YÊN TỬ VÀ NHỮNG CHUYỆN CHƯA YÊN LÒNG PHẬT TỬ
Thứ năm, 9/2/2006, 10:58 GMT+7 

"Trăm năm tích đức tu hành/ Chưa đi Yên Tử, chưa thành quả tu" - dẫu không thành chính quả nhưng một lần hành hương về Yên Tử, du khách sẽ được nếm trải không ít khổ nạn trên con đường tìm đến một chút thanh tịnh, bình yên cho tâm hồn.

Nằm chênh vênh trên độ cao 1.068 m, chùa Đồng - điểm đến cuối cùng trong quần thể di tích Trúc Lâm Yên Tử là sự thách thức lòng thành tâm của các thiện nam tín nữ và sự kiên nhẫn của các du khách vãn cảnh có mong muốn được thỉnh ba hồi chuông giữa chót vót mây vờn sương cuộn. Nếu chỉ bằng đôi chân và một tấm lòng hướng về Đức Phật, du khách sẽ phải mất đến hơn 3 giờ đồng hồ chân trèo, tay vịn, nhưng nếu bỏ ra một chút phí tổn để rút ngắn khoảng cách bằng "đường hàng không", gian nan sẽ vợi đi rất nhiều. 

Hệ thống cáp treo - "đường hàng không" như cách nói vui của du khách, được đưa vào sử dụng tại Yên Tử cách đây 4 năm. Chỉ với 35.000 đồng lượt lên, 30.000 lượt xuống hoặc 60.000 đồng mỗi vé khứ hồi, phật tử sẽ được "bay thẳng" từ chân núi lên đến gần chùa Hoa Yên. Nhưng như thế cũng có nghĩa là phải chia tay với am Hòn Ngọc và đường tùng thơ mộng. Yên Tử có 16 cabin cáp treo với công suất vận chuyển chừng 600-700 hành khách một giờ. Tuy nhiên, con số này dường như vẫn quá nhỏ so với trung bình 10.000 du khách mỗi ngày. Cảnh chen lấn, mệt mỏi vì đợi chờ cáp treo là điều tất yếu. Để có được 6 phút "run rẩy thưởng thức sự khoan khoái" ngắm trời đất, núi non trong cái "chuồng chim" bé xíu, bà con phật tử sẽ phải chờ đợi cả giờ đồng hồ. Nếu như đám sinh viên Đại học Giao thông tiếc nuối: "Chờ cả tiếng đồng hồ mà chỉ được lơ lửng có mấy phút" thì chị Lan, một tín nữ từ Đông Triều ngồi trên cáp treo nhưng nhắm tịt mắt vì... sợ. Đây là lần đầu tiên chị leo lên cabin sau 4 năm lấy hết can đảm. Chị nói: "5 năm nay, năm nào tôi cũng đi Yên Tử nhưng chỉ leo đường rừng. Lần này quyết thử một lần cáp treo cho biết". 
La liệt người... la liệt rác. 

Hệ thống cáp treo Yên Tử được đánh giá là khá an toàn. Tuy nhiên, vào ngày 5/2, không ít du khách đang an tọa trên cabin đã phải một phen hết vía khi cáp thực sự bị treo giữa không trung vì sự cố mất điện. Vài phút sau đó, hệ thống đã hoạt động trở lại khi Ban quản lý di tích cho vận hành máy nổ. 

Bước ra khỏi cáp treo, chỉ có một quãng đường ngắn ngủi từ đó lên Hoa Yên là khá sạch sẽ, có lẽ vì du khách lúc này còn chưa có nhiều nhu cầu bản năng. Còn lại càng đi xa, càng thấy rác, nhất là tại những điểm dừng chân. Lon bia, vỏ trái cây, bánh mì, giò chả... thôi thì đủ thứ, tất cả những gì thiết yếu của một cuộc sống trần tục. Đó là do ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường của du khách phần lớn còn chưa cao. Người ta hồn nhiên ăn, hồn nhiên uống và hồn nhiên thải ra mặt đất những thứ không thể ăn, uống. Ở chùa Hoa Yên, mặt trước các phật tử đang xì xụp khấn vái thì cạnh hông chùa, những người khác vẫn say sưa "ẩm thực", cười đùa và xả rác. Chị Phương, nhân viên vệ sinh tại đây, cho biết: "Chúng tôi quét dọn liên tục, nhưng hết đám khách này lại có đám khác tới, không xuể". Bên cạnh đó, theo quan sát của phóng viên VnExpress vào ngày khai hội 7/2 (10/1 âm lịch), số lượng thùng rác đặt tại khu di tích Yên Tử còn quá ít ỏi. Thỉnh thoảng và phải để ý lắm mới thấy một thùng rác hoặc được sơn màu nâu đất mới và đẹp, hoặc được thiết kế giống như một chiếc giỏ tre của người đi rừng. Một đám bạn trẻ sau khi chè chén lửng dạ đã chịu khó nhặt nhạnh đồ phế thải vào một túi nilon, nhưng không tìm thấy thùng rác lại đặt xuống đất lẩm bẩm: "Chắc sẽ có lao công đến dọn. Muốn làm người văn minh cũng khó". 
"Mệt quá đôi chân này, nằm xuống sân chùa nghỉ ngơi". 

