Tất cả những con người trên  thế gian này đang sống giữa quãng đời đua chen, tranh đấu, tìm đủ mọi thủ đoạn để giành hơn thua lẫn nhau, kẻ giầu còn muốn giầu thêm, mọi người từ  già đến trẻ, ai ai cũng ngày đêm suy nghĩ, tìm ra trăm phương ngàn kế để lo cho ta, cho gia đình rồi lại lo cho thân bằng quyến thuộc, làm sao cho hơn người khác, cứ như thế ai ai cũng mang trong người cái nghiệp, nghiệp tham, sân si..  Ít có ai nghĩ đến quả báo, một ngày nào đó rồi ta cung phải chết, chỉ gặp một chút nghịch cãnh là hồn lìa khỏi xác. Bạn bè thân hữu như kẻ bạn đường, vàng bạc, châu bắu tiền của chỉ là phương tiện sinh nhai nào có chi chắc thật.
 
Cái chác thật là linh hồn, còn gọi là thần thức, chỉ có linh hồn mới có cái thật, tất cả các tôn giáo, Phật Giáo, Khổng giáo, Lão giáo, Nho giáo, Cao Đài Giáo, Hồi Giáo, Hoà Hảo ...Các vị thánh nhân sáng lập ra các thuyết giáo, để truyền bá cho mọi người chỉ nhắm mục đích, răn dậy, khuyên bảo cho nhân loại trên thế gian loại bỏ các ý nghĩ  và hành động gây nghiệp báo. Thật vậy, nếu ta chịu khó đọc sách, nghiên cứu và dành thì giờ đi nghe thuyết pháp của các vị chân tu truyền giáo, ta có thể cải đổi được bản ngã và hiểu được linh hồn là phần quan trọng đối với ta khi nhắm mắt ngàn thu.
 
Hiện nay chúng ta đang đứng giữa hai con đường, con đường nuôi thân ích kỷ, tham lam, ác độc, si mê dẫn đến địa ngục khổ đău, con dường khác là nuôi tâm vị tha, bố thí, từ bi, sáng suốt dẫn đến thiên đàng,  an lạc. Nếu ta theo con đường nuôi thân tội lỗi thi thân chúng ta phạm ba tội : Sát sanh, trọâm cắp và dâm dục. Miệng phạm 4 tội : nói láo, vu oan giá hoạ, nói thêm bớt và chửi rủa. Ý ta cũng phạm 3 lỗi  : Tham lam, sân hận và cuồng si.  Bây giờ chúng ta quay về nẻo thiện thì thân, miệng và ý sẽ quay đầu trở lại : Thân không sát sanh mà phóng sanh, giúp người không cầu lợi, miệng nói lời chân thật, đứng đắn, hoà giải và dịu  dàng, ý không tham lam mà phải bố thí, từ bi và sáng suốt. Ở đây,  vì đức mỏng, tội dầy nên chúng ta chưa giám nghĩ đến cảnh niết bàn của chư Phật đầy đủ 4 đức : Chân thường, chơn lạc, chơn ngã, và chơn tịnh mà tôi chỉ bàn đến ác và thiện. khổ và vui để định rõ hai con đường hầu giúp chúng ta cùng đi.
 
Tôi sinh ra và lớn lên hấp thụ trong một gia đình nho giáo, có lẽ đối với hiện tại thì đã lỗi thời - theo quan niệm của một số người - . Nhưng tôi vẫn không bao giờ quên được những điều tôi đã học, học sinh lúc đó đối với thầy rất tôn kính, trọng thầy như cha đẻ, sống thì tết chết chì giỗ, đã là đồng môn thì tất cả đều phải đóng góp để nuôi thầy, tết thầy, và khi thầy chết phải làm giỗ, cùng góp sức với các con đẻ của thầy. 
 
Nếu chúng ta cứ  lấy ân oán, để trả thù lẫn nhău thì không bao giờ hết. Khổng Tử cũng đã dậy cho ta rằng “Oan oan tương báo, ác giả ác báo, thiện ác đáo đầu chung hữu báo”. Nếu ai cũng cứ nghĩ đến hơn thua, ân oán giang hồ thì nghiệp chướng oan gia cứ chồng chất, không bao giờ hết nạn binh đao, không bao giờ hết được cái tội lỗi của con người đã gây ra.
 
Mạnh Tử cũng đã phát huy chủ thuyết Khổng Tử để khuyên răn người đời cần phải có Đức.  Đức được tạo dựng bởi Đạo, Đạo là một con đường hướng dẫn ta đi đến Chân, Thiện, Mỹ hầu đạt được cái Đức, cho nên ngài đã nói “Đạo bất viễn  nhân, nhân chi vi đạo nhi viễn nhân, bất khả dĩ vi Đạo”.Đạo không thể xa con người, người không thể xa Đạo, tất cả ai ai trên thế gian này cũng phải có Đạo. Đạo đây là đạo ông bà, cha mẹ đã để lại những lời vàng thước ngọc và các Đạo Phật, Đạo Khổng, Đạo Lão, Đạo Nho, Đạo Cao Đài, Đạo Hoà Hảo v..v..
 
