NHỮNG ĐỔI
THAY TRÊN ĐẤT PHẬT
02/04/2006
(TTCN)
Tôi đến Bồ Đề Đạo Tràng (Boddhgaya) lần đầu năm 1990,
chưa biết có chùa Việt nam trong quần thể chùa chiền Phật
giáo các nước. Một năm sau, 1991, tôi trở lại, tình cờ
gặp một nhà sư Ân Độ, được ông cho biết ở Bồ Đề
Đạo Tràng cũng có chùa Việt Nam.
Đó
là một tòa nhà ba tầng hơn 20 căn phòng, thiết kế cho một
học viện Phật giáo trong tương lai. Tòa nhà bề thế nổi
bật lên giữa một khuôn viên khoảng hơn 3,5ha, một vườn
cây và những ruộng nước bát ngát. Một nhà sư mang chiếc
áo cà sa màu nâu quen thuộc.
Quen
thì quen nhưng giữa một nơi xa lạ, tôi không dám lên tiếng
bằng tiếng Việt. Tôi đoán đấy có thể là một nhà sư
vùng Đông Á. Thầy Huyền Diệu khi đó thì đoán tôi là du
khách Nhật. Phải qua mấy câu đối đáp tiếng Anh thì người
Việt mới nhận ra người Việt.
Về
lại nơi cây bồ đề
Đã
15 năm sau lần gặp ấy. Bây giờ là mông 4 Tết Bính Tuất,
tức ngày 1-2-2006, ngồi ôn lại chuyện cũ, thầy Huyền Diệu
vẫn nói rằng tôi là người đầu tiên “phát hiện” chùa
Việt ở đất Phật. Không đâu thầy ơi, châu Mỹ vẫn tồn
tại ở đó, nếu không có ông Colombus thì cũng sẽ có người
khác phát hiện. Tôi đùa lại.
Quả
là sau chuyến gặp thầy ở Việt Nam Phật Quốc Tự năm 1991,
tôi có viết bài bút ký Đất Phật ở Ân Độ, in trên báo
Giác Ngộ, rồi in ở Văn Nghệ. Bài viết nhận được sự
quan tâm rộng rãi của dư luận trong nước, dẫn đến việc
rất nhiều đoàn Phật tử hành hương và du khách đến với
chùa Việt Nam trong suốt 15 năm qua.
Thầy
Huyền Diệu là người cầu toàn, dự định chỉ khi nào xây
dựng hoàn chỉnh toàn bộ quần thể chùa chiền thì mới thông
báo cho mọi người đến chiêm bái. Nếu không bị tôi “phát
hiện” ra, thầy chắc rằng thầy vẫn im lặng trong nhiều
năm nữa.
Thầy
Huyền Diệu xa nước từ năm 1969. Sang Pháp du học, đỗ tiến
sĩ sử học ở Đại học Sorbonne danh tiếng, thầy lại tìm
đường đến đất Phật Ấn Độ, tâm nguyện một ngày sẽ
làm cho Phật giáo VN hiện diện tại chốn linh thiêng này.
Vườn
cây lưu niên năm nào mới cao ngang đầu người, bây giờ đã
vươn cao um tùm như rừng. Cây lên cao đến mức che khuất
cả ngôi chùa cao ngất, che cả tòa nhà bề thế mấy chục
căn phòng. Con kênh và ruộng lúa nước thầy tự tạo nay cũng
đã được san lấp, trở thành rừng cây.
Nơi
ruộng nước tôi từng lội xuống hái rau muống bị đỉa
bám chân nay đã mọc lên mấy chục loại cây cỏ đất Việt,
hoặc những cây liên quan đến đời Phật. Bước vào đến
lãnh địa chùa Việt Nam, lập tức ta được một không gian
thanh tịnh yên bình bao bọc. Một thế giới khác hẳn quần
thể chùa chiền các nước ở bên ngoài kia.