Không chỉ ít thùng rác, Yên Tử còn khan hiếm nhà vệ sinh, nghĩa là thiếu hẳn một nơi thiết yếu cho du khách giải tỏa trên cả một chặng đường dài như vậy. Tại chùa Hoa Yên có một nhà vệ sinh khá khang trang nhưng khuất nẻo và thiếu sự chỉ dẫn rõ ràng. Vào quãng 11h ngày 7/2, nhà vệ sinh chật kín người. Nhưng đó chỉ là những người có thâm niên đi Yên Tử, "đã tỏ đường đi lối về" và "ngộ" về nơi chốn của những dịch vụ ở đây. Còn lại, phần lớn du khách vẫn vừa phải vãn cảnh vừa phải âm thầm mang một nỗi buồn mênh mang. Có những người không thể chịu đựng nổi, đành một mình lặn lội vào góc khuất, "tâm sự" cùng cây cỏ. 

Đội bán hàng lưu động. 

Nhờ những nỗ lực của Ban quản lý, nạn mua bán sản vật rừng Yên Tử đã giảm hẳn. Nhưng vẫn có không ít đội bán hàng lưu động cung cấp hàng hóa tới tận tay người tiêu dùng: măng trúc, dứa dại, phong lan... Trúc lâm Yên Tử vì thế mà ngày càng trụi dần. Măng non bị bẻ làm thức ăn, trúc "cơ nhỡ" được các chị vệ sinh sử dụng làm chổi quét đường, còn những thân trúc đã cứng cáp được chặt ngang làm chiếc "chân thứ ba" cho các ông già bà lão và cả những nam thanh nữ tú. Một chiếc gậy trúc bán ra với giá 10.000 đồng quả là một món lời khó cưỡng lại của người dân nơi đây. Khó khăn đặt ra cho Ban quản lý di tích là hiện vẫn chưa có chế tài xử lý hành chính những kẻ bẻ trộm măng trúc. Vì thế, rất có thể, càng nhiều du khách đến Yên Tử, trúc lâm sẽ ngày càng vơi đi. 

Nhưng những khổ nạn của cuộc hành trình đối với du khách dường như vẫn chỉ là chuyện nhỏ so với việc được thượng đỉnh Yên Tử, tách khỏi bụi trần và ngắm mây trời bát ngát, nghe tiếng mình nói cười "ở giữa mây xanh" dẫu có leo mệt bở hơi tai. Bởi người ta cứ ngỡ tiếng nói của mình như được vang lên từ một nơi nào khác. 

Bài và ảnh: Lưu Hà
 

CHÙM ẢNH DU XUÂN YÊN TỬ
Thứ tư, 8/2/2006, 11:07 GMT+7 

Khai hội Yên Tử hôm qua (10/1 âm lịch) chẳng trùng ngày nghỉ nhưng không vì thế mà du khách và bà con phật tử được rộng đường trên đất Phật. Muốn được đứng trên độ cao 1.068 m để "một tiếng kêu vang lạnh cả trời", chúng sinh phải vượt cả một chặng đường dài lắm "khổ nạn". 

Chật vật tìm một... bãi đáp. 

Xem ca nhạc... chờ cáp treo. 

Kiên nhẫn chờ cáp, để đỡ mỏi gối chồn chân 
khi phải đi bộ suốt chặng đường hơn 10 km lên Chùa Đồng. 

Lửng lơ trên chín tầng mây. 

Đường lên chùa Đồng:
càng lên cao, một số thứ trên người càng... tụt xuống. 

Chùa Hoa Yên: "Con tên là... nhà con ở...". 

Đồ lưu niệm độc đáo. 

Ảnh: Lưu Hà

Một ngày trên Yên Tử

 
 Chùa Đồng, nơi đức Trần Nhân Tông đã từng ngồi thiền. 

