Bồ Ðề Tâm là tâm hoàn toàn giác ngộ. Nói giác ngộ, chính là giác ngộ cái tánh chân thật, vốn thanh tịnh, sáng suốt, không phiền não của chính bản thân mình. Phát Bồ Ðề Tâm là sự lập chí nguyện để giác ngộ lại bản tánh chân thật đó.

Phát Bồ đề Tâm bao hàm hai tính chất mà thành ngữ Phật học thường hay nói là "Thượng Cầu Phật Ðạo, Hạ Hóa Chúng Sinh", tức là phát thệ nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh. 

Theo ngài Thật Hiền trong bài văn Khuyến Phát Bồ Ðề Tâm thì tâm nguyện vốn có nhiều nhưng vắn tắt có ba điều căn bản là:

Thứ Nhất: Danh lợi không ham, vui thú không màng, chỉ vì thoát sinh tử, vì chứng Bồ đề. Ngước lên mà mong cầu Phật đạo, nhìn xuống mà hóa độ chúng sinh, nghe Phật đạo lâu xa cũng không thoái chí khiếp sợ, xét chúng sinh khó độ mà không chán nản mệt mỏi.

Thứ Hai: Chúng sinh giới hết, nguyện ta mới hết, bồ đề đạo thành, nguyện ta mới thành. 

Thứ Ba: Biết tự tánh là chúng sinh nên nguyện độ thoát, tự tánh là Phật đạo nên nguyện thành tựu, không thấy một pháp nào ngoài tâm mà có, đem cái tâm vô tướng, phát cái nguyện vô tướng, làm cái hạnh vô tướng, chứng cái quả vô tướng, cái tướng vô tướng cũng không thấy có, thấy được.

Việc phát tâm nguyện chưa đủ, người Phát Bồ Ðề Tâm còn phải nỗ lực thực hành Bồ Ðề Tâm Hạnh, nghĩa là mỗi lời nói, mỗi hành động và mỗi ý niệm đều phải hướng về chúng sinh, vì lợi ích và an nguy của chúng sinh, để mà giữ giới (không làm điều ác), tích cực cứu giúp chúng sinh (chuyên làm điều lành) và thanh lọc tâm ý, để từng bước tiến dần đến quả Phật. Ðạo Phật quan niệm rằng sát sinh, tức là giết hại chúng sinh hữu tình, là ác nhất. Cho nên giới cấm đầu tiên của đạo Phật là "Cấm Sát Sanh", dù trực tiếp hay gián tiếp. Phát Bồ Ðề Tâm, tức là đã phát nguyện cứu tất cả chúng sinh ra khỏi cảnh khổ, đem đến cho họ niềm an vui hạnh phúc, ngay như một con kiến chúng ta cũng không nỡ giết lẽ nào chúng ta cắt, xẻ, bằm, xay, nướng, luộc, và quay chúng sinh, gà vịt, heo, bò, tôm, cua, cá trong lửa nóng, nước sôi. 

Ðã Phát Bồ Ðề Tâm, chúng ta phải luôn luôn nhớ lời Phật dạy rằng, tất cả các chúng sinh hữu tình đều luôn luôn trải qua những vòng luân hồi, qua nhiều dạng thể khác nhau, nên (người đã phát Bồ Ðề Tâm) xem mọi chúng sinh như đứa con độc nhất của mình, không thể mê đắm trong việc ăn thịt. Ðã Phát Bồ Ðề Tâm, chúng ta phải biết rằng, thể tính của Bồ tát đạo là lòng đại từ bi, vì nếu không có nó thì không phải là Bồ tát. Do đó, những ai xem những người khác như chính mình và có tâm từ bi làm lợi ích cho người khác như cho chính mình, thì người ấy không thể làm đau và không thể ăn thịt chúng sinh. 

Sự khác biệt giữa Phát Bồ Ðề Tâm và hành Bồ Ðề Tâm Hạnh, có thể ví như một người muốn đi và một người đang đi. Phát Bồ Ðề Tâm chỉ là bước đầu, là bước căn bản thiết yếu cần có. Tuy nhiên nó (Phát Bồ Ðề Tâm) thuộc phạm trù tâm, nên tự nó đã nảy mầm gieo giống tốt lành. Khi một ý niệm lành khởi lên trong tâm muốn cứu tất cả chúng sinh ra khỏi cảnh khổ đau, mấm mồng nhân hạt và công đức của người này vẫn tiếp tục mãi mãi tăng trưởng. Lẽ dĩ nhiên thực hành Bồ Ðề Tâm Hạnh mới là điều quan trọng vì là nguồn gốc của tất cả công đức.

