Người
xuất gia ứng xử như thế nào trước những cảm xúc riêng
tư bình thường trong cuộc sống? Sau đây là kinh nghiệm thực
tế của một người xuất gia ở hoàn cảnh đó, được ghi
lại trong bút ký “Hoa ngọc lan”, nếp sống thiền môn, qua
câu chuyện giữa nhân vật “nhà chùa” – tác giả và “nhà
giáo Bình” – Phật tử cư sĩ đang trăn trở về một hướng
sống tâm linh, Xin trích giới thiệu cùng độc giả.
Nhà
giáo Bình đặt vấn đề, “Đời sống xuất gia của quý
Thầy cách ly với đời sống phàm thế, tui không biết tại
sao quý Thầy có thể sống mà không nuôi dưỡng một giấc
mơ trần thế nào? – chẳng hạn như danh vọng, lợi dưỡng,
tình cảm?”
- Một
số các cư sĩ khác cũng có thắc mắc như thế. Tôi nghĩ,
sống là sống với hiện tại, mà không phải là ước mơ.
Ước mơ thì đánh mất đi nhiều nguồn năng lượng của sự
sống.
Qua
sự dạy dỗ của Hoà thượng(1), chúng tôi đã trải qua một
thời gian dài tu tập, nay đã tự ổn định rằng thực hiện
“con đường” là sống, và sống là hạnh phúc. Sự sống
đang ở trước mắt, trong từng giây phút đang là.
Tôi
không giấu chuyện nhà chùa có trải qua nhiều hồi tâm lý
dao động trước những tưởng nghĩ về quá khứ và về tương
lai. Nhưng dần dần, nhờ công phu thiền chỉ và thiền quán,
chúng tôi quyết tâm ngưng lại các tư duy mơ mộng đó. Kinh
nghiệm tu tập cho thấy sự nắm giữ các tưởng về danh,
về lợi và về tình là khổ đau. Chúng tôi phải chọn lựa
sự đi ra khỏi chúng. Vì kinh nghiệm đó mà có khi chúng tôi
định nghĩa “sống là ra đi” hay “sống là đi ra”.
Giờ
thì chúng tôi vẫn mơ ước, nhưng là mơ ước thực hiện
“con đường”, nuôi dưỡng giác tỉnh để chế ngự dục
vọng. Gốc của rối loạn là dục vọng, mà không phải là
sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, hay nhãn, nhỉ, tỉ, thiệt,
thân, ý. Thế đấy!
- “Nhưng
đấy là nói chung chung. Cư sĩ này mong nghe nói về các sự
kiện cụ thể, chẳng hạn là mối liên hệ với người khác
phái?”
- “Có
một số tu sĩ đã hoàn tục vì nhu cầu lập gia đình, sống
đời sống gia đình. Hẳn là các vị ấy có thể thực hiện
giải thoát trong đời sống gia đình. Chúng tôi thì ở lại
với “con đường”, với nếp sống phạm hạnh. Kinh nghiệm
vượt qua các đòi hỏi về đời sống gia đình của chúng
tôi thì đơn giản.
Hằng
ngày, chúng tôi dành ít thời gian nhìn kỹ ruột già để thấy
cái bất tịnh của toàn thân. Rồi nghĩ rằng, có bao giờ
mình mang lèm kèm theo mình một gói đồ bất tịnh, dù được
bọc gấm, hay đặt gói đồ đó trên giường ngủ? Thế mà
hằng ngày mình phải chịu đựng cái “gói đồ” của chính
mình! Một gói đồ mà còn chịu đựng hết nổi, huống nữa
là hai! Chỉ nghĩ như thế là chúng tôi đủ giác tỉnh để
đi qua.
Hẳn
là vấn đề tương giao tình cảm nam nữ không đơn giản có
thế.
Trước
lúc xuất gia, năm 18 tuổi, tôi cũng có thấy thứ tình yêu
thơ mộng ở trong lòng. Không biết sao bỗng dưng tôi cảm
thấy hổ thẹn và mắc cỡ về nó trước ý muốn xuất gia.
Vào
chùa, tôi được giáo dục đối trị dục ái kỷ. Từ ấy,
tôi rất nghiêm khắc với tự thân trong việc tiếp xúc với
phái nữ, nên tôi không phải vất vả trong việc làm chủ
nó. Thời gian cứ thế đi qua nhẹ nhàng trong việc nhiếp tâm
tu học.