Khu
vực chùa chính, chùa Đại Giác Ngộ (Mahaboddhi), nơi có cây
bồ đề của Đức Phật, nơi có pho tượng Phật đúng tư
thế ngồi hướng về phía đông khi Người giác ngộ, có những
dấu tích Người lưu lại bảy tuần đầu tiên sau khi hoàn
chỉnh hệ thống tư tưởng của mình... Đầu tháng hai, trong
chùa và cả trong trấn, hàng nghìn người Tây Tạng hành hương
theo mùa, sắc áo cà sa làm đỏ rực không gian.
Đố
ai tìm ra một khoảng không gian rất nhỏ để được tĩnh
tọa thiền định một mình. Vài chục ngôi chùa mang kiến
trúc độc đáo của vài chục nước đã và đang trở thành
khách sạn, thành nhà trọ. Đoàn đoàn lũ lũ du khách Âu Á
đang phá tan cảnh thanh bình mà tôi được thụ hưởng ở
Bồ Đề Đạo Tràng từ mười mấy năm trước. Không còn
là chốn bình yên nữa, du khách đến và ném lại lon nước
chai nước, ném lại túi nilông và mọi thứ rác rưởi. Những
cái ao và ruộng nước đen ngòm bốc mùi vì rác.
Chỉ
còn có Việt Nam Phật Quốc Tự là ngôi chùa hiếm hoi giữ
được môi trường, hơn thế lại là một cánh rừng um tùm
không khí thanh sạch. Vì sao ư? Phải đánh đổi, hoặc là
chùa sạch đẹp, hoặc là cho du khách đến thuê ở, chùa có
tiền, nhưng bài học của 20 ngôi chùa khác luôn luôn trước
mắt.
Mừng
cho chùa ta, thầy Huyền Diệu có ý thức về không gian Phật
giáo thanh bình bất khả xâm phạm. Nhưng ai đã chứng kiến
một xứ Phật chỉ hơn mười năm trước còn đơn sơ trong
lành, nay ô nhiễm mà không khỏi hoài niệm? Buồn là buồn
cho cả một thánh địa, nhưng một khi rút hẳn về trong quần
thể chùa Việt Nam, thì ai cũng được thụ hưởng không khí
an lành và cảm thấy rõ ràng được lánh hẳn nơi trần tục.
Giấc
mơ không tưởng đã thành sự thật
Xứ
Bồ Đề Đạo Tràng bây giờ đã có sân bay - lại thêm một
điều mới mẻ so với trước. Từ Hà Nội hoặc Sài Gòn,
du khách có thể đi máy bay sang Bangkok, từ đó bay thẳng sang
Gaya (cách Bồ Đề Đạo Tràng có 8km) bằng máy bay của Indian
Airlines. Nhưng ở Hà Nội, hàng không Thái vẫn nói với khách
là không có chuyến bay thẳng sang Gaya, như vậy ta buộc phải
bay sang Kolkata, một chặng đi vòng, vừa tốn tiền vừa tốn
sức lực và thời gian hơn nhiều.
Dành
một ngày thăm Bồ Đề Đạo Tràng rồi thầy Huyền Diệu
thuê xe đưa chúng tôi đi xuyên qua biển mây mù về phía biên
giới với Nepal. Trong bóng đêm thâm u của vùng núi Nepal, nhiệt
độ xuống dưới 10oC, không ai không xúc động khi nhìn thấy
cổng chùa Việt Nam, nhìn thấy những tượng hình uy nghi của
chính điện, của các tòa nhà văn phòng và cư xá trong một
dinh cơ lớn.
Lúc
ban mai ửng hồng, rồi một ngày nắng đẹp, toàn bộ khuôn
viên Việt Nam Phật Quốc Tự sáng bừng lên. Nhìn sang bên
tả bên hữu, chùa Thiếu Lâm Trung Quốc, chùa Tây Tạng do
người tha hương ở Đức sang xây, chùa Hàn Quốc gần đó,
chùa Thái Lan, Myanmar, Nhật Bản xa xa... Giữa cộng đồng những
ngôi chùa phô phang kiến trúc đặc trưng các dân tộc, chùa
Việt Nam vẫn nổi lên tính hài hòa quần thể và bản sắc
riêng.
