Chương
16
LỜI
KÊU GỌI
Những
điều đạo đạt trong các trang cuối cùng của quyển sách
này nhắc nhở chúng ta đến sự vô thường của cuộc đời.
Đời sống trôi qua thật quá nhanh và chẳng mấy chốc chúng
ta sẽ đến những ngày tàn. Trong vòng chưa đầy năm mươi
năm nữa, tôi, Tenzin Gyatso, tăng sĩ Phật giáo, sẽ chẳng còn
gì hơn là một kỷ niệm. Thật vậy, khó tin được một người
nào đọc các dòng chữ này sẽ còn sống sót sau một thế
kỷ nữa. Thời gian qua không ngưng trệ. Khi chúng ta làm sai
điều gì, không thể quay ngược chiều kim đồng hồ, và thử
làm lại. Tất cả những gì ta có thể làm là hãy sử dụng
hiện tại cho thật tốt. Được vậy, một khi giờ cuối cùng
đã điểm, chúng ta có thể nhìn lại, và thấy rằng mình
đã sống cuộc đời trọn vẹn, hữu ích và có ý nghĩa, điều
đó ít ra có đôi chút an ủi. Bằng không, chúng ta có thể
trở nên thật phiền não. Nhưng điều nào chúng ta sẽ kinh
nghiệm đây còn tùy chính mình.
Cách
tốt nhất để đảm bảo khi cận kề cái chết chúng ta sẽ
không hối tiếc, là hãy đảm bảo trong phút giây hiện tại
ta hành xử với trách nhiệm và với tâm từ bi cùng tha nhân.
Thật vậy, đây là cho lợi ích cho chính ta hiện tại, chứ
không phải chỉ lợi ích trong tương lai. Như chúng ta đã thấy,
từ bi là một trong các điều chủ yếu khiến cuộc đời
ta có ý nghĩa. Đó là suối nguồn của mọi thứ hạnh phúc
và niềm vui lâu bền. Và đó là nền tảng của tâm thiện
lành, tâm của một người hành xử từ ước vọng được
giúp đỡ tha nhân. Qua lòng hảo tâm, qua sự thân ái, qua tánh
liêm khiết, qua chân lý và công lý dành cho tất cả mọi người
khác, chúng ta đảm bảo lấy lợi lạc của chính mình. Đó
không phải là vấn đề lý thuyết hóa phức tạp. Đó là
vấn đề của lẽ thường. Không thể phủ nhận sự quán
xét về tha nhân rất hữu ích. Không thể phủ nhận hạnh
phúc của chúng ta ràng buộc khó tháo gỡ cùng hạnh phúc của
tha nhân. Không thể phủ nhận nếu xã hội đau khổ, chúng
ta đau khổ. Cũng không thể phủ nhận khi tâm và trí ta càng
bị phiền nhiễu bởi tà ý, thì ta càng khốn khổ. Do đó,
chúng ta có thể ném bỏ hết tất cả các thứ khác: tôn giáo,
lý tưởng, tất cả thứ trí tuệ thọ nhận. Nhưng chúng ta
không thể tránh khỏi sự cần thiết của tình thương và
tâm từ bi. Điều đó, như thế, chính là tôn giáo thật sự
của tôi, đức tin đơn thuần của tôi. Trong ý nghĩa đó,
không còn cần đến chùa chiền hoặc giáo đường, điện
thờ hay tòa thánh, cũng không cần các triết lý, giáo lý hoặc
chủ thuyết phức tạp. Tự tâm ta, tự thức ta, chính là đền
thờ. Chủ thuyết là từ bi. Tình thương đối với tha nhân
và tôn kính đối với quyền lợi và phẩm cách của họ,
cho dù họ là ai và làm gì: cuối cùng đó là tất cả những
gì chúng ta cần. Khi thật hành các điều trên trong đời sống
hàng ngày, rồi thì, bất kể ta thọ học hoặc vô học, bất
kể ta tin nơi đức Phật hoặc Thượng đế, hoặc tin theo
tôn giáo nào khác hoặc không tin theo gì cả, một khi ta có
tâm từ bi cùng tha nhân và hành xử với sự giới chế phát
xuất từ cảm thức trách nhiệm, không còn phải nghi ngờ
nữa về hạnh phúc của chúng ta.