(Dân trí) - Tôi không đếm hết được có bao nhiêu bậc đá như vậy đã được lát từ suối Giải Oan lên đến tận chùa Đồng, nơi đức Trần Nhân Tông nhập thiền. Nhưng chỉ cần đặt chân đến được đỉnh núi, ngắm nhìn mây bay dưới chân và ngẫm lại lịch sử hơn 700 năm trước, là đủ cảm thấy cuộc đời có quá nhiều ý nghĩa rồi. 

Cách Hà Nội hơn 200 cây số, Yên Tử nổi danh bởi là nơi đức Trần Nhân Tông, sau 2 lần đại phá quân Nguyên, đã nhường ngôi cho con trai và lên Yên Tử để lập ra phái thiền tông. Hơn 700 năm trôi qua, đã  có biết bao dấu chân của du khách đến đây, đến nỗi nhiều phiến đá lót trên lối đi đã trở nên mòn nhẵn. 

Câu chuyện của ông chủ quán

9 giờ sáng ngày Chủ nhật, chúng tôi đặt chân đến Yên Tử. Chỉ có vài đoàn khách lên đây dù tiết trời rất đẹp. Biết trước có cáp treo để rút ngắn đoạn đường lại chỉ còn một nửa, nên chúng tôi thả bộ lang thang dưới chân núi và còn tạt vào một cái quán nom khá nghèo nàn ngay sát cây cầu đá để chuẩn bị lấy đà cho cuộc đi.

Chủ quán tên là Kiệm, mà vừa nghe đã thấy đúng như cái vẻ của quán. Toát lên sự cần kiệm, chí thú. Một cái bàn nhỏ trên có mấy gói lạc rang, bộ ấm chén trà, mấy lon bia và ít bánh kẹo. Mấy năm gần đây cái quán nhỏ này cũng vóc vách nuôi được cả nhà Kiệm nhờ du khách lên Yên Tử ngày một nhiều. Từ việc mở quán nước, Kiệm vay vốn, xây thêm cả mấy cái nhà nghỉ. Vào mùa đông, ít khách, giá thuê mỗi người có khi chỉ 10.000 đồng, những lúc vào dịp lễ hội, đông khách có khi tới cả 200.000 đồng một phòng. 

Kiệm kể: Người Yên Tử vẫn giữ được cái nét thuần phác, luôn niềm nở với khách, không “chặt chém”, cũng không nài ép khách phải vào nghỉ hay mua đồ như ở nhiều nơi khác. Có lẽ một phần cũng do ở đất Phật nên người đất Phật sống cũng theo giáo lý nhà Phật, không tham lam, không sân si. Ngay cả xe đạp, xe máy của thợ rừng và những người phục vụ ở Yên Tử để ngoài bìa rừng cả tuần cũng chẳng có ai thèm lấy. Nghe câu chuyện kể cũng lạ. Cứ như hồi chiến tranh, ai cũng tốt, cũng lo toan cho nhau, chẳng ai có ý định ăn trộm, ăn cắp.

Dưới chân Yên Tử có khoảng hai chục quán cả ăn và uống. Cũng có vài quán chào mời khách vào ăn đặc sản thú rừng, nhưng theo Kiệm thì rừng ở Yên Tử chẳng còn thú. Tất cả đều phải lấy từ nơi khác về.  

10 giờ, chúng tôi tạm biệt Kiệm để đi tiếp. Kiệm dặn: Chiều về nhớ rẽ qua quán của anh. Có món lạc rang vừa nhỏ, vừa thơm mà anh ta giới thiệu là lạc nương.
 
Bước qua cầu đá, đi thêm một đoạn đường nữa, chúng tôi đã thấy nhà để cáp treo to chất ngất. Quán cơm Nàng Tấm ở Hà Nội cũng tranh thủ lên đây mở quán. Nhưng dù là vào ngày nghỉ cũng vẫn có vẻ rất vắng khách, không biết Nàng Tấm có kinh doanh được không. Chúng tôi thỉnh thoảng cũng đã ăn cơm ở Nàng Tấm, dù khá ngon nhưng giá cũng hơi “chát”, lên đây giá còn đắt hơn ở Hà Nội. Chẳng thấy khách Tây nào lên Yên Tử dù nó chỉ cách Hạ Long có 40km. 
 