Bồ Ðề Tâm là tâm giác ngộ giải thoát còn Ðại Bi Tâm là lòng thương xót lớn lao đối với nỗi đau khổ của chúng sinh. Hai đức hạnh lớn của người Phát Tâm Bồ Ðề là Trí và Bi. Trên thì rèn luyện trí tuệ để cầu sự giác ngộ, dưới thì mở rộng lòng từ bi để cứu độc chúng sinh.

From: Hoang Lien-Tam <hoanglientam@yahoọcom> 
Date:  Thu Aug 7, 2003  11:28 am
Subject:  Re: [tubi] "Phát Bồ Đề Tâm" nghĩa là gì ?

Thưa quý đạo hữu:

Chúng ta vẫn thường nghe nói tới Pháp Thân, Hoá Thân, rồi Tích Phật và Bổn Phật nhưng không hiểu rõ sự liên hệ giữa Pháp Thân và đức Phật lịch sử cũng như sự liên hệ với việc phát Bồ Đề Tâm như thế nàọ  Nay nhân đạo hữu Phan Tấn Hải góp ý về việc Phát Bồ Đề Tâm và có nhắc tới Pháp Thân Phật nên chúng tôi góp ý thêm cùng qúy đạo hữu về vấn đề này:

Ai cũng biết giữa Phật Giáo Nguyên Thuỷ và Phật Giáo Đại Thừa có nhiều điểm khác biệt mà một trong các điểm khác biệt này là quan niệm về thân Phật (kàya).  Học phái Thượng Tọa Bộ cho rằng Phật chỉ có một thân duy nhất.  Ngài như một người thường, sống ở trong đời và như những chúng sinh khác, cũng bị chi phồi bởi những giả tạm vô thường của một thân thể bị hoại diệt.  Với Phật Giáo Đại Thừa, theo ngài Long Thọ, thân Phật gồm hai thân: Sắc Thân (Rùpakàya) và Pháp Thân (Dharmakàya) hay còn gọi là Phật thân (Buđhakàya).  Tuy nhiên có học phái khác thuộc truyền thống Đại Thừa cho rằng thân Phật có tới ba thân: Sắc Thân, Pháp Thân và Hóa Thân (Nirmànakàya).

Sắc thân là thân do cha mẹ sanh, đầy đủ đức tánh của loài hữu tình chúng sinh, chịu sự chi phối cùa qui luật vô thường thành trụ hoại không hay sanh gìa bệnh tử của thế giới hiện tượng.  Danh từ Sắc thân chỉ cho thân người đức Phật khi ngài sống đời sống bình thường, có gia đình rồi xuất gia đi tu và cuối cùng chứng Niết Bàn.  Sắc thân vật chất này cần thiết cho sự thật thế gian.  Vì muốn giải thoát cho các loài hữu tình chúng sinh nên Ngài hiện nhiều thân khác nhau, và phương pháp giải thoát khác nhaụ

Pháp Thân (Dharmakàya), là chân lý tuyệt đối tạo nên bản thể của Phật Giáọ  Thân này chỉ có thể tự chứng ở tự thân mình, chớ không thể nào diễn tả được, nếu có thể diễn tả được cũng chỉ như người mù diễn tả mặt trời mình chưa bao giờ thấỵ  Mục đích của các vị Bồ tát là chứng ngộ Pháp Thân.  Mỗi loài hữu tình đều có Pháp thân và Pháp Thân này vốn thanh tịnh nhưng từ vô thuỷ tâm bị ô nhiễm bởi tham dục và trở nên bất tịnh nên không nhận chân được sự kiện ấỵ  Mục đích của vị Bồ Tát là diệt trừ vô minh này và chứng đạt Pháp Thân.  Cũng như mục đích của các vị A La Hán là chúng đạt giải thoát thân và các vị A La Hán, nhờ diệt trừ phiền não chướng, chứng được thân thanh tịnh.  Đức Phật, nhờ diệt trừ được phiền não chướng và sở tri chướng, chứng được Pháp Thân.  Đây không phải là Đức Phật thị hiện qua một thân thể vật chất sinh tại vườn Lâm Tỳ Ni Ấn Độ và qua đời lúc 80 tuổi tại rừng Sa la song thọ mà là Pháp Thân, không hình tướng, một thực tể tuyệt đối trùm khắp vạn vật, mọi cõi giới, vô thuỷ vô chung.  Pháp Thân này cũng gọi là Phật Thân và Đức Phật này cũng có tên khác gọi là Bổn Phật.

