MỤC
LỤC
Lời
Giới Thiệu
Lời
Người Dịch
Tiểu
Sử Tác Giả
PHẦN
I
Chết
Có Thật Đáng Sợ Không?
Sợ
Chết
Bệnh
Và Chết
Danh
Thơm Còn Mãi
Triết
Lý Đạo Phật
Nguyên
Nhân Của Khổ Đau
Ai
Cũng Phải Chết
Năm
Uẩn.
Tái
Sanh.
Nguyên
Nhân Cái Chết
Đương
Đầu với Biến Cố
Chết
Không Tránh Được
Bổn
Phận và Trách Nhiệm
Ái
Dục và Vô Minh
Suy
Gẫm về Cái Chết
Chết
Là Một Phần Của Đời Sống.
Sống
Có Ý Thức
Chết
Xứng Đáng.
Chết
Nhẹ Nhàng
Ngày
Hôm Nay Tôi Chết |
PHẦN
II
Người
Phật Tử Nên Làm Gì?
Bổn
Phận Cha Mẹ
Khóa
Lễ Cầu Phước Cho Các Em
Tại
Sao Nương Tựa Nơi Phật
Giáo
Dục Và Văn Hóa Người Phật Tử
Hôn
Nhân.
Nghi
Thức Tôn Giáo.
Những
Điều Cấm Kỵ
Bùa
Chú Và Ma Thuật
Hình
Ảnh, Nước Thánh, Xâu Chuỗi.
Ốm
Đau.
Chết
Trước
Tang Lễ
Tang
Lễ
Chôn
Và Hỏa Táng
Lưu
Giữ Tro Cốt
Thời
Gian Để Tang.
Nghi
Thức Sau Tang Lễ.
Bố
Thí Cúng Dường.
Kết
Luận |
LỜI
GIỚI THIỆU
Nếu
quý vị vượt qua sự sợ hãi thì có thể vượt qua tất cả.
Nếu quý vị không sợ chết thì sẽ đối diện với cái chết
một cách bình tĩnh. Cuốn sách: "Chết Có Thật Đáng Sợ
Không?" của Hòa-Thượng Tiến-Sĩ K. Sri Dhammananda do Thầy
Thích Tâm Quang chuyển ngữ với lời văn trong sáng, nhẹ nhàng,
giản dị, dễ hiểu và thu hút người đọc từ trang đầu
đến trang cuối, sẽ đem lại cho quý độc giả những điều
cần biết khi từ giã cõi đời này.
Quyển
sách nhỏ này sẽ dẫn dắt người đọc đi một hành trình
thật xa từ sự sống để chuẩn bị cho sự chết nhẹ nhàng,
bình tĩnh không than van không khóc lóc. Chúng ta đến cuộc
đời này một cách hồn nhiên thì chúng ta ra đi một cách
bình thản. Người ỏ lại cũng phải đối diện với sự
thật của cuộc đời rồi cũng sẽ lần lượt tới phiên
mình. Biết về sự chết không phải để bi quan, nhưng để
chúng ta làm điều thiện, tránh điều ác bởi vì sau khi chết
chúng ta chỉ mang theo hành vi thiện ác mà chúng ta đã làm.
Chết
không phải là hết mà chỉ là sự thay đổi; vậy thì tại
sao chúng ta lại sợ chết? Chắc chắn quyển sách này sẽ
đem lại cho quý độc giả một chút suy tư. Thần chết không
từ chối một ai, không phân biệt tuổi tác, nam hay nữ, vậy
thì tại sao chúng ta không chuẩn bị cuộc hành trình ra đi
vĩnh viễn ngay từ bây giờ?
Đọc
"Chết Có Thật Đáng Sợ Không?" và chuyển quyển sách này
đến những người thân của chúng ta để cùng đọc, để
cùng có thái độ bình thản lúc ra đi không sợ hãi, không
lo âu, và người ỏ lại không đau đớn vì chết là sự hiển
nhiên không ai tránh khỏi.
Chúng
tôi chân thành cầu nguyện Chư Phật Mười Phương gia hộ
cho Thầy Thích Tâm Quang mọi điều tốt đẹp, sức khỏe đầy
đủ để tiếp tục sứ mạng hoằng pháp lợi sanh và hy vọng
cuốn sách nhỏ này sẽ được hưởng ứng nồng nhiệt của
các Phật Tử khắp nơi trên thế giới.
Mùa
Xuân Năm Đinh Sửu 1997
KIỀU
MỸ DUYÊN
-ooOoo-
LỜI
NGƯỜI DỊCH
Cái
chết có thật đáng sợ không? Thông thường con người chúng
ta, ai cũng sợ chết. Nhưng thực ra cái chết không đáng sợ
như chúng ta tưởng. Cuốn sách nhỏ này do Hòa Thượng Tiến
Sĩ K. Sri Dhammananda là một cuốn sách có giá trị, đáp ứng
được những câu hỏi như chết đi về đâu và chết rồi
đã hết khổ chưa, muốn tránh khỏi sợ hãi cái chết chúng
ta phải làm gì vân vân ..
Ngoài
phần nói về cái chết, phần hai của cuốn sách này Hòa Thượng
Tiến Sĩ K Sri Dhammanda hướng dẫn người Phật Tử chúng ta
phải làm gì trong những trường hợp vui như sanh con, cưới
hỏi và những trường hợp buồn như đau yếu và tang lễ.
Vì người Phật Tử chúng ta còn cố chấp, còn giữ nhiều
những tập tục truyền thống trái với giáo lý của Đức
Phật và làm các tôn giáo khác hiểu lầm nên những nhận
xét cùng những phương pháp rất thực tiễn và cần thiết
nêu lên tại đây giúp chúng ta củng cố nền móng của Phật
Giáo và tránh được sự ngộ nhận.
Nhận
thấy cuốn sách mang nhiều lợi ích thiết thực, tuy tự biết
khả năng yếu kém, nhưng với tấm lòng nhiệt thành, chúng
tôi cố gắng dịch ra Việt Ngữ, hy vọng đóng góp một phần
nhỏ nhoi trong kho tàng Văn Hóa Phật Giáo Việt Nam.
Chúng
tôi xin chân thành cảm tạ Chư Tôn Đức đã khích lệ, góp
nhiều ý kiến bổ ích. Đặc biệt các Đạo Hữu đã góp
phần công đức trong việc ấn hành dịch phẩm này.
Chúng
tôi xin hồi hướng công đức hoằng pháp này lên ngôi Tam
Bảo và cầu nguyện Hồng Ân Tam Bảo thùy từ gia hộ Quý
Vị cùng Bửu Quyến thân tâm thường an lạc và hạnh phúc.
Sau
cùng chúng tôi kính mong Chư Tôn Thiền Đức, các bậc thức
giả cao minh, các bậc thiện trí thức, các bạn đạo ân nhân
hoan hỉ bổ chính những sai lầm thiếu sót để cuốn sách
được hoàn chỉnh hơn trong kỳ tái bản.
