Chương
12
TRÌNH
ĐỘ DẤN THÂN
Qua
sự phát huy một thái độ trách nhiệm đối với tha nhân,
chúng ta có thể bắt đầu tạo một thế giới tốt lành,
từ ái hơn mà ta hằng mơ ước. Độc giả có thể tán đồng
hay không cùng các biện luận của tôi về trách nhiệm toàn
cầu. Nhưng nếu các điều trên xác đáng, về tánh chất tùy
thuộc lớn lao của thực tế, về sự phân biệt theo thói
quen giữa ngã và tha trong một ý nghĩa nào đó là quá đáng;
và nếu trên căn bản tôi nói đúng khi đề nghị rằng mục
tiêu của chúng ta là phải mở rộng tâm từ bi của mình đến
tất cả mọi người, ta không khỏi kết luận rằng từ bi
— kéo theo hành vi luân lý — nằm ngay giữa mọi hành động
của ta, kể cả cá nhân lẫn xã hội. Hơn nữa, mặc dù các
chi tiết còn được mở ra cho các cuộc thảo luận, tôi tin
chắc rằng trách nhiệm toàn cầu có nghĩa từ bi cũng nằm
cả trong đấu trường chính trị. Nó cho biết điều quan trọng
về đường lối chúng ta hành xử trong đời sống hàng ngày
nếu muốn hạnh phúc theo phương cách đặc trưng của hạnh
phúc đã đề ra. Nói lên điều đó, tôi tin rõ ràng là mình
không kêu gọi mọi người từ bỏ lối sống hiện thời của
họ và chấp nhận một lề luật hoặc cách thức tư duy nào
khác. Đúng hơn, ý định của tôi là đề nghị các cá nhân,
trong khi vẫn giữ lối sống hàng ngày, có thể chuyển hóa,
có thể trở nên tốt hơn, từ bi, và hạnh phúc hơn. Và nhờ
các cá nhân thiện lành từ bi hơn, chúng ta có thể khởi sự
tiến hành cuộc cách mạng tâm linh của mình.
Công
tác của một người cày bừa trong việc làm khiêm nhượng
của mình cũng không kém phần hữu ích cho an sinh xã hội bằng,
chẳng hạn như, một y sĩ, một giáo chức, một tăng sĩ, hoặc
một nữ tu. Tất cả cống hiến của loài người đều có
khả năng lớn lao và cao thượng. Khi ta làm việc với động
cơ tốt, nghĩ rằng, "Việc làm của tôi là cho người khác,"
tất sẽ làm lợi cho cộng đồng rộng lớn hơn. Nhưng khi
thiếu sự quan tâm đến cảm xúc và an sinh của người khác,
sinh hoạt của ta sẽ đi đến chỗ sai hỏng. Do thiếu thốn
các cảm xúc nhân bản, tôn giáo, chính trị, kinh tế, vân
vân, đều có thể biến thành bẩn thỉu. Thay vì phục vụ
nhân loại, chúng biến thành tác nhân tàn phá.
Do
đó, ngoài sự phát huy một cảm thức trách nhiệm toàn cầu,
chúng ta thật sự cần những người có trách nhiệm. Cho đến
khi các nguyên tắc được đưa vào hành động, chúng vẫn
chỉ là nguyên tắc. Như thế, chẳng hạn như, rất thích đáng
cho một chính trị gia thật tâm chịu trách nhiệm trong hành
vi của mình, với sự liêm khiết và ngay thẳng. Rất thích
đáng cho một doanh gia lưu tâm đến nhu cầu của người khác
qua mọi nghiệp vụ của mình. Rất thích đáng cho một luật
sư dùng khả năng chuyên môn của mình để tranh đấu cho công
lý.