Một thân khác gọi là Hóa Thân tức là những hình dáng đức Phật ứng dụng để giúp đỡ các loài hữu tình trong nhiều cõi giới khác nhaụ Tức là các phương tiện đức Phật dùng để hiện hóa thân mình hay thân người khác hay tiếng nói người khác và tâm của mình hay tâm của người khác tuỳ theo mục đích và trường hợp để giáo hóa chúng sinh.

Chúng ta có thể hiểu sự liên hệ giữa Phật Thích Ca lịch sử tức Sắc Thân và Pháp Thân tức đức Bổn Phật như sự liên hệ giữa các làn sóng điện truyền hình và máy thu hình như Nikkiyo Niwano, tác giả quyển Đạo Phật Ngày Nay, cho rằng Đức Bổn Phật tương tự như người nói ở phòng phát hình, Ngài không những chỉ hiện diện ở phòng phát hình mà còn thẩm nhập mọi nơi qua các làn sóng điện phát đị  Đức Phật Thích Ca lịch sử không xuất hiện nếu đức Bổn Phật không hiện hữụ  Do đó Bổn Phật là Pháp Thân Phật hiện hữu ở mọi nơi trong vũ trụ từ vô thuỷ đến tương lai vô chung.  Đức Bổn Phật này xuất hiện bằng nhiều hình tướng khác nhau gọi là hóa thân, thích hợp với từng thời gian và không gian để cứu độ hết thảy chúng sinh bằng những phương tiện tương ứng với khả năng hiểu của họ về giáo lý của Ngàị

Trên phương diện lý thuyết, chúng ta hiểu rằng chúng ta có thể thành Phật.  Tuy nhiên, thực tế là trong đời sống hàng ngày, chúng ta bị đắm chìm trong khổ đau phiền não, chúng ta không biết làm sao để thoát khỏị  Phước đức thay, Trong kinh Duy Ma Cật, Ngài Duy Ma chỉ cho chúng ta một đường lối để thoát khỏi thế giới của ngũ trược, của khổ đau để đến thế giới của giác ngộ, của giải thoát tức đạt được Pháp Thân hay Phật Thân.  Đó là con đường Đại Thừa, con đường lý tưởng của Bồ Tát và điều kiện căn bản của con đường này là Phát Bồ Đề Tâm, lấy tâm bồ đề làm thể để tự độ và lấy tâm đại bi làm dụng để độ thạ 

Vậy Bồ Đề Tâm là gì? 

Bồ Đề Tâm là tâm hoàn toàn giác ngộ.  Nói giác ngộ, chính là giác ngộ cái tánh chân thật, vốn thanh tịnh, sáng suốt, không phiền não của chính bản thân mình.  Phát Bồ Đề Tâm là sự lập chí nguyện một cách quyết liệt để giác ngộ lại bản tánh chân thật đó vì lợi ích sâu rộng cho tất cả chúng sinh.  Phát Bồ đề Tâm bao hàm hai tính chất mà thành ngữ Phật học thường hay nói là "Thượng Cầu Phật Đạo, Hạ Hóa Chúng Sinh", tức là phát thệ nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh. 

Nói một cách khác, Bồ Đề Tâm gồm có hai giai đoạn:  giai đoạn thứ nhất là phát nguyện Bồ Đề Tâm, tức là phát nguyện thành Phật vì lợi ích chúng sinh; giai đoạn thứ hai là nỗ lực thực hành Bồ Đề Tâm Hạnh, nghĩa là mỗi lời nói, mỗi hành động và mỗi ý niệm đều phải hướng về chúng sinh, vì mục tiêu dẫn dắt chúng sinh trên con đường giác ngộ, đồng thời cũng vì an nguy của chúng sinh, để mà giữ giới (không làm điều ác), tích cực cứu giúp chúng sinh (chuyên làm điều lành) và tự thanh lọc tâm ý, để từng bước tiến dần đến Pháp Thân Phật.   Làm lành và tránh ác là những việc làm vô cùng quý báu và đáng ca ngợi hết sức, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là điều tự thanh lọc tâm ý, tức là chuyển hóa tâm thức một cách toàn triệt, vì lợi ích cho tất cả chúng sinh, (từ noãn sinh, thai sinh, thấp sinh cho đến hoá sinh)..