Ngày
9 Tháng 03 Năm 1997
Tỳ
Kheo THÍCH TÂM QUANG
-ooOoo-
TIỂU
SỬ ĐẠI LÃO HÒA THƯỢNG TIẾN SĨ K. SRI DHAMMANANDA MAHA NAYAKA
THERA
Đại
Lão Hòa-Thượng Tiến sĩ K. Sri Dhammananda, Trưởng Lão Tăng
Già Mã Lai Á, phục vụ Phật Giáo Mã Lai trên 42 năm trong các
chức vụ như một vị lãnh đạo tinh thần, một học giả,
một cố vấn và một thiện hữu. Ngài sanh ngày 18 Tháng Ba
Năm 1919 tại làng Kirinde, Tỉnh Matara phía nam Sri Lanka (Tích
Lan).
Ngài
khởi đầu việc học hành theo nền giáo dục thế tục khi
Ngài được 7 tuổi và tuy còn nhỏ Ngài đã phát triển mối
quan tâm đặc biệt đến Phật giáo. Được sự giúp đỡ
của một người cậu là Sư Trưởng tại ngôi chùa địa phương
và người mẹ tận tâm của Ngài, Ngài thọ Sa Di giới vào
năm 12 tuổi. Ngài được đặt pháp danh là "Dhammananda"
có nghĩa là "Người chứng nghiệm hạnh phúc qua Phật Pháp"
.
Sau
mười năm tu học chuyên về giáo lý Đức Phật, năm 26 tuổi
Ngài tốt nghiệp văn bằng Ngôn Ngữ Học, Triết Lý, và Quy
Tắc Pali Viện Đại Học Vidyalankara Pirivena.Ngài tốt nghiệp
Cao Học Triết Lý Ấn Độ năm 1949 tại Viện Đại Học Beneres
(Ba-Lã-Nại).Sau khi phục vụ 3 năm tại Sri Lanka, Ngài được
tuyển chọn đi hoằng Pháp tại Mã Lai.
Vào
các thập niên 50 và 60, Phật Giáo bị giới trí thức Trung
Hoa tại Mã Lai coi rẻ và nghĩ rằng Đạo Phật chỉ là mê
tín dị đoan. Qua Hội Truyền Bá Giáo Lý Phật Đà, Ngài đã
phát hành các tài liệu, các loại sách về mọi phương diện
của Phật Giáo và kết quả một số đông đã nhận thức
được giáo lý chân chính của Đức Phật. Ngài đã phát hành
các cuốn sách rất phổ thông như " Người Phật Tử Tin Gì",
"Làm Thế Nào Để Sống Khỏi Sợ Hãi và Lo Lắng", "Hạnh
Phúc Lứa Đôi", "Nhân Loại Tiến Về Đâu" và "Thiền Định-Con
Đường Duy nhất".
Tuy
không phải là một nhà truyền giáo hùng biện, nhưng Ngài
đã thành công cảm hóa tư tưởng của cả giới thanh niên
lẫn trí thức với một lối trình bầy Giáo Pháp của Đức
Phật một cách rõ ràng, đơn giản và khoa học. Ngài nhận
được các Văn Bằng Tiến Sĩ Danh Dự của nhiều Đại Học
trên thế giới và cũng được ân thưởng Tước Vị Johan
Setia Mahkota bởi Hoàng Đế Mã Lai. Ngài cũng có, như Đức
Phật mô tả, Bẩy Đức hạnh cao quý của một Đại nhân
trong Kinh Sakha Sutta (A.N. 4:31): Ngài là người đáng yêu, đáng
kính trọng, học thức, là một cố vấn, một người nhẫn
nại chịu nghe, thâm trầm trong đàm luận, và không bao giờ
cổ xúy một cách vô căn cứ.
BENNY
LIOW WOON KHIN
-ooOoo-
PHẦN
I
CÁI
CHẾT CÓ THẬT ĐÁNG SỢ KHÔNG?
MẠNG
SỐNG MONG MANH - CÁI CHẾT LÀ ĐIỀU CHẮC CHẮN
Đó
là câu châm ngôn nổi tiếng trong Đạo Phật. Biết rõ cái
chết là điều chắc chắn và là một hiện tượng tự nhiên
mà mọi người phải đương đầu, chúng ta không nên sợ chết.
Theo bản năng, tất cả chúng ta đều sợ chết vì chúng ta
không biết làm sao để tránh khỏi nó. Chúng ta thích bám víu
vào đời sống, vào thân xác của chúng ta, vì vậy trở nên
đầy tham dục và luyến ái.
Một
đứa nhỏ ra đời đem niềm vui và hạnh phúc cho những người
thân yêu. Dù người mẹ đau đớn cùng cực lúc sanh nhưng
vẫn vui mừng và thích thú ngắm nhìn đứa con mới sanh. Người
mẹ cảm thấy được đền bù xứng đáng sau nhiều khó khăn
đau đớn phải chịu đựng. Tuy nhiên đứa trẻ lọt lòng
ra đã khóc hình như nó muốn nói ra nó cũng phải chịu đau
khổ của kiếp người. Đứa trẻ trở thành một thiếu niên
rồi trưởng thành, tạo các loại hành vi tốt và xấu. Rồi
nó trở nên già nua, và cuối cùng từ giã cõi đời này, bỏ
lại bạn bè và thân quyến đau buồn: Đó là bản chất cuộc
sống của một con người. Con người cố gắng tránh khỏi
nanh vuốt của tử thần nhưng không một ai có thể thoát khỏi.
Đến lúc gần chết, đầu óc liên tưởng đến của cải
tích lũy, và lo sợ quá đáng về những đứa con thân yêu
của mình. Cuối cùng, nhưng không kém phần quan trọng, con
người lo lắng quá sức về thân xác quý báu của mình; mặc
dù với sự chăm sóc chu đáo và cẩn trọng nhưng nay đã suy
nhược, kiệt quệ và tan rã. Thật đau đớn khi phải xa lìa
thân xác. Không thể chịu đựng được thế nhưng không tránh
nổi. Đó là tâm trạng của mọi người khi từ giã cõi đời
này với than van rền rĩ. Sự đau đớn về cái chết thật
là khủng khiếp, đó là thái độ của kẻ do ngu muội mà
ra.
SỢ
CHẾT
Con
người lo âu không phải vì ngoại cảnh mà vì hy vọng và
tưởng tượng về đời sống tương lai của mình. Cái chết,
chẳng hạn, tự nó không khủng khiếp và khiếp sợ hay kinh
hãi chỉ do tâm trí của chúng ta tưởng tượng mà ra. Chúng
ta thường không đủ can đảm để đối đầu với ý tưởng
về cái chết. Với những kẻ không dám đối đầu với thực
tế, khổ đau thật sự khủng khiếp và không thể chấp nhận
được. Nhưng nếu chúng ta biết đương đầu với sự thật,
nó sẽ làm dịu bớt hay loại trừ cái khủng khiếp của sự
sợ hãi. Đời sống ví như một viên đạn lao tới mục tiêu,
tức là cái chết. Hiểu như vậy, chúng ta phải can đảm trực
diện với hiện tượng tự nhiên này. Muốn được tự do
trong đời sống, chúng ta phải không sợ chết. Sợ hãi chỉ
đến với những kẻ không hiểu quy luật thiên nhiên. "Dù
ở đâu đi nữa, nếu có phát xuất, thì sợ hãi chỉ phát
xuất nơi người mất trí điên khùng và không bao giờ phát
xuất nơi người khôn ngoan". Đó là lời Đức Phật dạy
trong Kinh Anguttara Nikaya. Sợ hãi chỉ là trạng thái của tâm
thần. Khoa học cho ta thấy quá trình của một cái chết ra
sao? Cái chết chỉ là sự hao mòn sinh lý của cơ thể con người.