Nếu
hạnh phúc chỉ giản dị như thế, tại sao ta lại cảm thấy
quá khó khăn tìm kiếm? Không may, mặc dù đa số chúng ta nghĩ
về mình như có tâm từ bi, ta lại quên đi các sự thật theo
lẽ thường. Chúng ta buông lung trong việc điều phục các
ý niệm và cảm xúc tiêu cực. Không giống như người nông
dân phải theo mùa màng và không ngần ngại canh tác ruộng
đất khi thời khắc đến, chúng ta đã lãng phí quá nhiều
thời gian vào những việc vô ý nghĩa. Chúng ta cảm thấy tiếc
nuối sâu xa trước các vấn đề tầm thường như mất tiền
của, trong khi lại cứ ngăn mình làm các điều hệ trọng
mà không chút cảm giác hối hận. Thay vì vui hưởng cơ hội
có thể đóng góp vào an sinh của người khác, chúng ta chỉ
biết đến các khoái lạc của mình bất cứ ở nơi nào. Chúng
ta thu hẹp sự quán xét về tha nhân dựa vào nền tảng là
quá bận rộn. Chúng ta chạy phải chạy trái, tính toán và
điện thoại và suy nghĩ điều này lợi hơn điều kia. Chúng
ta làm một việc nhưng lại lo lắng rằng nếu có việc gì
khác đến tốt hơn ta sẽ làm ngay. Nhưng với mọi điều đó,
ta chỉ mới dấn thân vào các trình độ thô thiển và ấu
trĩ nhất của tâm hồn người. Hơn nữa, khi không chú ý đến
nhu cầu của tha nhân, cuối cùng chúng ta không tránh khỏi
gây hại cho họ. Chúng ta cho mình là rất khôn khéo, nhưng
đã sử dụng các khả năng của mình như thế nào? Quá thường
khi, chúng ta chỉ dùng chúng để lừa đảo người chung quanh,
lạm dụng họ, và làm lợi cho ta bằng tổn phí của họ.
Và khi việc không chạy, với đủ cách tự biện minh, chúng
ta lại đổ lỗi cho người khác về các khó khăn của mình.
Thế
nhưng mãn nguyện dài lâu không thể nào đến từ việc chiếm
hữu các đối tượng. Dù có bao nhiêu bạn bè, họ cũng không
thể khiến chúng ta hạnh phúc. Và sự buông lung theo dục lạc
không gì khác hơn là một cửa vào đau khổ. Nó giống như
mật dính dọc theo lưỡi sắc bén của cây kiếm. Dĩ nhiên,
điều đó không phải muốn nói rằng chúng ta phải khinh miệt
thân xác mình. Trái lại, chúng ta không thể nào giúp đỡ
người khác nếu không có một thân thể. Nhưng chúng ta cần
tránh các cực đoan có thể dẫn dắt đến tác hại.
Khi
ta tập trung vào đời sống thế gian, điều cốt tủy sẽ
bị ẩn khuất. Dĩ nhiên, nếu chúng ta có thể hạnh phúc thật
sự khi làm thế, thì hoàn toàn hữu lý mà sống như vậy.
Thế nhưng chúng ta lại không thể được vậy. Nếu tốt nhất,
ta sẽ đi qua cuộc đời mà không bị lắm phiền nhiễu. Nhưng
khi các khó khăn tấn công ta, như chúng vẫn phải làm, ta sẽ
thiếu chuẩn bị. Chúng ta thấy mình không thể đối phó.
Chúng ta sẽ thất vọng và mất hạnh phúc.