Giống
như ở chùa Việt Nam bên xứ Bồ Đề Đạo Tràng, chính điện
chùa ở Lâm Tì Ni (Lumbini) cũng có ba pho tượng Phật bằng
gỗ mít, tượng hình Phật ở hiện tại, quá khứ và vị
lai. Ở gian trong có bàn thờ các bậc chân tu qua các thời
đại, đối diện với bàn thờ các anh hùng liệt sĩ qua mọi
thời đã hi sinh vì Tổ quốc. Từ chính điện ở trên cao
nhìn xuống sẽ thấy ngay chính giữa khuôn viên chùa là một
cây cầu bắc trên một hồ nước hoa sen hoa súng.
Cây
cầu này đặc sắc ở chỗ nó uốn lượn mang hình bản đồ
VN, nếu bước chân lên đó, ta có thể tìm thấy địa phận
tỉnh thành quê hương mình. Cũng từ chính điện nhìn xuống
sẽ thấy ở góc trái là ngôi chùa Một Cột bề thế, kích
cỡ có lẽ phải gấp đôi chùa Một Cột nguyên bản ở Hà
Nội. Gấp đôi, cho nên chùa Một Cột ở đây dáng vẻ uy
nghi bề thế.
Ta
có thể đã đọc cuốn sách của thầy Huyền Diệu viết về
việc xây một chiếc cầu VN cho người dân Nepal ở vùng Lâm
Tì Ni, từ nay mùa lũ người địa phương qua suối mà không
lo bị cuốn trôi như dạo trước. Ta có thể đã biết thầy
Huyền Diệu là người hoạt động không mệt mỏi vì môi
trường, đã bảo vệ đàn chim hồng hạc trong cả vùng, nhưng
phải tận mắt nhìn thấy những con chim hồng hạc trong vườn
chùa mới cảm hết những nỗ lực.
Con
hồng hạc nhỏ có cha mẹ bị rắn cắn ngày ngày cặm cụi
kiếm ăn trong lạch nước góc chùa, tối tối nghe tiếng chó
sói tru lên quanh chùa thì tự động chui vào chuồng bảo vệ,
trông như một tấm màn chống muỗi rộng chừng mười mét
vuông. Con hồng hạc lớn thì chó sói cũng phải sợ, mỗi
khi thấy bóng thầy Huyền Diệu đi về am cỏ tranh ở góc
chùa là hồng hạc đi theo, lảng vảng quanh am cỏ, thậm chí
chui vào trong am, tinh nghịch dùng mỏ gỡ kính mắt của nhà
sư đang nằm nghỉ trên võng.
Là
chủ tịch Hội đồng Phật giáo thế giới ở xứ Lâm Tì
Ni (di sản văn hóa thế giới của UNESCO), thầy Huyền Diệu
dùng ảnh hưởng của mình để thuyết phục ban quản lý toàn
xứ dời những hộ dân ra xa quần thể chùa chiền, dời khu
chợ và hàng quán cách xa khu chùa 4km. Như vậy Lâm Tì Ni tránh
được nguy cơ ô nhiễm môi trường mà xứ Bồ Đề Đạo
Tràng đang phải gánh chịu.
Phải
đi dạo khắp vùng Lâm Tì Ni mới thấy hết những nỗ lực
của nhà sư người Việt. Chiều muộn, ta đến thăm quần
thể di tích nơi Đức Phật ra đời, thăm hồ nước mà bà
Maya Devi, thân mẫu của Phật, đã tắm trước khi sinh, thăm
cột đá hoàng đế Ashoka ghi lại rành rành dấu tích Phật
đản...
Rồi
bước chân ra khỏi khu di tích, dạo bước giữa vùng hồ rộng
lớn và những rừng cây trải ra xa tít, đấy là lúc cảm
nhận sâu sắc cái ý nghĩa thiên đường. Thanh bình nữa, an
lạc nữa. Dường như ở nơi tận cùng thế giới, nơi góc
khuất của dãy Himalaya, ta được nếm trải giây phút thanh
sạch hiếm hoi mà khó nơi nào trên thế gian này có thể cho
ta được.