Chúng ta đừng sợ hãi và tưởng tượng hay tiên đoán về
những sự khủng khiếp không bao giờ đến để tìm cách chống
lại. Một thầy thuốc nổi tiếng, Sir William Osler nói như
sau: "Theo kinh nghiệm hành nghề của tôi, tôi thấy hầu
hết những người chết không đau đớn và sợ hãi".
Một
nữ y tá lão thành nói: "Hình như thảm kịch lớn nhất đối
với tôi là mọi người suốt đời bị nỗi sợ chết ám
ảnh. Khi chết đến, ta thấy rằng nó cũng tự nhiên như bản
chất cuộc sống. Rất ít người sợ chết khi đã sống trọn
cuộc đời. Theo kinh nghiệm của tôi, tôi chỉ thấy có một
người có vẻ sợ hãi - một phụ nữ đã làm một điều
dữ cho người chị nay đã quá trễ để hối cải".
"Một
điều lạ lùng và đẹp đẽ sẽ đến với dù là đàn ông
hay đàn bà khi họ đã sống trọn đời. Tất cả sợ hãi,
khiếp đảm đều biến mất. Tôi thường ngắm thấy tia sáng
bình minh hạnh phúc trong ánh mắt của họ khi họ nhận thức
điều đó đúng. Đó là tất cả ơn huệ của Tạo Hóa".
Vì
tham sống nên sự sợ chết được hình thành một cách thiếu
tự nhiên. Nó tạo sự lo âu trong đời sống. Vì vậy, con
người sẽ không bao giờ dám mạo hiểm làm điều gì cho dù
đó là lẽ phải. Họ sống trong sợ hãi, lo lắng về bệnh
tật và các tai nạn có thể sẩy ra cướp mất mạng sống
quý giá của mình. Nhận thức chết là điều không tránh nổi,
kẻ yêu đời sống trần thế sẽ đắm trong nhiệt thành cầu
nguyện với niềm hy vọng linh hồn sẽ được lên thiên đàng.
Không một ai có hạnh phúc giữa cơn lốc của sợ hãi và
hy vọng như vậy. Đúng thật khó có thể coi thường hay không
lưu ý đến những bộc phát tự nhiên của bản năng để
tự bảo vệ. Tuy nhiên có một phương pháp để vượt qua
sự sợ hãi. Hãy quên đi quan niệm về cái 'tôi'; hãy đem
tình thương vị kỷ hướng ra ngoài có nghĩa là làm lợi ích
cho nhân loại và tỏ tình thương với người khác. Bất cứ
ai không quên sự thật rằng một ngày nào đó mình sẽ chết
và cái chết không thể tránh khỏi, sẽ hăng hái chu toàn nhiệm
vụ với đồng loại trước khi chết, làm được như vậy
thì bây giờ cũng như mai hậu mọi người chắc chắn sẽ
chiêm ngưỡng kính phục. Say mê phục vụ người khác, chẳng
bao lâu chính bạn sẽ thoát khỏi cái tự kỷ luyến ái nặng
nề, mơ ước, kiêu căng, tự phụ, và tự tôn.
BỆNH
VÀ CHẾT
Bệnh
và chết là việc sẩy ra tự nhiên trong đời sống của chúng
ta, và chúng ta phải chấp nhận điều đó với sự hiểu biết.
Theo thuyết tâm lý hiện đại, nguyên nhân căng thẳng tinh
thần là do việc không dám đương đầu và chấp nhận sự
thực ở đời. Nếu không vượt qua hay khắc phục được
sự căng thẳng đó sẽ gây nên bệnh tật. Trong khi bệnh hoạn
mà quá lo lắng hay thất vọng chỉ làm cho bệnh tăng lên.
Đối với những người có tâm hồn và hành động trong sạch,
chết chẳng có gì đáng sợ. Mạng sống của chúng ta gồm
có tâm trí và thể xác hợp thành và vì vậy tâm trí và thể
xác không chết riêng. Nghiệp báo do những hành động xấu
của chúng ta đã gây nên trong đời trước theo chúng ta vào
lúc tái sanh khiến chúng ta phải chịu những khổ đau trong
đời này. Những khổ đau đó có thể tránh khỏi nếu chúng
ta cố gắng tạo công đức, sống một cuộc đời đạo hạnh,
và có những hành động tốt bất cứ ở đâu hay bất cứ
lúc nào. Làm như vậy, chúng ta có thể đương đầu với cái
chết một cách can đảm và thực tế. Theo lời Phật dạy,
chúng ta không nên tin tưởng vào một vị "cứu tinh" nào có
thể lãnh gánh nặng, và cứu vớt chúng ta khỏi hậu quả
do những hành động sai lầm của chúng ta . Chúng ta luôn luôn
nhớ tới lời khuyên của Đức Phật: "Hãy tin vào mình
để tự cứu, hãy gắng sức và chuyên cần'. Người Phật
Tử không sầu thảm và bi thương trước cái chết của thân
nhân và bạn bè. Không có cái gì có thể ngăn cản được
bánh xe nhân quả. Khi một người chết, nghiệp do họ tạo
nên sẽ theo họ đến cuộc đời mới. Kẻ quen, người thân,
bạn bè và thân quyến chỉ có thể tiễn đưa người chết
đến huyệt mà thôi trong khi người chết mang theo những hành
động tốt hay xấu của mình. Những người còn sống nên
chịu đựng sự mất mát trong bình tĩnh và hiểu biết. Chết
là một tiến trình không thể tránh khỏi ở thế gian này.
Đó là một điều chắc chắn trong vũ trụ này. Cánh rừng
có thể trở thành đô thị và đô thị có thể trở thành
bãi cát. Núi có thể biến thành hồ. Sự biến dạng có thể
xẩy ra ở khắp nơi duy chỉ có cái chết là điều không đổi.
Tất cả mọi thứ chỉ là tạm bợ. Chúng ta có cha ông, và
cha ông của chúng ta cũng có cha ông, nhưng bây giờ họ ở
đâu? Tất cả đều đã quá vãng.
