Chùa
thường gọi là chùa Tiêu Sơn tọa lạc ở sườn núi Tiêu,
thuộc xã Tương Giang, huyện Tiên Sơn, tỉnh Hà Bắc. õChùa
được dựng từ thời Lý. Chùa là nơi tu thiền và giảng
pháp của nhiều cao tăng thời Lý, như Thiền sư Vạn Hạnh.
Ơở chùa có tấm bia đá cao 0,68m ngang 0,40m khắc bốn chữ:
"Lý Gia Linh Thạch". Sách Từ điển di tích văn hóa Việt Nam
(Hà Nội, 1993) giới thiệu chùa này xưa là nơi trụ trì của
Thiền sư Vạn Hạnh đồng thời cũng là nơi sinh của Vua Lý
Thái Tổ. Sử xưa cho biết ở Viện Cảm Tuyền chùa Thiên
Tâm có con chó đẻ con sắc trắng đốm đen thành hình hai
chữ "Thiên tử" điều đó ứng với việc Vua Lý Thái Tổ
sinh năm Giáp Tuất rồi lên làm vua. Chùa được trùng tu nhiều
lần. Cổng chùa hiện nay được xây năm 1986. Chùa đã được
Bộ Văn hóa công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa quốc
gia.
Chùa
Tiêu
Trung
tâm Phật giáo xưa của Việt Nam
Mặt
tiền chùa Tiêu
Dọc
quốc lộ 1 A đường Hà Nội - Lạng Sơn, ai đã từng đi đâu,
về đâu, nhưng chưa lấy một lần đến vãng cảnh chùa Tiêu
thì thật là đáng tiếc. Trở ngại về địa lý hay eo hẹp
về thời gian, nhưng chỉ cần mạnh dạn một chút, quyết
tâm vượt qua các ngại ngùng trong lòng là có thể đến được
chùa Tiêu.
Chùa
Tiêu có tên là chùa Thiên Tâm còn gọi là Tiêu Sơn tự, chùa
nằm trên lưng chừng núi Tiêu. Nay thuộc xã Tương Giang - huyện
Tiên Sơn - tỉnh Bắc Ninh. Chùa Tiêu là một danh thắng nổi
tiếng và cũng là - trung tâm Phật giáo cổ xưa của Việt
Nam.
Những
công trình còn lại của chùa Thiên Tâm (chùa Tiêu) hiện nay
là sản phẩm kiến trúc nghệ thuật thời Lê - Nguyễn. Chùa
Tiêu hầu như không bị ảnh hưởng bởi các biến cố lịch
sử qua nhiều thời kỳ và chỉ cách thủ đô Hà Nội khoảng
20 km mà thôi.
Từ
xưa, ở đây, núi bắc, sông nam sơn thủy hữu tình, con sông
Tiêu Tương chảy qua bây giờ đã biến thành đồng ruộng,
làng mạc trù phú. Dấu ấn một thời chỉ còn lại là một
cái hồ sen dưới chân núi trước cửa chùa.
Theo
bước chân du khách về chốn này, dưới bóng cây xanh mát
rượi, ta bước lên từng bậc gạch. Ta đang lần tìm đến
nơi phát tích của một triều đại phát triển toàn diện
và một quốc gia phong kiến độc lập: triều nhà Lý.
Nhà
bia.
Trước
mắt ta, trên sân lữ khách dừng chân, cũng là đường dẫn
đến chùa chính nhà thờ tổ, hiển hiện một nhà bia mới
dựng. Thành kính thắp nén hương, trân trọng xem câu đối
trên cột nhà bia viết bằng chữ Hán:
"Lý
gia linh tích tồn bi kỷ
Tiêu
Lĩnh danh kha đắc sử truyền"
(Dẫu
thiêng nhà Lý còn bia tạc
Danh
thắng non tiên có sử truyền).
Mặt
chính của tấm bia khắc chữ Hán Nôm:
"Lý
gia linh thạch". Mặt sau bia quay vào phía núi khắc chữ Hán
nhỏ. Theo ông Nguyễn Công Nha người làng Đình Bảng tạm
dịch như sau:
Tượng
thiền sư Lý Vạn Hạnh
"Chùa
Thiên Tâm có Lý Vạn Hạnh (là người trụ trì tăng viện
người làng Cổ Pháp (nay thuộc làng Đình Bảng - huyện Tiên
Sơn - tỉnh Bắc Ninh).
