Ngôi cồ tự Trùng Khánh được xây cất gần với núi Phụng Sơn (tục gọi là núi đá Chồng) xoay về hướng Nam nơi gió biển lộng và phía Tây Bắc là Đầm Nại nổi tiếng về danh lam. Xét về địa thế, đây là vùng hội tụ của mãnh đất “địa linh nhân kiệt” sản sinh ra nhiều nhân tài làm rạng rỡ khắp mọi vùng xưa nay. 
 
Nhìn toàn cảnh, ngôi cổ tự được bao bọc bởi cánh đồng lúa quanh năm tươi tốt lẫn với hàng dừa xanh che mát. Trước chánh điện, một khoảng sân rộng có ao sen, giữa hồ có Quan Thế Âm và phía sau chùa là một cụm núi sừng sững với hòn núi sau lưng như một trái Phật thủ và một ngòi bút kỳ sơn. 
   

Chùa với kiến trúc theo kiểu hình chữ “tam”, gồm phần trước là chánh điện theo phong cách kiến trúc chùa Từ Đàm – Huế nhưng có một vài nét sáng tạo thông qua các gốc uốn của các đầu đao và với kiểu mái chồng diêm phía trước như hấp thụ phong cách của các kiến trúc ngôi chùa Nam bộ. Ở những điểm uốn cong của các đầu đao là phần trang trí gốc loại hoa sen được cách điệu hóa. Trên những mảng hở giữa mái diêm chồng bốn góc mái phần trên hệ thống đầu đao. Trên nóc đỉnh được bố trí theo hình thuyền với hai con rồng chạm nổi đang quay đầu lại cùng chầu bánh xe pháp luân được đặt trên mình hai con rồng uốn cong phần mình tạo cho thế chuyển động của bánh xe thêm phần hoành tráng. Khoảng hở giữa hai phần mái và đỉnh được xây dựng tạo nên các ô cửa giả trang trí hình hoa sen, phần giữa có trang trí hình chữ “vạn”. Trước chánh điện là tam đa môn truyền. Hai bên cánh cửa là lầu chuông trống với phần trước hai ổ cửa giả hình vuông tranh trí hình hoa và lá sen. 
 
 

Đi vào không gian thờ tự với phần trung tâm thờ Đức Bổn Sư, hai bên tả hữu là tượng Hộ Pháp, Thần Vương, Già Lam Thánh Chúng, tạc theo thể đứng, phần đài thờ dưới tôn trí tượng Đức Phật nhập niết bàn và tượng Phật Di Lặc cở nhỏ, phía sau tượng Đức Bổn Sư là khám thờ tôn trí tượng Tam Tôn “Di Đà, Quan Âm, Thế Chí” được làm bằng đất sét với những đường nét điêu khắc sắc xảo, nếp áo mềm mại có giá trị mỹ thuật cao, phản ánh trình độ kiến tạo tượng Phật của các nghệ nhân Ninh Thuận đạt đến mức hoàn hảo.  

Hai bên chánh điện phía bên phải là bàn thờ đức Quan Thế Âm và bên trái là Ngài Địa Tạng được tạc theo thế ngồi uy nghiêm và tỉnh tọa. nối tiếp khuôn viên chánh điện là hậu tổ với trung tâm bàn thờ tổ tôn thờ Tổ Sư Đạt Ma và Chư vị Tổ Hữu Công, ngoài ra còn tôn thờ các long vị, bài vị các Tổ khai sơn, phát triển hoằng dương đạo pháp tại ngôi cổ tự Sắc Tứ Trùng Khánh. Nối tiếp hậu Tổ là nhà tăng mở rộng ăn thông qua phía tay phải và phần dãy lầu mới xây dựng dùng làm phòng khách cũng là văn phòng Ban Đại diện huyện Ninh Hải.