Đừng
nghe kẻ ngụy biện cho rằng chúng tôi đang trình bày một
quan niệm yếm thế bi quan. Đó là quan điểm thực tế nhất
của chủ nghĩa hiện thực. Tại sao chúng ta lại không thực
tế mà mù quáng trước những sự kiện thực tế đó? Có
phải cái chết thiêu đốt mọi thứ? Đúng vậy! Nhưng đừng
quên điều này: Cái chết khiến mọi người hiểu rõ số
phận của mình là dù cao sang đến đâu, hay kỹ thuật và
y khoa tiến bộ đến đâu đi chăng nữa cái chết vẫn như
nhau: Hoặc ở trong quan tài hay trở thành một nắm tro tàn.
Sống và chết là một quá trình liên tục cho đến khi chúng
ta trở nên toàn hảo.
DANH
THƠM CÒN MÃI
Đức
Phật dạy: "Thân xác của con người tuy thành tro bụi nhưng
danh tiếng của họ vẫn còn". Ảnh hưởng của kiếp trước
đôi khi rất sâu và mạnh hơn ảnh hưởng của thân xác đang
sống với một số khả năng hạn hẹp. Đôi khi chúng ta cảm
nghĩ và hành động theo tư tưởng của những người mà xác
thân đã thành tro bụi. Tư tưởng đó rất quan trọng trong
mỗi hành động của chúng ta. Mỗi người sống là một phần
thân xác của tổ tiên đã khuất. Trong ý nghĩ này, chúng ta
có thể cho rằng những bậc anh hùng thời đại, những triết
gia vĩ đại, các hiền triết, những thi nhân và nhạc sĩ của
mỗi dân tộc đang sống với chúng ta. Vì chúng ta liên hệ
đến những liệt sĩ và những nhà tư tuởng trong quá khứ,
chúng ta có thể chia sẻ những tư tưởng khôn ngoan, những
lý tưởng cao quý, và cả đến âm nhạc bất diệt qua nhiều
thời đại. Dù rằng thân xác đã chết, nhưng ảnh hưởng
của họ vẫn còn. Xác thân chẳng là gì cả, nó chỉ là sự
tổng hợp trừu tượng, một hỗn hợp luôn luôn thay đổi
của các thành phần hóa học Con người phải hiểu rằng đời
sống của mình như một giọt nước trong một con sông đang
chảy và nên vui vẻ đóng góp một phần của mình cho dòng
sông cuộc sống.
Không
hiểu rõ bản chất của đời sống, con người sẽ bị chìm
đắm trong vũng bùn ngu muội của thế gian và rên rỉ khóc
than. Nhưng khi hiểu được thực chất của mình, con người
sẽ từ bỏ tất cả những cái tạm bợ và tìm trạng thái
Vĩnh Cửu. Trước khi đến trạng thái Vĩnh Cửu, con ngưòi
phải đương đầu với cái chết này đến cái chết khác.
Vì cái chết không nghĩa lý gì, con người không nên ngăn chặn
sự tiếp diễn không ngừng cái vòng sanh tử.
Theo
Đạo Phật, không có kiếp sống đầu và kiếp sống cuối
cùng của chúng ta trên thế gian này. Nếu bạn làm điều thiện
với lòng tin tưởng, bạn sẽ có một kiếp sau tốt đẹp
hơn. Mặt khác, nếu bạn cảm thấy bạn không muốn tái sanh
mãi mãi, và muốn đi đến cứu cánh đó, bạn phải cố gắng
phát triển tâm trí, loại bỏ mọi tham dục và tinh thần ô
trược .
TRIẾT
LÝ ĐẠO PHẬT
Một
vị Thánh cao thượng đã đạt đến mức toàn hảo không khóc
than khi những người thân và những người gần gũi qua đời
vì Ngài đã hoàn toàn quét sạch hết mọi cảm xúc. Ngài A
Na Luật, một vị A La Hán, không khóc than khi Đức Phật qua
đời. Tuy nhiên Ngài A Nan lúc đó chỉ là một Tu Đà Hoàn
mới đạt được quả vị thứ nhất trong các bậc Thánh,
đã không kìm giữ được khóc than. Các tỳ kheo than khóc phải
nhớ quan điểm của Đức Phật về những hoàn cảnh có bản
chất như vậy:
"Ông
A Nan! Có phải Đức Phật đã dạy chúng ta rằng những gì
sanh ra, những gì tồn tại và những gì duyên hợp đều đi
đến tan rã (Thành, Trụ, Hoại, Diệt)? Đó là tính chất của
duyên hợp. Khi duyên hợp xuất hiện rồi lại mất đi - có
thành thì phải có hoại - Và khi những duyên hợp đó hết,
Tịch Tịnh hiện tiền".
Những
lời dạy trên đây mô tả nền móng cấu trúc của Triết
Lý Phật Giáo.
NGUYÊN
NHÂN CỦA KHỔ ĐAU
Nguyên
nhân của các buồn phiền và khổ đau là do Luyến Ái dưới
mọi dạng thức. Nếu chúng ta muốn tránh khổ đau, chúng ta
phải bỏ luyến ái - không phải chỉ luyến ái người mà
luyến ái của cải nữa. Đó là sự thực căn bản, là bài
học mà cái chết dạy ta. Luyến ái cung cấp cho chúng ta nhiều
thứ để thỏa mãn cảm xúc của chúng ta, và dẫn ta vào con
đường trần tục. Nhưng cuối cùng luyến ái trở thành nguyên
nhân của đau khổ. Nếu không học điều này, cái chết có
thể tấn công và khủng bố chúng ta. Sự kiện này đã được
Đức Phật soi sáng rõ ràng. Ngài dạy: "Cái chết sẽ mang
con người đi khỏi dù người đó cố bám lấy con cái và
của cải, giống như một trận lụt lớn cuốn sạch cả ngôi
làng đang ngủ".
Lời
dạy này ngụ ý là nếu ngôi
làng đó tỉnh thức và cảnh
giác thì có thể tránh khỏi sự tàn phá của lũ lụt.
AI
CŨNG PHẢI CHẾT
Chúng
ta hãy nghiên cứu Đức Phật giải quyết vấn đề cho hai
người, vì luyến ái mà cái chết làm cho đau khổ. Một người
là Bà Kisagatomi. Đứa con trai duy nhất của bà ta bị rắn
cắn chết. Bà ta bồng đứa con trai chết đến cầu cứu Đức
Phật. Đức Phật bảo Bà hãy đem đến cho Đức Phật một
vài hạt giống cải (mù tạc) của một gia đình không có
ai chết, Đức Phật sẽ chữa cho. Nhưng Bà ta không thể tìm
thấy một gia đình nào mà không có người chết. Tất cả
các gia đình mà Bà đã đến thì không nhà nào là không khóc
than hay đã khóc than về cái chết của người thân vào một
lúc nào đó. Bà đã hiểu sự thực đắng cay: cái chết rất
phổ biến. Cái chết giáng xuống tất cả mọi người và
không chừa ai cả. Buồn đau là di sản đối với mọi người.