Ở
đại học, chúng tôi thường học chung và tiếp xúc với nhiều
nữ sinh viên. Vẫn thấy người ta đẹp mà lòng vẫn cứ tu.
Vấn đề là ở trong thâm sâu lòng mình, chứ không phải ở
nhan sắc của phái nữ. Kinh nghiệm cho thấy nếu mình có quyết
tâm giải thoát thì mình sẽ có quyết tâm đốt cháy ái nghiệp
(đốt cháy mà không phải khoá chặt lại). Khi có quyết tâm
đốt cháy điều đó, thì các nhan sắc chỉ còn tác dụng
làm đẹp cuộc đời.
Một
dạo, một nữ sinh viên rất lịch sự đã ngỏ ý cô thương
nhà chùa và không muốn thấy nhà chùa kéo dài đời sống
một mình. Nhà chùa hơi ngạc nhiên trước tình cảm đó, nhưng
không lúng túng, đã nói lời xin lỗi vì đã chọn con đường
tu. Thế là biến cố chấm dứt.
Một
dạo khác, một nữ sinh viên nước ngoài, học cùng lớp, đã
ngỏ, “Tôi yêu thầy, thầy nghĩ sao?”. Tôi đã dễ dàng
nói lời cảm ơn và xác định một tu sĩ Phật giáo chỉ sống
một mình. Cô ta ngạc nhiên không tin điều tôi nói, và bảo,
“Làm sao có thể sống vậy được?”. Tôi cắt nghĩa chẳng
làm sao cả; nhà chùa có niềm vui tu tập và thiền định.
Thế rồi thôi.
Cả
hai lần giáp mặt tình cảm ấy, nhà chùa đã nhận ra nét
dịu dàng và thu hút của phái nữ; nhưng đồng thời cũng
nhận ra khả năng chế ngự của tâm giác tỉnh.
Một
người bạn bảo tôi, “Thầy hãy coi chừng ‘tiếng sét’!
Thầy chưa gặp ‘tiếng sét’, nên thầy chưa thấy cái nguy
hiểm bất chợt của nó”. Sau đó, để cảnh giác, nhà chùa
tiếp tục công phu thiền chỉ và thiền quán. Càng nhìn lâu
và nhìn kỹ cái bất tịnh của tự thân và của người đời,
qua ruột già tiêu biểu, càng có khả năng đối trị cái mà
người bạn gọi là “tiếng sét”. Nhà chùa lúc ở một
mình, thường nhìn kỹ vào lòng mình và khởi niệm đốt cháy
dục ái. Nói rõ là nổi lửa ly tham để đốt cháy nó. Khởi
tưởng như thế.
Khi
mà nhìn kỹ được cái chân tướng khổ đau của cuộc đời
thì dục vọng tự tiêu, tiêu đi dần. Khi mà lòng tin đặt
vào ‘con đường’ mạnh mẽ, thì dục vọng cũng chìm lặn.
Tôi tin rằng, nếu công phu thiền quán sâu, thấy rõ tướng
giả hợp thực sự, thì dục ái sẽ tiêu mất hẳn. Cả hữu
ái, vô hữu ái cũng thế. Đây chỉ mới là niềm tin, mà chưa
thực sự là kinh nghiệm đã đi qua rồi của tự thân. Ở
đây tôi muốn nói của tự thân.
Đó
là chuyện của nhà chùa. Còn cuộc phấn đấu giáp mặt của
cư sĩ thì sao? Thầy quay qua hỏi cư sĩ Bình.
- Ấy!
nhà chùa đi ngõ ấy mà yên. Cứ vậy mà đi tới, đi tới
cùng. Cư sĩ nghiệp chướng này đã đọc nhiều kinh sách,
tiểu thuyết, đã sống thực và đã trầm tư lắm lắm. Gần
như chuyện hư, thật đã phân biệt rõ ràng. Chuyện giải
thoát cũng đã hình dung ra. Vậy mà cư sĩ đã đi vào vì dục
vọng thì nhiều, mà vì thể nghiệm thì ít, nên ngậm ngùi
lắm! Khổ lắm! Biết là không có chi mà đến hai thứ tóc
trên đầu rồi vẫn như là có chi! Chuyện đó ma quái lắm!
