CHÙA
CỔ LÂM
VỚI
CHÍ SĨ TRẦN CAO VÂN
Vân
Trình
Sáng
ngày 17-5-1916, chí sĩ yêu nước Trần Cao Vân, một trong những
yếu nhân của tổ chức Việt Nam Quang phục hội, đã hy sinh
lẫm liệt tại bãi chém An Hòa (Thừa Thiên - Huế), sau khi
cuộc Khởi nghĩa Duy Tân ngày 4-5-1916 không may bị bại lộ
và bị kẻ thù dìm trong máu.
Cuộc
đời hoạt động cứu nước 30 năm của ông mãi mãi được
khắc ghi vào lịch sử dân tộc Việt Nam như một tấm gương
trung liệt, cống hiến trọn đời vì nền độc lập, tự
do của Tổ quốc. Dấu ấn đầu tiên trong cuộc đời hoạt
động của Chí sĩ Trần Cao Vân là Cổ Lâm tự (chùa Cổ Lâm).
Cổ
Lâm là một trong những ngôi chùa cổ ở Quảng Nam, tọa lạc
tại xã Đại Đồng, huyện Đại Lộc. Chùa được xây dựng
vào năm 1687.
Mùa
đông năm ất Dậu (1885), trên bước đường học hỏi để
mưu nghiệp và thực hiện nghĩa vụ của người trai trước
vận mệnh của đất nước đang lâm nguy, Trần Cao Vân dừng
chân đầu tiên ở chùa Cổ Lâm. Ông được pháp sư trụ trì
tiếp đón và sắm cho vai tu sĩ của chùa.
Thế
là, ngôi chùa vốn tĩnh mịch xưa nay bỗng trở nên tấp nập
khách thập phương. Họ đến không chỉ để nhờ vị tăng
trẻ tuổi xem quẻ, mà còn rước thầy về nhà nhắm hướng,
xem phương, giúp lập nên cơ nghiệp. Thực ra, đây chỉ là
hoạt động che mắt địch của Trần Cao Vân và các đồng
chí. Nhờ thế mà Trần Cao Vân có dịp tiếp xúc với các
thân hào, nhân sĩ, bô lão, gieo mầm yêu nước cho các tầng
lớp nhân dân địa phương.
Sau
sự kiện Nghĩa hội Quảng Nam bị thất bại (1887), chùa Cổ
Lâm bị bọn tay sai chính quyền bảo hộ dò xét. Trần Cao
Vân rời chùa Cổ Lâm, khăn gói ra kinh đô Huế để dự khoa
thi Hương năm Mậu Tý - 1888. (Lần trước, 1882, ông ra kinh
dự thi, nhưng giữa đường bị cảm hàn, đành phải bỏ dở
chuyện khoa cử). Lần thi này, Trần Cao Vân vào đến trường
ba, song bài thi của ông nói lên nỗi lòng lương dân đang sống
lao khổ, nên bị đánh trượt.
Trở
lại chùa Cổ Lâm, Trần Cao Vân sống ẩn dật, để tâm suy
nghĩ nhiều về con đường cứu nước, cứu dân. Ông chủ
trương dùng trí tuệ để giải thoát dân tộc. Tạm thời
gác lại sự giao tiếp, trong bốn năm 1888 - 1891, Trần Cao Vân
chuyên chú nghiên cứu Kinh Dịch, hoàn thành bản thảo “Trung
Thiên Dịch”. ”Trung Thiên Dịch” của Trần Cao Vân
xây dựng trên căn bản chữ “Trung”. Chữ “Trung”
đề cao vai trò con người giữa trời - đất. Rất tiếc sách
này đã thất truyền do Nam triều tịch thu tiêu hủy. Tuy nhiên,
bài thơ Luận về thiên - địa - nhân” (Trời - Đất - Người),
mà người đời sưu tầm, phần nào thể hiện triết lý của
Trần CaoVân:
Ta
cùng trời đất ba ngôi sách,
Trời
đất in ra một chữ đồng.
Đất
nứt ta ra trời chuyển động,
Ta
thay trời mở đất mênh mông.
Tháng
7-1891, chùa Cổ Lâm bị địch ra lệnh khám xét. Các sư ở
chùa bị thanh lọc. Trần Cao Vân được gia đình Võ Thạch
(một người đồng chí quê Đại Đồng, Đại Lộc), giúp
chuyển nơi ở sang làng Đại Giang, mở trường dạy học.
Mùa thu năm 1892, Trần Cao Vân cùng vợ và các cộng sự lên
đường vào Bình Định chọn địa bàn lập căn cứ, tích
trữ lương thảo, xây dựng lực lượng, đề ra cương lĩnh,
đoàn kết các dân tộc, mưu đồ khởi nghĩa giành độc lập,
tự do cho dân, cho nước. Rời đất Quảng, Trần Cao Vân thổ
lộ nỗi niềm vương vấn qua bài thơ “Vịnh Chí”.
Nợ
nước đã toan tròn nghĩa vụ
Tình
nhà đành gác nỗi tư lương
Nam
mô nguyện trả xong rồi nợ
Mối
thánh đem về cõi Hạ, Thương
Chùa
Cổ Lâm giờ đây nằm trong quần thể khu du lịch Suối Mơ
(Đại Đồng, Đại Lộc). Từ thành phố Đà Nẵng, chưa đầy
một giờ xe máy, bạn sẽ có mặt ở khu du lịch sinh thái
này. Để rồi, sau những giờ phút thưởng ngoạn cảnh trí
thiên nhiên thơ mộng mà hùng vĩ, bạn có thể làm cuộc hành
hương về với chùa Cổ Lâm - một di tích lịch sử gắn với
hoạt động cứu nước của chí sĩ Trần Cao Vân.