Một
người khác được Đức Phật dạy là Patacara. Trường hợp
của Bà này buồn thảm hơn. Chỉ trong một thời gian ngắn,
Bà mất hai đứa con, chồng, anh em, cha mẹ và tất cả của
cải. Buồn đau đến mất trí, Bà đã lõa lồ chạy như điên
như dại trên đường phố cho đến khi gặp Đức Phật. Đức
Phật đã giúp Bà trở lại bình thường bằng cách giảng
giải cho Bà nghe là cái chết là một hiện tượng tự nhiên
của tất cả mọi người.
"Con
đã đau khổ nhiều lần như thế này, chứ không phải lần
này thôi, Patacara; con đã đau khổ nhiều lần trong những tiền
kiếp của con. Đã lâu, con đau khổ vì cái chết của cha,
mẹ, con cái và những người thân của con. Khi con đau khổ
như vậy, nước mắt của con thật nhiều hơn nước ở biển
cả".
Cuối
cùng, Patacara nhận thức được cái vô thường của cuộc
đời. Patacara và Kisagotami hiểu rõ cái khổ và cả hai đều
cảm nhận được sự đau khổ của cái chết . Bằng cách
hiểu sâu xa Đế Thứ Nhất của Tứ Diệu Đế về "khổ"
thì ba Đế còn lại cũng hiểu được. Ngài nói: "Này các
tỳ kheo, đây là khổ, nguyên nhân của khổ, đây là diệt
khổ, và con đường dẫn đến chấm dứt kh?".
NĂM
UẨN
Chết
là sự tan rã của Uẩn. Những Uẩn này là thọ, tưởng, hành,
thức, và sắc hay vật chất. Bốn nhóm đầu thuộc về tinh
thần hay nama, họp thành đơn vị của thức. Nhóm thứ năm,
rupa là vật chất hay vật lý uẩn. Sự phối hợp của tâm
vật lý đó theo quy ước được đặt cho một cá nhân, một
con người hay cái Tôi. Cho nên những cá thể hiện hữu như
thế không phải là những cá nhân nào mà là hai thành phần
cấu tạo cơ bản của tinh thần và vật chất, thành phần
này là những hiện tượng hiếm. Chúng ta không coi năm uẩn
là những hiện tượng mà là một thực thể vì lẽ do cái
tâm tự lừa dối của chúng ta, do ham muốn bẩm sinh của chúng
ta cho những thứ nói trên là của ta để thoả mãn cái Ngã
quan trọng của chúng ta.
Chúng
ta sẽ thấy được bộ mặt thật của sự vật nếu chúng
ta chịu nhẫn nại và có ý chí . Nếu chúng ta quay vào nội
tâm và quán chiếu bề sâu của tâm khảm, chú tâm và nhận
xét một cách khách quan, không hề liên tưởng đến bản ngã
trong một thời gian như Đức Phật dạy trong kinh Sati Patthana,
chúng ta sẽ thấy năm uẩn, không phải là một thực thể
mà mà một loạt các tiến trình vật chất và tinh thần. Rồi
chúng ta không còn lầm lẫn cho cái bề ngoài là thật. Chúng
ta sẽ nhìn thấy năm uẩn này phát sanh và biến đi liên tục
nhanh chóng. Chúng luôn luôn biến đổi từng phút từng giây,
không bao giờ Tĩnh mà Động, không bao giờ là Thực Thể mà
luôn luôn Biến Hiện.
TÁI
SANH
Bốn
uẩn hay thức và ba nhóm của yếu tố tinh thần (Thọ, Tưởng,
và Hành), tạo thành Nama hay đơn vị của thức, biến chuyển
không ngừng, nổi lên rồi biến đi không cùng một khuôn mẫu
vì những khuôn mẫu đó cũng biến hóa luôn. Chúng phải lập
lại ngay một nền tảng tự nhiên mới (Sắc) - một lớp vật
chất tươi tốt như trước - để hoạt động điều hòa.
Nghiệp quả hành động như một định luật, và định luật
này điều khiển việc sắp xếp năm uẩn sau khi chết. Kết
quả là"tái sanh" .
YẾU
TỐ VÀ NĂNG LƯỢNG
Tóm
lại, sự phối hợp của năm uẩn gọi là sanh và sự hiện
hữu của những uẩn đó được gọi là đời sống. Sự tan
rã của chúng gọi là chết (tử), và sự tái phối hợp của
những uẩn ấy gọi là tái sanh. Tuy nhiên, một người bình
thường không dễ dàng gì hiểu được tại sao những cái
gọi là uẩn đó lại có thể tái phối hợp. Chúng ta cần
hiểu rõ bản chất của các yếu tố (năm uẩn), năng lượng
tinh thần (hay sức mạnh tinh thần), định luật về nghiệp
quả, và sự song hành của năng lượng vũ trụ (Khí) rất
quan trọng. Một số người cho rằng cái chết là sự tan rã
của năm uẩn và sau đó, chẳng còn gì tồn tại nữa. Có
người lại cho rằng chết có nghĩa là sự chuyển tiếp linh
hồn từ một thân xác này đến một thân xác khác; và với
một số người khác nữa, chết là sự kìm giữ vĩnh viễn
một linh hồn chờ đợi ngày Xét Xử.. Tuy nhiên với người
Phật Tử, chết chẳng là gì cả mà chỉ là tạm chấm dứt
một hiện tượng tạm thời. Chết chưa phải là một sự
hủy diệt hoàn toàn của cái được gọi là chúng sanh.
NGUYÊN
NHÂN CÁI CHẾT
Theo
Đạo Phật, Chết xẩy ra do một trong bốn nguyên nhân sau đây:
I.
Mạng căn (hay thọ mạng) của chúng sanh mỗi loài đã hết.
Cái chết này là mạng triệt (Ayukkhaya)
II.
Sức hành của Nghiệp tạo nên đời sống đã kiệt. Cái chết
này gọi là Khamma-kkhaya (Nghiệp dĩ)
III.
Sự chấm dứt cùng một lúc của hai nguyên nhân trên - Ubbayakkhaya
.
IV.
Cuối cùng có thể do những hoàn cảnh bên ngoài như tai nạn,
biến cố bất ngờ, hiện tượng thiên nhiên, hay Nghiệp quả
từ kiếp trước không đề cập tại điều II. Cái chết này
gọi là Upacchedake.
Có một
sự tương đồng rất đúng để giải nghĩa bốn trường hợp
chết trên đây: Một ngọn đèn dầu có thể tắt do một trong
bốn nguyên nhân:
I.
Bấc trong ngọn đèn đã cháy hết. Điều này giống như cái
chết vì thời gian cho một kiếp đã hết.
II.
Dầu đã cạn giống như Nghiệp lực đã hết.
III.
Dầu và bấc đã cháy hết cùng một lúc giống như cái chết
do cả hai nguyên nhân phối hợp đề cập tại I và II.
IV.
Hiệu quả của các yếu tố bên ngoài như gió thổi làm đèn
tắt - giống như chết do các nguyên nhân ngoại cảnh.
Cho nên,
Nghiệp quả không phải là nguyên nhân duy nhất của cái chết.
Có những nguyên nhân bên ngoài gây ra cái chết. Giáo lý của
Đức Phật minh định rõ ràng Nghiệp quả không thể giải
thích tất cả những việc xẩy ra trong đời sống của chúng
ta.