Do
đó, với hai tay chấp lại, tôi kêu gọi cùng quý vị độc
giả, hãy đảm bảo rằng quý vị sẽ khiến cho phần còn
lại của đời mình càng có ý nghĩa càng tốt. Hãy làm điều
đó bằng cách dấn thân vào việc thật hành tâm linh nếu
quý vị có thể. Tôi hy vọng đã nói lên minh bạch rằng,
không có gì bí mật trong việc đó cả. Nó không hàm chứa
điều gì hơn là hành xử với sự quan tâm đến người khác.
Và hãy phòng bị là khi thật hành quý vị phải rất chân
thành và kiên trì, từng chút từng chút một, từng bước
từng bước một, dần dà quý vị có thể chỉnh đốn lại
thói quen và thái độ sao cho ít nghĩ đến các quan tâm hạn
hẹp về bản thân, và nghĩ nhiều đến tha nhân hơn. Khi làm
được vậy, quý vị sẽ thấy chính mình vui hưởng an bình
và hạnh phúc hơn.
Hãy
dứt lìa tật đố, buông bỏ tham dục muốn chiến thắng người
khác. Thay vào đó, hãy mang lợi lạc đến cho họ. Với hảo
tâm, với đảm lược, với tự tin khi làm điều đó, chắc
chắn quý vị sẽ thành công, và đón tiếp người khác bằng
nụ cười. Hãy thẳng thắn. Và đừng thiên vị. Đối xử
với tất cả mọi người như họ là bạn thân. Tôi nói điều
đó không phải như là Đạt lai Lạt ma hoặc một người nào
có quyền lực hay khả năng đặc biệt. Tôi không có tất
cả những thứ đó. Tôi chỉ nói như là một con người: một
người, giống như quý vị, mong hạnh phúc và tránh đau khổ.
Nếu
quý vị không thể, với bất cứ lý do nào, giúp đỡ cho người
khác, ít nhất đừng làm hại họ. Hãy tự xem mình như một
du khách. Hãy nghĩ đến thế giới như là được nhìn thấy
từ trên không gian, thật nhỏ bé và vô nghĩa nhưng lại thật
đẹp đẽ. Thật ra có điều lợi gì khi làm hại đến người
khác trong khoảng thời gian ngắn ngủi ở tạm nơi đây? Chẳng
phải tốt hơn, hay hợp lý hơn, là cứ thoải mái và tận
hưởng một cách lặng lẽ, như chúng ta đang viếng thăm một
vùng nào khác? Tuy nhiên, nếu trong khi đang vui hưởng thế
giới, nếu có chút thời gian, hãy thử giúp đỡ cho dù bằng
phương cách nào nhỏ nhặt nhất, những người bị áp bức
và những người, vì bất cứ lý do nào đó, không thể hoặc
không giúp được họ. Đừng quay mặt tránh những người
có bề ngoài phiền não, những người rách rưới và ốm đau.
Đừng bao giờ nghĩ về họ như là thấp hèn hơn mình. Nếu
có thể, đừng bao giờ nghĩ về mình như là cao quý hơn một
người hành khất khiêm nhường nhất. Quý vị cũng sẽ trông
giống như họ khi nằm xuống đáy mộ.
Để
kết thúc, tôi xin chia sẻ một thời kinh ngắn thường mang
đến cho tôi nguồn linh cảm lớn lao trong việc đi tìm lợi
lạc cho tha nhân:
Xin
cho tôi được trở nên, bây giờ và mãi mãi
Một
kẻ bảo vệ cho người không được bảo vệ
Một
kẻ dẫn đường cho người lạc lối
Một
con tàu cho người vượt đại dương
Một
chiếc cầu cho người băng qua sông
Một
điện đền cho người đang nguy hiểm
Một
ngọn đèn cho người không ánh sáng
Một
nơi trú ẩn cho người không chỗ ngụ
Một
kẻ phục vụ cho tất cả những ai cần.
WP:
Thanh Mai