Đặc
biệt, sườn đông bên tả ngạn sông Tiêu Tương có bà Phạm
Mẫu người ở Hoa Lâm, lên chùa đèn nhang gặp người thần
ngẫu nhiên có thai, rồi sinh ra Lý Công Uẩn tại tam quan chùa
ứng Tâm hương cổ pháp còn gọi là chùa Dân thuộc xã Đình
Bảng ngày nay...".
Trong
Đại Việt sử ký toàn thễ có ghi việc này:
"Thái
tổ Hoàng đế họ Lý, tên húy là Công Uẩn người châu Cổ
Pháp. Mẹ họ Phạm đi chơi chùa Tiêu Sơn cùng với người
thần... Có chửa sinh vua ngày 12/2 năm Giáp Tuất, niên hiệu
thái bình năm thứ năm (974) thời Đinh. Mới ba tuổi... Sư
Khánh Văn nhận làm con nuôi, bé đã thông minh vẻ người tuấn
tú khác thường, lúc nhỏ đi học nhà sư Vạn Hạnh thấy
khen rằng "đứa bé này không phải người thễờng, sau này
lớn lên ắt có thể giải nguy cơ, gỡ rối làm bực minh chủ
trong thiên hạ".
Nói
về chùa Tiêu là nói đến Thiền sư Vạn Hạnh. Bởi lẽ chùa
Tiêu là chốn tu thiền giảng đạo của nhiều bậc cao tăng
trong đó sư Vạn Hạnh là người trụ trì.
Thiền
sư Vạn Hạnh là một con người tài năng: về đạo thì "linh
thông tam pháp cửu lễu" còn binh pháp thì thuộc lòng binh pháp
của Tôn Tử "Vũ".
Do
có công lao cố vấn cho triều tiền Lê và Lý, Thiền sư Vạn
Hạnh được suy tôn là quốc sư, hiện nay trong chùa Tiêu còn
bài vị thờ sư tổ:
"Lý
triều tể tướng Thiền sư Vạn Hạnh vị".
Sư
thần Ngô Sĩ Liên thừa nhận: "Mắt trông thấy Lý Thái Tổ
biết là người khác thường, đến khi thấy sét đánh thành
vết chữ thì đoán ngay thời thế thay đổi, như thế là có
trí thức vượt người thường".
Nghe
các cụ Đình Bảng kể rằng: Thiền sư Vạn Hạnh sinh ra trong
một gia đình đại thế tộc, nhiều đời làm quan. Gặp thời
loạn thập nhị sứ quân không biết đâu chính, đâu tà đành
thành tâm tu luyện đợi thời cơ xoay chuyển thế cuộc. SưLý
Khánh Văn, sư Lý Vạn Hạnh là hai anh em ruột. Lý Khánh Văn
có công nuôi dưỡng. Lý Vạn Hạnh có công dạy dỗ đào tạo
và huấn luyện người "lãnh đạo" quốc gia. Họ đều là
những cao tăng có kiến thức uyên bác. Năm 1018 Thiền sư Vạn
Hạnh không ốm đau bệnh tật gì mà mất, người thời ấy
đã truyền lại rằng ngài đã hóa thân.
Vào
thập kỷ 90, nhân dân xã Tương Giang, nhà chùa Tiêu Sơn và
những người hảo tâm đã đóng góp công sức xây dựng tượng
Thiền sư Vạn Hạnh trong tưã thế thiền sừng sững giữa
đỉnh Tiêu Sơn.
Cảnh
đấy, người đây đã tạo cảnh quan xứ này thêm trang trọng
và bề thế.
Đến
thăm chùa Tiêu, đọc lại 10 điều tâm niệm của người xưa,
để tưởng nhớ suy ngẫm, học hỏi những gì tốt đẹp về
đạo đức lẽ sống, cách làm người, âu cũng là để cho
lòng ta thanh thản, cho trí óc ta trong sáng hơn. Đồng thời
ta cũng biết thêm một di tích lịch sử và nghệ thuật được
Nhà nước công nhận.
Trần
Văn Thông