Đạo Phật quan niệm rằng sát sinh, tức là giết hại chúng sinh hữu tình, là ác nhất. Cho nên giới cấm đầu tiên của đạo Phật là "Cấm Sát Sanh", dù trực tiếp hay gián tiếp. Phát Bồ Đề Tâm, tức là đã phát nguyện cứu tất cả chúng sinh ra khỏi cảnh khổ, đem đến cho họ niềm an vui hạnh phúc, ngay như một con kiến chúng ta cũng không nỡ giết lẽ nào chúng ta cắt, xẻ, bằm, xay, nướng, luộc, và quay chúng sinh, gà vịt, heo, bò, tôm, cua, cá trong lửa nóng, nước sôị 

Đã Phát Bồ Đề Tâm, chúng ta phải luôn luôn nhớ lời Phật dạy rằng, tất cả các chúng sinh hữu tình đều luôn luôn trải qua những vòng luân hồi, qua nhiều dạng thể khác nhau, nên (người đã phát Bồ Đề Tâm) xem mọi chúng sinh như đứa con độc nhất của mình, không thể mê đắm trong việc ăn thịt.  Đã Phát Bồ Đề Tâm, chúng ta phải biết rằng, thể tính của Bồ tát đạo là lòng đại từ bi, vì nếu không có nó thì không phải là Bồ tát.  Do đó, những ai xem những người khác như chính mình và có tâm từ bi làm lợi ích cho người khác như cho chính mình, thì người ấy không thể làm đau chúng sinh, làm khổ chúng sinh, làm thịt chúng sinh và ăn chúng sinh. 

Chúng ta hãy nghe ngài Geshe Tsutim Gyeltsen, một vị đại sư tây Tạng dạy “Không có chúng sinh thì không có lòng từ bi, không có lòng từ bi thì không có Bồ Đề Tâm, và không có Bồ Đề Tâm thì không có sự đạt tới Giác ngộ.” (năm 1988 tại UCLA Los Angeles Hoa Kỳ).  Cho nên ngài đã toát yếu đoạn thi kệ đầu tiên trong Tám Đoạn Thi Kệ Chuyển Hoá Tâm Thức mà các Phật tử Tây Tạng bao gồm cả Đức Đạt lai Lạt ma thường tụng mỗi ngày : “Quyết tâm Giác ngộ vì lợi ích chúng sinh, cho nên phải yêu trọng, quý chuộng và thương yêu tất cả chúng sinh.”  (không phải chỉ cho loài người thôi mà tất cả chúng sinh hữu tình, cho cả con sâu con kiến nữa).  Nguyên văn như sau: 

Quyết tâm thành tựu
Sự hạnh phúc cao lớn nhất cho tất cả sinh vật,
Điều này còn hơn cả viên ngọc như ý,
Tôi sẽ thường trực liên tục thương quý mọi chúng sinh. (PCT dịch)

Hoàng Liên Tâm

From: hai520222" <hai520222@ỵ..> 
Date:  Wed Aug 6, 2003  1:08 am
Subject:  Re: [tubi] "Phát Bồ Đề Tâm" nghĩa là gì ?

Kính thưa đạo hữu Hoan Hoan:

Xin phép dủc góp ý noi dây, dù các huynh t? khác dã nói và ch? các trang web khá d?y d?. 
Ddỉu xin trình nơi đây rằng Bồ Ddề Tâm là cốt tủy của Ddại Thừa, là khởi tâm để tu Bồ Tát Hạnh, là phụng sự chúng sinh và đưa toàn bộ về bờ giải thoát (đồng thành Phật Ddạo).

Không tu Bồ Dề Tâm, thì không bao giờ hiểu nổi Ddại Thừạ Cho dù người tu có trí tuệ và thiền định tinh tấn siêu việt thế nào đi nữa, mà không tu BDT thì chỉ nhập Niết Bàn Thanh Văn... kể như sau kiếp này là thôi, là lửa tắt rồị Còn người tu BDT là người sẽ không bao giờ vào Niết Bàn, sẽ không bỏ 1 chúnh sanh nào cả, hoặc sẽ đầu thai đi muôn vạn kiếp để độ chúng sanh, hoặc sẽ về 1 cõi Phật (như cõi Ddâu Suất của Phật Di Lặc, hay cõi Cực Lạc của Phật A Di Ddà) học đạo trước khi vào ngũ trược ác thế lại độ sinh tới cùng tận.