ĐƯƠNG
ĐẦU VỚI BIẾN CỐ
Làm
sao chúng ta có thể đương đầu với các điều không tránh
được này một cách tốt nhất? Nên tiên liệu và suy nghĩ
là cái chết trước sau cũng phải đến.. Điều này không
có nghĩa là người Phật Tử quan niệm cuộc đời là ảm
đạm. Chết là một sự thực, và ta phải đương đầu - và
Phật Giáo là tôn giáo của lý trí huấn luyện các đệ tử
trực diện với các sự kiện, dù các sự kiện này làm ta
không hài lòng. Trưởng Giáo Nanak, vị khai sáng ra Đạo Sikh
nói: "Thế gian sợ chết, với tôi, chết đem niềm vui". Thật
rõ ràng những vĩ nhân và những người cao thượng không sợ
chết và sæn sàng chấp nhận nó. Nhiều vĩ nhân đã hy sinh
mạng sống của mình để người khác được hạnh phúc. Tên
tuổi của các vị này đã được lưu truyền trên bảng vàng
lịch sử thế giới cho hậu thế.
CÁI
CHẾT KHÔNG TRÁNH ĐƯỢC
Thật
là một nghịch lý khi chúng ta thấy cái chết đã cướp đi
biết bao sinh mạng của nhân loại nhưng chúng ta ít khi nghĩ
đến cái ý tưởng đó là chúng ta cũngthế, trước sau cũng
trở thành nạn nhân của tử thần. Vì quá lưu luyến với
cuộc đời, chúng ta không muốn mang trong lòng tư tưởng yếu
đuối, nhưng thực tế cái chết là một sự thật hiển nhiên.
Chúng ta muốn chấm dứt ý nghĩ ghê gớm đó và tự lừa dối
mình rằng chết là một điều xa vời, một điều không cần
phải lo lắng. Chúng ta phải có đủ can đảm để đương
đầu với biến cố ấy. Chúng ta phải sæn sàng trực diện
với sự thực trần trụi này. Chết là điều có thật. Nếu
chúng ta nhận thức được như vậy, và biết rằng cái chết
không tránh khỏi; chúng ta hãy coi nó như một sự bình thuờng
chứ không phải là một biến cố đáng sợ để khi nó đến,
chúng ta sẽ đương đầu với nó một cách bình tĩnh, can đảm
và tự tin.
BỔN
PHẬN VÀ TRÁCH NHIỆM
Biết
rằng một ngày nào đó, cái chết sẽ cướp mạng sống của
ta, chúng ta phải bình tĩnh, can đảm và tự tin để làm tròn
bổn phận và trách nhiệm với gia đình. Chúng ta không nên
chần chừ chu toàn trách nhiệm và bổn phận của chúng ta.
Những việc gì có thể làm được hôm nay, đừng để đến
ngày mai. Chúng ta không nên phí phạm thì giờ và sống một
cách hữu ích. Những bổn phận đối với vợ, chồng và con
cái đứng hàng ưu tiên phải được thi hành đúng lúc. Để
tránh gây căng thẳng và khó khăn cho gia đình, chúng ta đừng
chờ đợi đến phút cuối cùng mới viết di chúc. Cái chết
có thể đến với chúng ta bất cứ lúc nào - nó không chừa
ai cả và không chờ đợi. Chúng ta nên can đảm trực diện
với biến cố tối hậu này với hy vọng và tin tưởng rằng
chúng ta đang chuẩn bị cho đời sống kế tiếp.
ÁI
DỤC VÀ VÔ MINH
Có
thể chế ngự được cái chết không? Câu trả lời là Có!
Có chết vì có sanh. Sự tiếp diễn không ngừng của cái sanh
được gọi là luân hồi. Nếu chu trình của sự sống ngưng
lại, cái chết có thể chấm dứt ngay tại giai đoạn Vô Minh
(Avijja) và Ái Dục (Tanha ) - Đó là gốc rễ của cái vòng
sanh tử cần phải tiêu diệt. Cho nên, nếu cắt được Ái
Dục và Vô Minh, sanh đuợc chế ngự, chết bị chinh phục,
luân hồi siêu thoát, và Niết Bàn hiện tiền.
Chúng
ta phải hiểu là mọi vật trong vũ trụ này đều không có
thật, và cuộc sống chỉ là ảo mộng. Nếu chúng ta dùng
khoa học hay triết lý để phân tách, cuối cùng chúng ta khám
phá thấy không có gì cả mà chỉ là hư không. Gandhi đã từng
nói:
"Sợ
chết chẳng khác gì sợ bỏ một cái áo cũ đã rách". Vì
luyến ái, chúng ta rất đau khổ khi mất người mình thương
yêu. Việc này xẩy ra cho Bà Visakha, một đệ tử hết lòng
trong thời Đức Phật. Khi đứa cháu gái yêu dấu của Bà
chết, Bà tìm đến Đức Phật để yêu cầu Đức Phật giải
cứu cho Bà khỏi phiền não.
"Này
Visakha, ngươi có muốn có nhiều con nhiều cháu như số trẻ
trong thành phố này không? " Đức Phật hỏi Bà.
-"Thưa
vâng, bạch Đức Thế Tôn, dĩ nhiên là con thích".
-"Này
Visakha, nếu vậy, ngươi sẽ khóc khi chúng chết phải không?
Những ai có một trăm thứ yêu dấu, những người đó có
một trăm điều phiền não. Kẻ không có thứ gì yêu dấu,
kẻ đó không có phiền não. Người như vậy mới thoát khỏi
phiền não".
Khi
chúng ta mang lòng luyến ái, chúng ta phải chuẩn bị chịu
đựng phiền não trong lúc chia ly.
Tham
sống đôi khi làm cho người ta sợ chết. Chúng ta không dám
chấp nhận rủi ro thậm chí vì một lý tưởng chính đáng.
Chúng ta sợ hãi là bệnh tật hay tai nạn sẽ chấm dứt cuộc
đời hình như quý giá của chúng ta. Biết rằng chết là điều
tất nhiên, chúng ta hy vọng và cầu nguyện cho linh hồn được
lên Trời để xác thân chúng ta được yên ổn và gìn giữ.
Tin tưởng như vậy bắt nguồn từ những tham vọng mãnh liệt,
muốn có một đời sống trường cửu.
Mỗi
người, mỗi cá nhân phải biết rõ vai trò của cái chết
nó định đoạt số phận của mình. Dù là hoàng tộc hay bình
dân, giàu hay nghèo, mạnh hay yếu, nơi an nghỉ cuối cùng của
thân xác con người là ở trong quan tài chôn sâu sáu tấc,
hoặc trong bình đựng tro cốt, hoặc ở dưới nước.
Tất
cả nhân loại phải đương đầu và chịu chung một số phận.