Câu chuyện trên cáp treo
 
Giá vé cáp treo một người lớn 50.000 đồng cả đi và về. Trước đây nghe nói lúc nào cũng có một cô nhân viên cúi chào khách rồi mời khách ngồi lên cáp treo, nay không thấy cô nào cả. Chỉ có một nhân viên hướng dẫn nam mời chúng tôi lên thẳng buồng cáp treo. Đúng là hiện đại. Cái cáp treo mà chúng tôi chỉ được xem trên phim nay hiện diện ngay chỗ chúng tôi ngồi. Nom cứ sờ sợ thế nào ấy. Nhỡ cáp đứt rơi thẳng xuống dưới vực, hay cái buồng đang ngồi cánh cửa lại rơi ra, cũng có khi mất điện, rồi cứ lủng lẳng giữa lưng chừng trời mãi thì có mà chết luôn. 

Nhìn xuống dưới thấy hút hết cả tầm mắt, chóng cả mặt vì sợ. Nhưng khi lên đến Hoa Yên, đoạn cuối cùng của cáp treo mới thấy cái mà mình sợ là hão huyền. Nghĩ cái thời đức Trần Nhân Tông đã giỏi, nhưng là giỏi dưới đất, còn bây giờ khoa học kỹ thuật lại giỏi cả lưng lửng tầng không nữa. Hỏi một kỹ thuật viên cáp treo rằng tại sao không làm hẳn đường cáp lên đến chùa Đồng, để du khách đi cho tiện, nhận được câu trả lời: Nếu thế thì sao gọi là hành hương về đất Phật nữa. Cũng phải có một đoạn trèo núi để chứng tỏ tấm lòng với đức Phật chứ. Nói có lý quá đi chứ.

Đang ngó nghiêng xuống bên dưới từ cáp treo thì bà khách ngồi cạnh chợt kể: Năm ngoái lên Yên Tử, lần đầu tiên đi cáp treo, sợ tưởng chết. Nhưng bây giờ thì không sợ nữa. Rồi bà thao thao: Khách ít thế này, không biết lấy đâu ra lãi. Từ cái buồng ca bin tôi thấy chỉ có duy nhất một cái buồng có người đi ngược chiều, chúng tôi vẫy tay chào nhau. Chỉ mấy phút, chúng tôi đã vượt được đoạn đường mà nếu không có cáp treo phải đi cả vài giờ đồng hồ. 

Câu chuyện trên đỉnh núi

Đoạn cuối của cáp treo là Hoa Yên, tương truyền là nơi đức Trần Nhân Tông dựng chùa để tu hành. Dù mới bắt đầu đoạn đường hành hương nhưng chúng tôi cũng như rất nhiều du khách khác, thường hay dừng chân nghỉ ngơi bởi sân chùa rất rộng và lộng gió rồi lôi mấy thứ mang theo ra đánh chén. Cũng là thói phàm phu tục tử của những người trần thế. Lúc nào cũng chỉ nghĩ đến được nghỉ ngơi và ăn uống. Có lẽ cũng để phục vụ cho nhu cầu của đa số khách hành hương nên ở Hoa Yên đã có khá nhiều hàng ăn và quán trọ được dựng lên. 

Tương truyền, lúc đức Trần Thánh Tông tu ở đây vào thời điểm đông nhất có tới hơn 2.000 tăng ni phật tử cùng tu luyện. Nếu vậy thì chắc cũng phải có khá nhiều nhà nghỉ, quán ăn (mặc dù là ăn chay) phục vụ cho các nhà tu. Tôi cứ nhìn cả dãy núi âm u, những con đường ngoằn ngoèo giữa hai sườn núi và thầm cảm phục các bậc chân  tu thời trước, làm sao mà vác được hàng  vạn tảng đá để lát thành đường đi cho người đời sau có chỗ mà đi. 

Đang ngồi giữa sân chùa thì một vị sư xuất hiện. Trước các bậc tu hành bao giờ chúng tôi cũng cúi chào để tỏ lòng kính trọng. Vị sư cũng cúi chào, hai tay đáp lễ. Một hành động khiến chúng tôi phổng phao cả mũi. Sự đối xử giữa người với người giữa chốn thiên nhiên sao mà thân thiện. 

Đi cùng  đoàn với chúng tôi là một đoàn có một bà bị cao huyết áp. Bà cao huyết áp đã từng lên Yên Tử mấy lần nhưng cũng chỉ đến lưng lửng núi là phải quay về. Ngồi ở chùa Bảo Xác, nơi đức Trần Nhân Tông đã hóa ở đây bà kể: Mỗi ngày tôi tập thể dục chạy 3 vòng  quanh hồ Hoàn Kiếm để đủ sức leo lên tận chùa Đồng, chạy cả tháng trời mới dám đi tiếp Yên Tử. Cứ đi một đoạn bà lại nghỉ một tý để lại sức. Vậy mà đến tối mịt cũng thấy mặt bà vui vẻ bởi bà cũng leo được lên tận đỉnh núi để Phật phù  hộ độ trì. 