Theo lịch sử truyền thừa vào đầu thế kỷ 19 có Tổ sư Huệ Khánh ở chùa Phước Quang thuộc tỉnh Phú Yên tìm về vùng Dư Khánh lập thảo am tu hành. Ban đầu, Ngài kiến tạo hang đá và ẩn tu trên núi Trùng Sơn, nhưng với uy đức thâm uyên, Ngài thường hiện diện cứu giúp nhân dân, bổn đạo thập phương tìm đến rất đông. Ngài quyết định lập thêm một thảo am khác lấy tên là Phước Long Thiền Viện. Đến năm Đinh Tý (1857) dưới triều vua Tự Đức mới xây dựng ngôi Thiền Viện này bằng gạch ngói và đổi hai chữ Thiền Viện thành ra Tự Hóa Đạo. Một thời gian sau, Tổ viên tịch hưởng thọ 86 tuổi. Kế tiếp sự nghiệp của Tổ có Ngài Phổ Đạt, trong thời gian hành đạo Ngài đã chuyển dời ngôi chùa lại chổ cũ vào năm Thành Thái thứ 6 (1894) đồng thời cải hiệu chùa là Long Khánh Tự. Khi già yếu, Ngài truyền cho Thượng Túc đệ tử là Tam Tổ Chơn Niệm. Tổ Chơn Niệm là một danh Tăng nổi tiếng khắp vùng nên được vị phu nhân Quan Đạo Ninh Thuận cung thỉnh Ngài vào Nam hóa độ. Ngài vào Nam cùng Hòa Thượng Phi Lai Châu Đốc mở mang Phật pháp khắp vùng lục tỉnh bấy giờ, nhưng chỉ một thời gian sau Ngài quay về lại Ninh Thuận nhận thấy cụm núi đầu làng Dư Khánh là nơi thắng tích có thể mở mang đào tạo tăng tài mai sau nên Tổ đã trực tiếp bàn với hương sư là ông Trần Thượng Quýnh có uy tín nhất làng hoàn đổi lấy tranh Ngũ Hành để tạo ngôi cổ tự. Riêng chùa Long Khánh trao lại cho ấp Khánh Sơn lập Miếu Ngũ Hành. Được thôn thừa nhận, Ngài lại vào Nam vận động tài lực đến năm Giáp Tý (1924) chùa được hưng công xây dựng đồng thời đổi hiệu chùa là Trùng Khánh. Chùa xây dựng đến năm Ất Sửu (1925) thì hoàn thành và làm lễ lạc thành. Đến Năm Đinh Mão (1927), tại chùa Trùng Chơn Niệm làm Hòa Thượng đà đầu truyền giới. Năm Kỷ Tỵ (1929), Tổ thị tịch hưởng Thọ Như Đăng tiếp tục xiểng dương chánh pháp. Năm Ất Hợi (1935), giáo thọ Như Đăng thị tịch, không có đệ tử kế thừa nên Pháp đệ của Tổ Chơn Niệm là Hòa Thượng Bửu Hiền đang ở chùa Phước An – Giuồng – Tuy Phong ra kế vị đến năm 1957 Hòa Thượng viên tịch. Sau 3 năm cư tang an tịnh, giáo hội cũng như môn đồ pháp quyến đã đồng suy tôn Hòa Thượng Húy Trừng Lộc Thượng Minh Hạ Tâm làm trù trì kế thừa đời thứ 4. Vào năm Kỷ Hợi (1959) cho đến năm 1994, Hòa thượng an nhiên thu thần nhập diệt đồng thời di chúc và truyền thừa lại cho Đệ tử là Thượng Tọa Thích Thiện Pháp đảm nhiệm trù trì đời thứ 5 của Sắc Tứ Trùng Khánh Tự. Ngày 10 tháng 5 năm 1996, Thượng Tọa Thích Thiện Pháp đã làm giấy uỷ nhiệm cho Thượng Tọa Thích Minh Phú với chức danh phó trù trì thay mặt Thượng Tọa xem xét mọi công việc Phật sự

Tổ đình Trùng Khánh vào những năm đầu thế kỷ 20 được xem là nơi đào tạo tăng tài hưng khởi nhất với công đức sâu dày của Tam Tổ Chơn Niệm tạo tiền đề cho Phật giáo Ninh Thuận phát triển một cách mạnh mẽ về sau. Chính vì những tầm vóc lớn lao đó nên triều đình nhà Nguyễn đã chính thức phong cho chùa với Sắc Tứ Trùng Khánh Tự năm Bảo Đại thứ 10. 

Trùng Khánh ngày nay là một trong những danh lam cổ tự có cảnh đẹp nên thơ nổi liền với khu du lịch Ninh Chữ - Đàm Nại và vịnh Vĩng Hy.
 

(Viết theo tài liệu Lịch sử chùa Trùng Khánh của Thượng Tọa Minh Phú soạn và quyển Non nước Ninh Thuận - NXB Sóng Mới năm 1974 trang 108, cùng tài liệu điền dã ghi chép của nhóm thực hiện)

 

Bài : Thông Thanh Khánh
Vi tính và ảnh : Cư sĩ Toàn Trung – Bùi Hữu Huy
 

12-01-2007 05:34:12
 

TVHS