Chùa có ngọn tháp hình cây bút nên gọi chùa Bút Tháp. ở phía tây thôn Bút Tháp, xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành Bắc Ninh (xưa là xã Nhạn Tháp huyện Siêu Loại - Tỉnh Bắc Ninh. Chùa xây từ thời vua Trần Thánh Tông (1258-1278), khi hoà thượng Huyền Quang đến tu, ông là một nhà sư giỏi, đỗ tiến sĩ 1297, và là một trong 3 vị tổ của giáo phái "Trúc Lâm". Ông cho xây ngọn tháp cao 9 tầng trang trí hình hoa sen. Năm 1644, công chúa Diệu Tuệ và hoàng hậu Diệu Viên đến tu ở chùa này, nhà sư Minh Hành người (Trung Quốc) có danh tiếng làm hoà thượng. Đến năm 1647, chúa Trịnh Tráng cho trùng tu lại chùa theo kiểu chùa của Trung Quốc (dưới sự hướng dẫn của hoà thượng Minh Hành).

Cầu đá Chùa Bút Tháp (Ninh Phúc Tự) là ngôi chùa cổ, nằm ven đê bờ nam sông Đuống, thuộc làng Bút Tháp, xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Bút Tháp - vùng Dâu chính là Trung tâm Phật giáo đầu tiên trên đất Việt Nam, ra đời cách đây ngót hai ngàn năm. Theo sách Địa chí Hà Bắc (1982) thì chùa có từ đời Vua Trần Thánh Tông (1258 - 1278). Thiền sư Huyền Quang (đỗ Trạng nguyên năm 1297) đã trụ trì ở đây. Ông cho dựng ngọn tháp đá cao 9 tầng có trang trí hình hoa sen. Đến thế kỷ 17, chùa đã trở nên nổi tiếng với sư trụ trì là Hòa thượng Chuyết Chuyết. Năm 1644, Hòa thượng viên tịch, ông được vua Lê phong là "Minh Việt Phổ Giác Quảng Tế Đại Đức Thiền Sư". Tiếp đó, người kế nghiệp trụ trì chùa Bút Tháp là Thiền sư Minh Hạnh, học trò xuất sắc của Hòa thượng Chuyết Chuyết. Vào thời gian này, Hoàng thái hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc (Diện Viên) đã rời bỏ cung thất, về đây tu hành. Thấy chùa bị bể nát nhiều, bà cùng con gái là công chúa Lê Thị Ngọc Duyên (Diệu Tuệ), xin phép Chúa Trịnh Tráng, rồi bỏ tiền của, ruộng lộc ra công đức để trùng tu lại ngôi chùa. Đến năm 1647, chùa mới được làm xong. Chùa kiến trúc theo kiểu "Nội Công Ngoại Quốc". Về cơ bản, quy mô và cấu trúc của chùa Bút Tháp hiện nay chính là ngôi chùa được xây dựng trong thời kỳ đó. Chùa nhìn hướng nam, toàn bộ kiến trúc của chùa nằm trên một trục dài hơn 100 m. Cụm kiến trúc chính, tính lần lượt từ phía ngoài vào, là các công trình: Tam quan, gác chuông, nhà Tiền đường, nhà Thiêu hương, Nhà Thượng điện, cầu đá (bắc qua ao sen nhỏ) - Tích Thiện am (Tòa cửu phẩm liên hoa), nhà Trung, phủ thờ, nhà Hậu đường. Hai dãy hành lang, mỗi dãy 26 gian, chạy dọc từ hồi nhà tiền đường ra phía sau, nh­ ôm gọn lấy cụm kiến trúc này. Bên trái chùa là nhà tổ, bên phải là cây tháp đá nổi tiếng: Tháp Báo nghiên (tháp bút), phía sau là ngọn tháp Tôn Đức.
Tháp Bút Chùa được trùng tu vào các năm 1739, 1903, 1915, 1921 và gần đây vào năm 1992 - 1996. Đây là ngôi chùa có kiến trúc quy mô hoàn chỉnh nhất còn lại ở Việt Nam.

Chùa Bút Tháp nổi tiếng gần xa, bởi đây là một di tích cổ, một danh lam thắng cảnh, trải qua m­a nắng suốt hơn 350 năm, vẫn tồn tại gần như nguyên vẹn. Chùa càng nổi tiếng bởi những công trình - tác phẩm nghệ thuật xuất sắc như Tháp Bút (cao hơn 13 mét), tháp Tôn Đức (cao hơn 10 mét), Tòa cửu phẩm liên hoa, những bức tranh đá được chạm khắc trên các cây tháp và trên những lan can đá chạy quanh nhà Thượng điện. Và đây nữa, hơn 100 pho tượng cổ đang được lưu giữ trong chùa, trong đó có tượng Phật bà Quan Âm nghìn tay nghìn mắt  - một kiệt tác vào loại độc nhất vô nhị trong các di sản văn hóa cổ xưa. Chùa Bút Tháp đã được Nhà nước xếp hạng di tích lịch sử văn hóa và thường xuyên được chính quyền địa phương chăm lo giữ gìn, tôn tạo. Với những giá trị độc đáo, Chùa Bút Tháp không chỉ là nơi thu hút và mến mộ của khách thập phương đến le Phật mà còn là điểm du lịch hấp dẫn đối với du khách trong nước và nước ngoài. Đến Bút Tháp và bắt đầu từ Bút Tháp, du khách có thể mở đầu một chuyến tham quan, du lịch kỳ thú trên miền đất cổ kính với thành cổ Luy Lâu, Chùa Dâu - đất Phật, đền Lý Bát Đế (làng Đình Bảng), xa hơn chút nữa là làng tranh Đông Hồ đượm hồn dân tộc.

Thế Tân

Xem Tiếp Trang 3: Bí ẩn của pho tượng Phật chùa Bút Tháp
 
 

TVHS