Ddây chính là căn bản khác biệt với Theravadạ Bên Theravada không tin Phật Thích Ca dạy pháp như thế. Nơi đây chúng ta không đi sâu tranh luận, mà muốn nói về tại sao BDT là chìa khóa của Ddại Thừạ 

Sẽ có lý luận rằng, làm sao độ sinh cùng tận đời vị lai được? Vì như thế sẽ không có ai thành Phật cả saỏ Nhưng sao lại có vị thành Phật như Phật Thích Ca, và Phật sắp tới là Ngài Di lặc trong khi quý ngài chưa độ tận chúng sanh? Ddây chính là bí mật, khó tin, khó hiểu của Ddại Thừạ 

Tới đây là chỗ để nói tới Pháp Thân. Theravada không công nhận Pháp Thân Phật như bên Ddại Thừa hiểụ Kinh Pháp Hoa nói, Phật Thích Ca vẫn đang thuyết pháp trên núi Linh Thứụ Nhưng nếu tin Pháp Thân, thì sẽ tin vào Thần Chú (thí dụ Chú Ddại Bi, Chú Chuẩn Ddề, vân vân...); trong khi Theravada không tin vào các Thần Chú nàỵ..

Nhưng tất cả các Thiền đường Trung Hoa, Nhật, VN, Cao Lỵ.. khi ngôì xuống là phát nguyện Tứ Hoằng Thệ Nguyện (...nguyện độ tận chúng sinh, nguyện học vô lượng pháp...) thì đây là cốt tủy Ddại Thừạ Làm sao độ tận được? Làm sao học vô lượng pháp được? Cách duy nhất là phải vào Pháp Thân. Cho nên, không phát đại nguyện thì sẽ không bao giờ hiểu được Tổ Sư Thiền, dù có làm sạch tham sân si thì chỉ là vào Niết Bàn Thanh Văn, chứ không phải Han`h Bồ Tát hạnh để luân hồi muôn triệu kiếp hay để theo tăng đoàn Ngài Di lặc độ chúng... và Thành Phật... 

Cho nên, Bồ Ddề Tâm là cổng tam quan của Ddại Thừạ Còn Lý Pháp Thân mới là ngôi chính điện của Ddại Thừạ Không tin Pháp Thân, sẽ không tin thần chú, sẽ không tin các cõi Phật, không tin Bồ Tát Ddạọ.. 

Chỗ này, xin mời anh đọc nhiều hay tìm nghe quý Thầy giảng thêm. Tôi hiểu biết không nhiều, nên chỉ góp được ít lời như thế...

Kính chúc mọi điều vui
PTH

From: Hoan Hoan <tranhoan90@ỵ..> 
Date:  Wed Aug 6, 2003  3:05 pm
Subject:  Re: [tubi] "Phát Bồ Đề Tâm" nghĩa là gì ?
Kính thưa đạo hữu Nguyên Giác,

Rất cảm ơn đạo hữu đã nêu rõ nội dung cao quý của câu "PHÁT  BỒ ĐỀ TÂM", đồng thời lại giải thích thêm về những  vấn đề quan trọng và đặc biệt như Pháp Thân, Bồ Tát Đạo, Hạnh  Nguyện, Tâm Chú, v.v... . 

Những lời giải thích của đạo hữu đã giúp ích lớn cho những  người đang hoang mang đứng ngoài cửa nhà Phật như tôi, khỏi  hiểu lầm lời đức Phật và chư Tổ dạy về công đức thiêng  liêng coo quý là Phát Bồ Đề Tâm.

Kính,
Hoan

From: Tinh Thuy <tinhthuy2@ỵ..> 
Date:  Wed Aug 6, 2003  3:44 pm
Subject:  Re: [tubi] "Phát Bồ Đề Tâm" nghĩa là gì

Mời huynh Hoan và các huynh tỷ trong diễn đàn đọc thêm các bài viết liên quan đến Phát Bồ Đề Tâm:

Phát Bồ Đề Tâm - Thật Hiền Đại Sư - Việt Dịch:  Thích Trí Quang
http://www.thuvienhoasen.org/phatbodetam.htm
Phát Bồ Đề Tâm - Bồ Đề Tâm Nguyện  - Thích Nữ Trí Hải
http://www.thuvienhoasen.org/vt17-03-phatbodetam.htm
Phát Bồ Đề Tâm - Bồ Đề Tâm Hành  - Thích Nữ Trí Hải
http://www.thuvienhoasen.org/bodetamhanh.htm
Tâm Đại Bi  , Thích Nữ Trí Hải
http://www.thuvienhoasen.org/tamdaibịhtm
PHỔ HIỀN HẠNH NGUYỆN  - Hoà Thượng Thích Tịnh Không Chủ Giàng 
http://www.thuvienhoasen.org/thkh-phohienhanhnguyen.htm
 
 
 

x