Vì ngu si không hiểu thực chất của đời sống, chúng ta thường
rên rỉ khóc than. Khi ta hiểu được thực chất của đời
sống, chúng ta có thể nhìn thẳng cái vô thường của tất
cả mọi duyên hợp và tìm cách giải thoát. Nếu chúng ta không
thoát khỏi những trói buộc của cuộc đời, chúng ta sẽ
phải đối mặt với cái chết mãi mãi. Về phương diện này,
vai trò của cái chết thật rõ ràng. Nếu người ta không chịu
nổi cái chết, thì họ phải hết sức cố gắng để vượt
qua cái vòng sanh tử, tử sanh.
SUY
GẪM VỀ CÁI CHẾT
Tại
sao chúng ta phải nghĩ về cái chết? Tại sao ta phải suy gẫm
nó? Đức Phật không những chỉ khuyến khích chúng ta nói
về cái chết, Ngài cũng khuyên chúng ta suy gẫm nó và nghĩ
đến nó thường xuyên. Đó là có sanh thì có chết. Tinh thần
và thể xác được tạo nên trong lúc thai nghén, phát triển,
lớn lên và trưởng thành. Nói một cách khác chúng theo tiến
trình già nua. Đầu tiên, chúng ta gọi tiến trình đó là lớn
lên, rồi già đi. Thật ra đó chỉ là một tiến trình của
sự lớn lên, phát triển, trưởng thành và cuối cùng là cái
chết không sao tránh được.
Ngày
nay, theo thống kê trên thế giới, mỗi ngày có hai trăm ngàn
(200,000) người chết hay độ 70 triệu mỗi năm.
Chúng
ta không quen suy gẫm về cái chết hoặc đả động đến nó.
Điều chúng ta thường làm là tránh nghĩ về cái chết và
sống như thể chẳng bao giờ phải chết cả. Chừng nào mà
chúng ta còn sợ chết, chúng ta không bao giờ sống một cuộc
đời đầy đủ và tốt đẹp nhất. Cho nên một trong những
lý do chính yếu để suy gẫm cái chết là để chúng ta hoàn
toàn tỉnh thức để khỏi sợ hãi. Suy gẫm về cái chết
không làm cho chúng ta chán nản hay không lành mạnh, mà chỉ
có mục đích giúp cho chúng ta thoát khỏi sợ hãi.
Lý
do thứ hai suy gẫm về cái chết sẽ thay đổi lối sống và
thái độ của chúng ta với cuộc đời. Giá trị trong cuộc
sống hoàn toàn thay đổi một khi chúng ta không nghĩ rằng
chúng ta sống mãi ở đời, chúng ta sẽ bắt đầu một lối
sống khác hẳn.
Lý
do thứ ba là để có khả năng làm quen đương đầu với cái
chết một cách xác đáng và yên lành.
Suy
gẫm về cái chết có ba điều lợi ích:
-
bớt sợ hãi
- đem
lại phẩm chất mới cho đời sống để chúng ta sống cuộc
đời có giá trị thích đáng và
- giúp
chúng ta chết trong vinh dự.
Những
lợi ích trên giúp chúng ta sống lương thiện và chết có
phẩm giá.
Suy
gẫm về cái chết chúng ta còn cần gì nữa?
Đạo
Phật khuyến khích suy gẫm về những nhân tố sau đây:
-
Tôi sống với tuổi của tôi, tôi không lo già;
- Bệnh
tật là lẽ thường, tôi không quá nghĩ về nó;
- Tôi
gánh chịu Nghiệp quả của tôi và tôi không thoát khỏi Nghiệp
lực;
- Chết
là lẽ thường tôi không quá lo nghĩ về cái chết và
- Tất
cả những gì dễ thương và thích thú của tôi sẽ thay đổi
và bỏ tôi.
Khi chúng
ta bình tâm suy gẫm về những thực trạng ấy, và giữ trong
tiềm thức, nó sẽ có tác dụng mạnh mẽ để khuất phục
sợ hãi, tuổi già, bệnh tật, cái chết, và chia ly. Điều
này không phải là làm chúng ta kém lành mạnh mà chính là
giúp chúng ta thoát khỏi sợ hãi. Cho nên tại sao chúng ta suy
gẫm về cái chết? Không phải là chúng ta mong mỏi cái chết
đến mà chúng ta không muốn sống hay chết trong sự sợ hãi.
CHẾT
LÀ MỘT PHẦN CỦA ĐỜI SỐNG
Chết
đến với tất cả mọi người và là một phần của cái
vòng sinh tử. Người chết trẻ, kẻ chết già, chẳng ai không
chết. Chẳng ai mời chúng ta đến thế giới này, và cũng
chẳng ai bảo chúng ta từ giã. Tôi không tránh được cái
chết, và mọi người, mọi cỏ cây, mọi hình thức, mọi
chúng sanh đều theo con đường đó. Thu về, lá rụng. Chúng
ta không khóc vì cuối mùa lá rụng là điều tất nhiên. Cái
chết của loài người cũng thế.
Những
người có đạo hạnh, ít sợ chết hơn những người thế
tục vì lẽ họ chỉ muốn sống để thoả mãn năm giác quan
của họ.
Theo
quan niệm của Nhà Phật, chết chưa phải là chấm dứt, và
sanh cũng không phải là bắt đầu. Thực ra, chết chính là
sự bắt đầu (một kiếp sống mới), và sanh là sự chấm
dứt (kiếp sống cũ). Cái chết chỉ là một phần trong tiến
trình sanh tử, tử sanh. Nếu chúng ta hiểu được tiến trình
đó, cái chết không làm ta khiếp sợ bởi vì chết chưa phải
là hết. Nó chỉ là đoạn cuối của cái vòng sanh tử, đi
hết vòng này lại đến vòng khác, và tiếp diễn không ngừng
tỉ như lá lìa cành chưa phải là hết. Chúng vào lòng đất
và nuôi rể cây, sang năm cây lại có lá mới. Đời sống
của con người cũng như vậy. Cái chết làm nhân duyên cho
sự tái sanh. Hiểu biết được nguyên tắc căn bản đó, chúng
ta sẽ nhẹ bớt sợ hãi.
SỐNG
CÓ Ý THỨC
Chúng
ta sống một cách điên rồ, không nghĩ rằng mình đã tốn
biết bao nhiêu thì giờ cho những việc vô bổ. Hôm nay, chúng
ta phí thì giờ lo cho những chuyện năm tới, cho 20 năm tới,
và lo lắng cho tương lai đến độ chúng ta chẳng sống trọn
vẹn mỗi ngày?
Và
giá trị trong đời sống của chúng ta sẽ thay đổi. Đời
sống có gì quan trọng? Những gì thúc đẩy chúng ta? Những
gì lôi cuốn chúng ta? Nếu chúng ta thực sự suy gẫm cái chết,
chúng ta sẽ xét lại giá trị của chúng ta. Có nhiều tiền,
chúng ta không thể đem theo được. Thân xác chúng ta phải
bỏ lại để mai táng bằng cách này hay cách khác. Chỉ còn
lại nắm xương tàn vô giá trị. Chúng ta không thể mang theo
ngay cả cái xác thân quý giá với chúng ta khi chúng ta lìa
bỏ cõi đời này.
