Núi
Yên Tử (Quảng Ninh) ở nơi giáp giới với Hải Dương, Bắc
Giang, là ngọn núi cao nhất miền đông bắc. Trên đỉnh núi
thường có mây bao phủ nên ngày trước có tên gọi là Bạch
Vân Sơn. Tương truyền, xưa kia, từ thời Tần Thủy Hoàng
(Trung Quốc) có một đạo sĩ tên là Yên Kỳ Sinh từng làm
nghề bán thuốc rong ở vùng ven biển, tới núi này tu hành,
sau hóa thành đá! Do vậy mà từ ấy núi có tên gọi là "Yên
Tử".
Nhưng
phải tới thế kỷ thứ 13, sau chiến thắng giặc Nguyên Mông
xâm lược, vua Trần Nhân Tông nhường ngôi cho thái tử, chọn
nơi này tụng kinh niệm Phật, khởi xướng thiền phái Trúc
Lâm. Từ đó, Yên Tử mới trở thành trung tâm Phật giáo nổi
tiếng cả nước.
Đường
lên núi biết mấy nhọc nhằn, cho nên không biết từ bao giờ,
dân gian đã có câu ca dao:
Nào
ai quyết chí tu hành
Có
về Yên Tử mới đành lòng tu...
Ở
chân núi, chùa được dựng lên bên bờ suối: bên suối tắm
có chùa Cầm Thực (nhịn ăn), bên suối Lân có chùa Lân...
Mỗi ngôi chùa đều như gắn với một câu chuyện hình thành
từ buổi vua Trần Nhân Tông xuất gia vào núi làm sư.
Qua
dốc Voi Xô thì lên núi Hạ Kiệu, ghi dấu nơi vua Trần Anh
Tông lên thăm vua cha, phải xuống kiệu từ đây. Đường lên
chùa xếp đá làm thành bậc. Hai bên đường trồng thông,
nay có cây chu vi tới 4m60. Ngôi tháp nổi trội nhất trong khu
Yên Tử là Tháp Tổ, bằng đá, 6 tầng. Chính giữa là Huệ
Quang kim tháp tức là tháp đức Giác Hoàng, trong có tượng
đá. Trước mặt tháp có cây hương đá. Bốn mặt tường
quanh tháp xây bằng loại gạch thời Trần. Trên đỉnh tường
lợp ngói mũi hài kép, cũng là sản phầm thời Trần. Phía
ngoài tường gạch, quây quần rừng tháp 45 ngọn. Mỗi ngôi
tháp ấy là nơi cất giữ hài cốt của một vị sư tu hành
ở đây. Con đường từ cửa tò vò sau tháp Huệ Quang lên
chùa Hoa Yên lát loại gạch vuông lớn, in hình hoa cúc
Chùa
Hoa Yên và các chùa chung quanh tạo nên quần thể kiến trúc
chính của khu Yên Tử. Thời Trần, chùa có tên gọi là Vân
Yên. Khoảng niên hiệu Hồng Đức, vua Lê Thánh Tông ngự du
thăm chùa, thấy hoa cỏ xanh tươi, nhà vua mới đổi tên là
Hoa Yên.
Thiên
nhiên đã phú cho chốn này một vẻ kỳ thú!
Đứng
ở hiên chùa nhìn về phía đông thấy mây giăng mờ mịt nhưng
đầu canh năm đã xuất hiện mặt trời. Cho nên, "ức Trai
tiên sinh Nguyễn Trãi lên thăm chùa, có làm bài thơ kỷ niệm:
Đề Chùa Hoa Yên núi Yên Tử
Trên
non Yên Tử chòm cao nhất,
Trời
mới canh năm đã sáng tinh.
Vũ
trụ mắt đưa ngoài biển cả,
Nói
cười ngưòi ở giữa mây xanh.
Muôn
hàng giáo ngọc tre gài cửa,
Bao
dải tua châu đá rủ mành.
Dấu
cũ Nhân Tông còn vẫn đấy,
Trùng
đồng thấy giữa áng quang minh.
(Theo
ức Trai Thi tập)
Hai
bên chùa Hoa Yên có viện Phù Đồ, Lầu Trống, Lầu Chuông,
nhà dưỡng tăng và nhà khách. Xa hơn, bên phải chùa Hoa Yên
có chùa Thiền Định, nơi vua Trần ngày xưa đọc kinh niệm
Phật, còn bên trái là chùa Một Mái, nơi vua Trần đọc sách.
Sau lưng chùa Hoa Yên có chùa Phổ Đà.
Ngược
lên đỉnh núi có chùa Bảo Sái, rồi lên cao nữa là chùa
Vân Tiên. Trong bài thơ Vân Tiên am vua Trần Anh Tông đã viết:
Một
tòa nhà sừng sững như chiếc lọng cao chạm mây,
Cung
điện thần tiên không chút trần tục.
Yên
Tử! Yên Tử! đỉnh non vùng đông bắc Tổ quốc Việt Nam
chẳng những là trung tâm thiền phái Trúc Lâm mà còn mãi mãi
là một kỳ quan hùng vĩ, điểm du lịch đầy hấp dẫn.
Nguyễn
Đình Chiến