Có khá nhiều người leo lên đỉnh núi vì rất nhiều lý do khác nhau. Một cụ già đã ngoài 70 tuổi vừa leo vừa kể: Cả đời tôi đi biết bao nhiêu đền chùa, nay mới được lên Yên Tử, kể có chết cũng mãn nguyện. Lúc lên đến trạm dừng chân cuối cùng, một nhà thơ, quần thì xắn lên tận đầu gối nhưng cổ thì vẫn đeo cà vạt, vừa cầm cuốn sổ vừa hý hoáy làm thơ. Lúc ở trạm nghỉ cuối cùng, tôi thấy nhà thơ tranh thủ xơi bát mì tôm, rồi thoắt một cái đã thấy ông ngồi vắt vẻo trên đỉnh núi để làm thơ. Nơi trạm nghỉ này vẫn còn một ngôi nhà khá đặc biệt, được xây bằng đá có độ tuổi cả trăm năm. Hình như cúm gà chẳng có tác động gì đến vùng đất này. Tôi vẫn thấy những chú gà trống béo múp đi lại như chưa từng xảy ra chuyện gì.

Gần trạm dừng chân này vẫn còn một cái quán nhỏ, không phải vào mùa du lịch, lại đang chuẩn bị đón một mùa đông lạnh giá nên cái quán nom tiêu điều lắm. Chủ quán là một chị phụ nữ đã luống tuổi. Vừa pha ấm trà, chị vừa kể: “Có bao đêm ngủ ngay ở trong quán, gió quất u u, mưa rơi lộp độp. Nhưng bỏ quán thì chẳng bỏ được. Cứ lúc nào thấy khách lên là thấy vui rồi”. Một cái tivi nhỏ kê trong góc quán có lẽ là vật thân thiết nhất với chị chủ quán trong góc rừng thâm u này. Chia tay với cái quán nhỏ leo lét, chúng tôi lên chùa Đồng,  tương truyền là nơi đức Trần Nhân Tông đã từng ngồi thiền. Chúng tôi đánh một hồi chuông trên đỉnh núi và lắng nghe tiếng chuông vang xa.

Thực, một nhân viên bảo vệ thuộc BQL khu du lịch Yên Tử ngồi trực ở chùa Đồng cho biết: Tại Yên Tử ngay trong năm 2006 người ta sẽ đầu tư khoảng 600 tỉ đồng để xây dựng Yên Tử đàng hoàng to đẹp hơn. Riêng tại chùa Đồng sẽ xây dựng một ngôi chùa quy mô và bức tượng phật bằng đồng nặng hàng chục tấn, phải dùng cả máy bay trực thăng để cẩu vật liệu lên đỉnh núi dựng chùa.
 
 
Rác ngập ngụa trên đường lên 
chùa Đồng
 
Nhưng nói gì thì nói, nỗi buồn lớn nhất của tất cả du khách khi đến Yên Tử bao giờ cũng là rác. Người Yên Tử rất hiếu khách, dễ mến, nhưng rác thì có ở khắp nơi. Một dòng sông rác trải từ trên đỉnh núi xuống dưới chân núi. Ngay tại chỗ tôi ngồi ghi công đức đóng góp xây chùa, nơi có thể nói là linh thiêng nhất, bởi hơn 700 năm trước, đức Trần Nhân Tông đã từng ngồi thiền, cũng ngập ngụa trong rác. Những cái túi nilông, vỏ chai, lon bia vứt lăn lóc khắp nơi. Một cái lều được dựng rất tạm bợ ngay cạnh những quả chuông để du khách trú chân và xả rác. 

Nếu tình trạng này tiếp tục tái diễn thì ngay cả việc đầu tư vài ngàn tỉ đồng vào nâng cấp  khu di tích này cũng sẽ không còn ý nghĩa bao nhiêu, bởi du khách sẽ không còn thấy hứng thú trước việc cảnh quan bị ngập trong rác.

Khi màn đêm buông xuống chúng tôi mới dò dẫm xuống đến gần Hoa Yên. Thật hú vía vì chẳng ai mang theo cái đèn pin nào cả. Mà nếu có gọi ai đến ứng cứu thì cũng chỉ là những tiếng hú dài mà thôi. 

Cũng may mà vào phút cảm thấy lo lắng, tuyệt vọng nhất, chúng tôi bỗng thấy ánh đèn hắt lên. 
 

Đức Trung
 
 

TVHS