vì chúng sanh bỏ thân mạng dễ dàng hơn người tham
lẫn bỏ một vắt cơm." (Luận Ðại Trượng Phu)
Người đã quên mình vì chúng sanh thì đối với sự khổ
vui còn mất của thân mình không đáng kể, như thế là họ
đã vượt khỏi cái khổ vì thân. Lão Tử nói: "Ngô hữu
đại hoạn vị ngô hữu thân, ngô nhược vô thân hà hoạn
chi hữu." Thật vậy, nếu không còn thấy có riêng mình
thì còn hoạn gì làm cho mình khổ. Vui lòng bỏ thân mạng
để cứu độ chúng sanh, đó là đức hỉ xả cứu kính.
Tóm lại, hỉ xả những oán thù
cho lòng được nhẹ lòng thanh thoát, đó là cái vui của phàm
nhân. Hỉ xả những tài, sắc, danh vọng... cho tâm được
tự tại, đó là cái vui của bậc giải thoát. Hỉ xả thân
mạng để cứu độ chúng sanh, làm cho tất cả chúng sanh được
an lạc, đó là cái vui của bậc Bồ-tát. Người Phật tử
quyết tâm dứt khổ tìm vui, phải tu đức hỉ xả theo thứ
tự của nó, hỉ xả một phần là chúng ta được vui một
bậc. Ðến khi nào hỉ xả toàn vẹn rồi là ta được cái
vui cứu kính. Như vậy, vui và khổ không phải do ai đem đến
hay ban cho, mà chính ta tự tạo lấy.