Nó vẫn hiện ra như một cái gì xa xôi, thăm thẳm cứ chụp
bắt lấy cư sĩ, không thoát được. Rồi cứ xúc động, cứ
lao đầu vào; rồi cứ ngậm ngùi!
Sau
nhiều năm tháng ngậm ngùi với nó, bỗng một tia sáng loé
lên trong lòng, loé sáng lên giữa cơn ngậm ngùi. Càng lúc
càng sáng ra. Đó là niềm tin của người giáp mặt. Sau khi
nhìn lui, nhìn tới, tính đi, tính lại, cư sĩ cân nhắc kỹ
thấy rằng cứ cái đà sống này thì chắc là phải luân lưu
đến mươi lăm kiếp nữa mới yên.
- Cư
sĩ không nghĩ rằng với trí tuệ của cư sĩ thì có thể bất
chợt đốt cháy nó trong một cuộc giáp mặt ác liệt nào
đó không xa lắm không?
- Tôi
đã tính cả rồi. Thế đó!
- Đi
đường nào rồi cũng “na ná” nhau hết cả; người ta sẽ
nhận ra điều đó vào một lúc nào đó trên cuộc hành trình.
Xin
cư sĩ hãy dùng một tách trà cúc xanh với nhà chùa cái đã!
Một tách trà ngậm ngùi! và khó nói! Rồi cũng gặp nhau chỉ
một chuyện Vô ngã, chuyện chấm dứt ngã niệm, phải thế
không nhỉ?
- Làm
gì có hai chuyện? Như uống trà này, ngậm mà nghe thôi. Đi
vào sự sống, cuộc sống cũng gặp nhiều chuyện ‘cứng
lưỡi’, ‘cứng họng’!...
Tiếp
tục tuần trà, cư sĩ tiếp, “Nhà chùa có nghĩ rằng rồi
Giáo hội Phật giáo Việt Nam sẽ lập Tăng đoàn Tân Tăng
không?”
- Cư
sĩ nghĩ sao, Việt Nam có giống Nhật Bản không?
- Có
chuyện giống, mà cũng có chuyện khác. Tôi muốn nghe ý kiến
của nhà chùa hơn.
- Tôi
nghĩ rằng hoàn cảnh phát triển của Phật giáo Việt Nam thì
khác. Căn cơ của người Phật tử Việt Nam thì khác. Nếu
xét về nhu cầu của tổ chức và của xứ sở thì thật sự
cần có đoàn thể Tăng-già phạm hạnh hơn. Bởi các cư sĩ
nhiệt tình và có khả năng có thể gánh vác các Phật sự
của Tân Tăng.
Nếu
căn cứ vào kinh tạng truyền thống, thì vấn đề thiết lập
giới luật là của Thế Tôn, mà không phải của Tăng già.
Tăng-già chỉ có thể thay đổi các giới khinh, mà không thể
thay đổi các giới trọng.
- Nhưng
nếu chủ trương phạm hạnh thì sẽ có ít người thực hiện
được, Giáo hội cũng khó xây dựng đúng nghĩa?
- Hẳn
là thế. Nhưng “con đường” là thế, phải là thế.
Tôi
cũng chỉ nghĩ vậy thôi. Đó là vấn đề của lịch sử.
Hãy chờ xem!
- Sức
mạnh của nhà chùa là những gì nhỉ? Nhà chùa phải có sức
mạnh để chống chọi lại với dục vọng, tà thuật, tà
kiến, v.v… chứ?
- Sức
mạnh của nhà chùa là Giới, là Định, là Tuệ, là Nhẫn
nhục, là Tinh cần. Với một tu sĩ có Giới, có Định, có
Tuệ thì các dục vọng không thể chiến thắng được. Với
một tu sĩ có sức Tinh cần và Nhẫn nhục, thì sẽ thành tựu
“con đường” sớm hay muộn; và sẽ hoằng đạo đem lại
nhiều lợi lạc cho đời.
(1)
Trưởng lão Hòa thượng Thích Tịnh Khiết - Đệ nhất Tăng
thống Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất
Thích
Chơn Thiện
(Văn
hóa Phật giáo)
02-02-2008
07:23:55