Tôi
đã viếng thăm Bồ Đề Đạo Tràng cả thảy năm lần. Lâm
Tì Ni thì đây mới là lần thứ hai. Năm 1992, toàn bộ vùng
Lâm Tì Ni xung quanh di tích Phật ra đời chỉ là một cánh
đồng hoang vu, cỏ lau trắng toát trải ra bất tận. Có chỗ
đầm lầy phải đi vào bằng thuyền. Tôi đứng giữa ngàn
lau, có chút hoài cổ, nơi linh thiêng từng có những thiền
viện Phật giáo buổi hoàng kim giờ trắng bạc lau sậy thế
này đây.
Lúc
đó làm sao tưởng tượng ra 14 năm sau mình được đứng giữa
một giáo xứ hồi sinh, lồng lộng 20 ngôi chùa cao vút. Cả
xứ Lâm Tì Ni, đến cả nhà vua Nepal giờ vẫn nhắc công thầy
Huyền Diệu, người đầu tiên đến dựng chùa Việt Nam cho
các nước khác theo dấu chân mà đến mở mang tiếp. Không
chỉ là giáo xứ, nơi đây bây giờ thật sự là một Liên
hiệp quốc Phật tự.
Bạt
ngàn lau trắng đã phải lùi bước trước nhà sư VN. Người
tiên phong đi mở đất ở Lâm Tì Ni, phát quang cánh đồng,
rắn hổ mang to như bắp chân bỏ chạy hàng đàn. Hàng đàn
sói bỏ chạy vào rừng, đêm đêm mò ra tru lên nhớ vùng đất
cũ. Dựng lều bạt đốt lửa xua thú. Đào móng, xây nền.
Một ngôi chùa dựng lên. Những ngôi chùa dựng lên. Cả một
xứ Lâm Tì Ni được tái thiết. Một phép lạ. Một sự mâu
nhiệm.
Năm
1994, chia tay thầy ở Bồ Đề Đạo Tràng, chùa ở xứ
n khi ấy còn ngổn ngang, chính điện chưa xây được, rừng
cây mới cao ngang đầu người, thầy lại bảo đang có kế
hoạch xây một chùa nữa ở Nepal. Nhiều người từng bảo
thầy là Mr. Utopia (ngài Không Tưởng). Lúc ấy tôi cũng đùa
gọi thầy là ngài Không Tưởng. Trời ơi, xây cái chùa xứ
Ấn còn chưa xong, thầy đã lo chuyện xa xôi, vươn sang tận
Nepal làm gì.
12
năm sau trở lại, cả hai ngôi chùa đều đã thành hình, giấc
mơ không tưởng đã thành sự thật. Nhưng tôi vẫn mang tặng
thầy bản dịch cuốn sách của Thomas More, nhà văn Anh từ
thế kỷ XVI, tựa sách tiếng Anh là Utopia, tiếng Việt
là Địa đàng trần gian. Cả hai khái niệm đều đúng với
thầy Huyền Diệu và những gì thầy đã làm trên hai thánh
địa Phật giáo.
Thầy
Huyền Diệu mời các nhà văn VN lúc nào thu xếp được thì
đến hai nơi này ngồi mà viết. Như một hình thức trại
sáng tác mà các nhà văn ta hay tổ chức. Một thứ Writer -
in - residence mà các nhà văn nước ngoài hay làm.
Tôi
đã chứng kiến chùa Bồ Đề Đạo Tràng khi còn là một sinh
linh trứng nước, giờ đã lớn cao vạm vỡ trưởng thành.
Tôi đã biết Lâm Tì Ni khi chùa VN còn chưa có dấu hiệu ra
đời, giờ lại cũng đã kịp bề thế trưởng thành. Nhờ
sự màu nhiệm. Thầy Huyền Diệu bảo: Nhờ hồn thiêng sông
núi.
Ghi
chép của HỒ ANH THÁI
(Theo
Tuổi Trẻ)
Xem
Tiếp:
Lễ
Khánh Thành Ngôi Chùa Việt Nam Đầu Tiên Trên Đất Phật
Hồn
Việt Của Ngôi Chùa Việt Nam Trên Đất Phật
Người
Quét Chùa Kiêm Chủ Tịch Liên Đoàn Phật Giáo Thế Giới
Nhà
Trung Gian Hoà Giải Người Việt ở Nepal
Những
đổi thay trên đất Phật