Dĩ
nhiên rất khó biện luận thật chính xác bằng cách nào mà
thái độ của chúng ta có thể hình thành qua sự dấn thân
chấp ước cùng nguyên tắc của trách nhiệm toàn cầu. Vì
lý do đó, tôi không có một tiêu chuẩn đặc biệt nào trong
trí. Tất cả điều tôi hy vọng là nếu những gì tôi viết
ra đây có ý nghĩa đối với quý vị độc giả, quý vị sẽ
nỗ lực khai triển tâm từ bi trong đời sống hàng ngày, hành
động giúp đỡ bằng khả năng và ý thức trách nhiệm cùng
tất cả mọi người. Khi đi ngang một vòi đang rỉ nước,
quý vị sẽ khóa chặt lại. Khi nhìn thấy một cái đèn cháy
một cách vô ích, quý vị cũng sẽ tắt. Nếu là một người
hành đạo, và mai này được gặp một vị tín hữu thuộc
truyền thống tôn giáo khác, quý vị cũng sẽ bày tỏ cùng
một mức độ tôn kính đối với họ, ngang bằng sự mong
muốn họ đối xử với mình như thế nào. Nếu là một khoa
học gia và nhận thấy nghiên cứu mình đang làm có thể tác
hại cho người khác, do bởi cảm thức trách nhiệm, quý vị
sẽ tự chế không làm. Tùy theo khả năng, tùy theo giới hạn
của hoàn cảnh, quý vị sẽ làm điều có thể làm. Ngoài
các điều trên, tôi không kêu gọi thêm một trách vụ gì
khác. Và một ngày kia, hành động của quý vị có thể trở
nên từ bi hơn cả người khác, vâng, điều đó rất bình
thường. Lại nữa, nếu lời tôi nói có vẻ không hữu ích
lắm, cũng không sao. Điều quan trọng là việc chúng ta làm
cho người khác, bất cứ sự hy sinh nào được thực hiện,
đều phải tự nguyện và phát khởi từ sự hiểu biết ích
lợi của hành động đó.
Trong
chuyến viếng thăm mới đây tại New York, một người bạn
cho tôi biết con số tỷ phú tại nước Hoa kỳ gia tăng từ
mười bảy người chỉ vài năm trước đây đã lên đến
nhiều trăm người ngày hôm nay. Đồng thời, người nghèo
vẫn nghèo, và có khi còn nghèo hơn nữa. Điều này tôi xem
như hoàn toàn vô đạo đức. Đó là một cội rễ của những
khó khăn. Trong khi nhiều triệu người không được có đến
các nhu cầu tối thiểu của đời sống — thức ăn, chỗ
ở, giáo dục, y tế — sự phân phối tài sản bất công quả
là một điều ô nhục. Nếu đó là trong trường hợp mọi
người đã có đầy đủ hoặc dư thừa các nhu cầu, thì một
lối sống xa hoa có thể tạm chấp nhận. Nhưng nếu đó chỉ
là ý muốn của cá nhân, cũng khó mà lập luận rằng họ
cần hạn chế bớt việc thực thi quyền sống theo sở thích
của họ. Hơn nữa sự kiện không phải như thế. Trong thế
giới ngày nay, có những vùng người ta vất bỏ các thức
ăn dư thừa đi, trong khi những người sát bên cạnh — đồng
chủng, kể cả các trẻ em vô tội — bị sa sút đến mức
độ đào bới rác để ăn, và nhiều người chết đói. Như
thế, mặc dù tôi không thể nói đời sống xa hoa của những
người giàu có tự nó là sai lầm, bởi vì họ dùng chính
tiền của họ và không kiếm tiền bằng cách bất chánh, nhưng
tôi phải nói rằng đó là điều bất xứng, là điều làm
hư hỏng con người.
Hơn
nữa, tôi bị kích động vì lối sống của người giàu thường
quá phức tạp một cách vô lối. Một người bạn của tôi
ở cùng một gia đình vô cùng giàu có, cho biết mỗi lần
họ bơi lội lên, họ được trao cho một cái áo choàng tắm
mới. Và cứ mỗi lần họ đến hồ bơi đều phải thay một
cái mới toanh, cho dù có tắm nhiều lần trong một ngày. Phi
thường! Nếu không muốn nói là bất thường. Tôi không thấy
cách sống đó thêm thắt được thứ gì vào sự tiện nghi
cá nhân.