Vậy, nếu ai chưa có Đạo thì hãy tìm lấy một con đường cho linh hồn khi quá vãng, đó là theo Đạo, Đạo Phật là Đạo từ bi hỷ xả, một trong những lời dậy của Đức Thế Tôn  để ta lấy đó làm kim chỉ nam cho cuộc đời của mình là : “Lấy ân báo oán thì oán tiêu tan. Lấy oán báo oán, thì oán chồng chất.”  Đến đây tôi xin dẫn giải một vài thuyết của các danh nhân : Lão Tử đã nói : “Ngô hữu đại hoạn do ngô hữu thân, nhược ngô vô thân hà hoạn chi hữu” Ta có hoạn lớn do ta có thân, bằng ta không thân làm gì có hoạn. Không phải ta tạo tội mà cứ chịu quả báo nhất định, mà theo Phật dậy, ta còn có phương pháp cải thiện được, không có gì khó, một anh đồ tể nếu biết ăn năn hối cải buông giao xám hối cũng có thể thành Bồ Tát được.
 
Nho giáo có câu : 
Thế sự vô vạn sự. 
Đô lại tâm bất chuyên,
Tạc sơn thông đại hải,
Phi vụ đỗ thánh thiên.
 
Tạm dịch :

Ở đời không có việc gì khó,
Đều do Tâm không chuyên mà thôi,
Có thể đục núi thông ra biển,
Vén mây núi thấy trời xanh.
 
Lại có câu “Nhất chí đông khí, nhơn định thắng thiên”.Nghĩa là quyết chí thì có một năng lực mạnh, mình định lấy nghiệp mình không phải trời làm cho. Vì chúng ta không chịu làm, cứ xuôi tay theo định mệnh thế thôi, bằng muốân cải thiện cho khỏi tai ương cũng như qủa báo nơi địa ngục, thì nên cố gắng tập ăn chay, không sát sinh, thường ngày tụng kinh niệm Phật, nhờ Phật cầu sanh về Tịnh Độ, chớ có chần chờ, thân người khó đặng, Phật Pháp khó gặp, sống ngày nay khó bảo đảm ngày mai, thân như cá cạn nước, có vui gì mà chẳng lo tu.
 
Nếu ai không hiểu được thế nào là địa ngục, linh hồn đi về đâu său khi qua đời, chỉ biết sống cho hiện tại, bồi đăùp cho thể xác không nghĩ đến kiếp său, khi thân xác này trong tích tắc đã qua đi, linh hồn sẽ trở về địa ngục vì ta đã quá tham lam, ích kỷ, gây nhiều tội ác. Địa ngục, âm phủ, danh từ này không phải xuất xứ từ các tôn giáo, mặc dầu tôn giáo nào cũng nhìn nhận có địa ngục, âm phủ, ngước lên trời ta thấy bầu trời xanh bao la, thanh bạch, nhìn xuống ta thấy hỗn loạn ô trược. Do đó, người ta có một khái niệm rõ rệt về âm, dương hay thiên đàng, địa ngục vậy.
 
Lão giáo cho rằng :”Khinh quang thắng thượng, trông ám trầm học”. Đạo Gia Tô  gọi là thiên đàng, tất cả các tín đồ Thiên Chúa dường như  ai cũng thuộc lòng câu “Ai làm lành tin theo Chúa, được lên thiên đàng, ai làm ác phải bị phạt nơi địa ngục” Phật Giáo nói : “ Ba cõi dục giới, vô sắc giới, cộng chung có 38  cõi trời và theo Duy thức luận : “Nhất thiết do tâm, vạn pháp duy thức”. Thiên đàng hay địa ngục đều do Tâm tạo, cho đến siêu lên giải thoát thành Phật cũng đều do Tâm, những hiện cảnh đang thấy đây là địa ngục, thiên đàng nơi xa xôi thanh bạch, mờ ám kia cũng do Tâm tạo ra cả. Cao Đài Giáo trong bài xám hối có câu : 

  -Hình bảo  lục, cột đồng vòi vọi,
  -Đốt lửa hồng, ánh sáng chói loà,
  -Trói người vào đó xát chà, 
  -Vì chưng hung bạo, đốt nhà bắn săn.
 
Nói tóm lại các tôn giáo đều công nhận và quả quyết rằng có “Địa ngục” . Người ngoài các tôn giáo kém lòng tin cũng phải nhận có địa ngục như : Hiện cảnh nơi khám đường, những người có bổn phận điều tra giám sát hiện nay họ đâu có thù oán gì, mà cứ tra tấn đánh đập tội nhân, cũng như quỷ sứ hiện tại há thù hằn gì với vong giả mà cứ cưa xẻ, đánh đập như vậy, đó là oan gia thù đối nhiều kiếp, nên tạo cảnh khám đường 
cũng như địa ngục nên Nho Giáo có câu “Dương gian âm phủ đồng nhất lý”.

  Lênh đênh qua cửa trần phù
  Khéo tu thì nổi, vụng tu thì chìm
 
Thế mà chẳng biết nổi lên ở đâu ? Chìm xuống ở đâu ? Khéo tu những gì ? Và vụng tu là sao ?. Nếu ta chịu khó tìm hiểu, nghiên cứu, tham khảo và chuyên cần đi chùa lễ Phật, đi nghe thuyết giảng của các vị chân tu truyền giáo những điều của các thánh nhân để lại trong các kinh sách, ta có thể tạo cho Tâm có được niềm tin để tu thân, tích đức vậy.

Trời Phật ở tại lòng ta
Làm lành, lánh dư,õ ấy là đức tin
Ta tin có trời, có đất
Có mưa, có gió, có ngày, có đêm
Hết đêm trời lại bừng sáng./.

Cư Sĩ Nguyễn Đức Can,
Tức Tuệ Minh Đạo
E-Mail : ndcan2000@yahoo.com