Như
là con người, chúng ta ai cũng chỉ có một cái bao tử. Và
có sự hạn chế lượng thức ăn nuốt vào. Tương tự, chúng
ta có mười ngón tay, do đó không thể nào đeo một trăm chiếc
nhẫn. Dù lý luận như thế nào liên quan đến sự chọn lựa,
sự dư thừa không có một mục đích gì, trong khi chúng ta
đã đeo đủ số nhẫn. Các chiếc còn dư chỉ nằm trong hộp.
Sử dụng sự giàu có thích đáng nhất — như tôi từng nói
chuyện cùng các thành viên trong một gia đình Ấn độ rất
giàu sang — là bố thí từ thiện. Trong trường hợp đặc
biệt đó, khi họ hỏi, tôi đã đề nghị nếu có thể dùng
tiền vào mục đích giáo dục là tốt nhất. Tương lai của
thế giới nằm trong bàn tay của con em chúng ta. Do đó, nếu
chúng ta muốn đem lại một xã hội từ ái hơn, công bình
hơn, điều quan yếu chính là giáo dục trẻ em trở thành những
người có trách nhiệm, biết quan tâm. Khi một người sanh
trưởng trong sự giàu sang, hoặc đạt đến giàu có bằng
phương tiện nào đó, họ có cơ hội giúp đỡ tha nhân vô
cùng to tát. Thật là phí bỏ khi đã tiêu pha cơ hội đó trong
việc tự nuông chiều mình thái quá.
Tôi
thật sự cảm thấy lối sống xa hoa là không thích đáng,
cho đến đỗi tôi phải nhìn nhận rằng, mỗi khi sống trong
một khách sạn tiện nghi và nhìn thấy người ta ăn và uống
thật đắt tiền trong khi ở bên ngoài nhiều người không
có chỗ ngủ qua đêm, tôi cảm thấy vô cùng khó chịu. Điều
đó càng tăng cường cảm xúc rằng tôi không khác gì cả
những người giàu lẫn những người nghèo đó. Chúng ta cùng
giống nhau ở điểm muốn hạnh phúc và tránh khổ. Và chúng
ta có quyền được hạnh phúc như nhau. Như một kết quả,
khi nhìn thấy một cuộc biểu tình của công nhân đang diễn
tiến, tôi chắc chắn sẽ tham gia vào. Và dĩ nhiên, người
đang nói những điều trên đây lại là người được hưởng
thụ các tiện nghi trong khách sạn.
Thật
vậy, tôi phải tiến xa hơn nữa. Quả thật là tôi có nhiều
đồng hồ tay quý giá. Và trong khi tôi cảm thấy nếu bán
chúng đi, tôi có thể xây thêm vài cái chòi cho người nghèo,
cho đến nay tôi chưa làm thế. Đồng thời, tôi cảm thấy
rằng nếu tôi hoàn toàn ăn trường chay, không phải chỉ vì
muốn làm một tấm gương tốt, mà còn muốn giúp phần nào
trong việc cứu vớt mạng sống các con thú vô tội. Cho đến
nay tôi chưa hoàn toàn làm đúng, và phải nhìn nhận là có
một sự thiếu sót ở vài diện, giữa các nguyên tắc và
thật hành của mình. Đồng lúc, tôi không tin bất cứ ai cũng
có thể và phải nên theo gương Mahatma Gandhi, sống đời như
một nông dân nghèo nàn. Sự tận hiến đó rất tuyệt vời,
và đáng được vô cùng ngưỡng phục. Nhưng chữ thường
dùng là "tận hết khả năng" — mà không đi vào quá độ.