Phẩm
chất của của cuộc đời quan trọng hơn sự thủ đắc vật
chất. Phẩm chất của cuộc đời trước tiên là phẩm chất
của tâm trí chúng ta. Chúng ta sống thế nào ngày hôm nay quan
trọng hơn nhiều ngoại vật khác. Chết là điều kiện để
tái sanh. Điều kiện cho sự tái sanh là cái chết và phẩm
chất tâm trí, cái độc nhất mà chúng ta mang theo. Đó là
cái gia tài để chúng ta thừa hưởng mà không để lại cho
người khác:
-
Tôi tạo Nghiệp, tôi phải thọ Nghiệp.
- Nghiệp
sanh ra tôi, tôi phải tôn trọng và gánh chịu.
- Nghiệp
lành hay Nghiệp dữ tôi tạo ra, tôi đều phải gánh chịu
hết, do đó tôi là người thừa kế .
Những
gì theo ta là những phẩm hạnh có ở trong ta: phẩm hạnh của
tâm trí, của tinh thần, cùng những phẩm hạnh tốt hay xấu.
Đó là tất cả những thứ chúng ta được thừa hưởng. Đó
là điều kiện quyết định việc tái sanh và tương lai của
chúng ta. Đến lượt những phẩm hạnh đó đem lại một giá
trị cho đời sống của chúng ta. Chúng ta có thể vui về bạc
triệu mà chúng ta đã kiếm được nhưng điều quan trọng
hơn là chúng ta cần sống yên ổn và trau dồi đạo đức.
Điều này có tác dụng tốt vào lối sống của chúng ta, và
vào những giá trị mà chúng ta phát triển. Không phải là
vấn đề thành công, mà là vấn đề làm sao để thành công.
CHẾT
XỨNG ĐÁNG
Sau
khi đã suy xét các điều trên, nếu chết không còn là một
sự đe dọa mà là một kinh nghiệm thực tế, chúng ta có thể
trực diện nó với lòng tin tưởng. Chúng ta không chỉ theo
những điều nói trên mà còn cần có nhiều hành động khác
để chết một cách xứng đáng. Nếu chúng ta sống lương
thiện, chúng ta chết dễ dàng hơn. Dù đã sống sung sướng
hay đau khổ, chúng ta phải cố gắng chết một cách xứng
đáng. Để đương đầu với cái chết phải đến, chúng ta
hãy nỗ lực trong việc phát triển phẩm hạnh không sợ hãi.
Có
một số người sợ chết hơn sợ đau đớn và sợ chia lìa
người thân hơn là những thứ đáng sợ khác. Khi một người
sắp chết, nên gợi lòng can đảm và trấn an họ. Nhưng trước
tiên, mình phải trấn an mình đã. Dĩ nhiên, đau đớn sẽ
hành hạ và không thể chịu đựng nổi. Nhưng ngày nay, nhờ
những tiến bộ y khoa, những đau đớn của chúng ta được
giảm thiểu trước khi chết. Đau đớn không còn là một điều
sợ hãi không tránh được nữa.
Tôi
thường trấn an người sắp chết, như trường hợp một người
không còn sống nổi vì ung thư: người ta không để bạn phải
đau đớn vì việc điều trị nhanh chóng sẽ giảm bớt đau
đớn. Kết quả quan trọng là người bệnh được thoải mái
và chết nhẹ nhàng.
Một
số người khác lo âu vì sợ mất của cải. Nhưng nếu họ
biết suy gẫm về cái chết thì không có gì phải lo. Chúng
ta hiểu có hợp thì có tan. Nếu một người sắp từ trần
không suy gẫm được điều này, chúng ta cần ân cần khuyến
khích và trấn an họ là con cái và những người thân quyến
còn lại sẽ được chăm sóc. Cần giúp họ an lòng là mọi
việc sẽ đều tốt đẹp, có bạn hữu lo lắng cho họ, họ
cần có sự động viên can đảm để được thoải mái, an
tâm, và tất cả mọi việc sẽ được lo lắng chu đáo.
Trọng
tâm của việc này là gợi lòng can đảm của người sắp
chết để họ được an lòng. Làm thế nào để chết xứng
đáng? Theo Phật Giáo là tạo một bầu không khí bình an trong
phòng người sắp ra đi. Không ích lợi gì nếu có người
gào thét, kêu la và khóc lóc. Có gì quan trọng hơn đối với
một người sắp chết là việc phải chết? Làm như vậy,
người sắp chết không an tâm ra đi. Điều tốt hơn là bạn
bè và thân quyến có mặt cần chứng tỏ bằng sự hiện diện
của họ rằng họ quan tâm, yêu mến, và sæn sàng giúp đỡ
người sắp ra đi.
"Biểu
tượng tôn giáo rất hữu ích và tiện dụng trong lúc này.
Nếu người sắp chết là một Phật Tử, một tượng Phật
nhỏ cùng sự có mặt của các nhà Sư với những lời cầu
nguyện êm dịu sẽ rất ích lợi và giúp người chết có
niềm an lạc và phẩm hạnh cao quí nhất. Đó là điều tuyệt
diệu giúp người ra đi, đi tìm cuộc sống mới trong đường
lối tốt đẹp nhất" -- (Đại đức Ajahn Jagaro)
CHẾT
NHẸ NHÀNG
Mọi
người đều mong muốn chết êm ả sau khi đã làm tròn nhiệm
vụ và bổn phận trong lúc sanh thời. Sự thật ra có bao nhiêu
người đã sửa soạn cho cái chết này? Chẳng hạn, có bao
nhiêu người đã chịu khó nhọc chu toàn nhiệm vụ với gia
đình, thân nhân, bạn bè, xứ sở, đạo giáo và thân phận
của chính mình? Họ sẽ không yên tâm ra đi khi họ không chu
toàn được một trong những nhiệm vụ đó.
Chúng
ta phải học cách vượt qua nỗi sợ chết, hiểu rằng các
thần linh cũng phải chịu số phận như vậy. Những ai phung
phí thời giờ vô ích, sẽ than van khi mình đến ngày tận
số.
Khi
con người nhìn thấy đời sống của mình chỉ là một một
giọt nước trong con sông dài, họ sẽ cố gắng để góp sức,
dù là ít ỏi vào dòng đời vĩ đại đó. Người khôn ngoan
đều hiểu rằng, muốn sống phải tìm cách giải thoát bằng
cách tránh tội lỗi, làm điều thiện, và thanh tịnh tâm trí.
Người hiểu đời sống theo Giáo Lý của Đức Phật không
bao giờ lo lắng về cái chết. Cái chết không gây ra phiền
não, nhưng thật sẽ đáng buồn nếu ta chết mà chưa kịp
làm gì cho chính mình và cho người khác.
NGÀY
HÔM NAY TÔI CHẾT
David
Morris là một học giả Phật Giáo Tây Phương chết lúc 85
tuổi. èt lâu sau khi ông chết, kẻ viết tập sách nhỏ này
nhận được lá thư của ông (hiển nhiên ông đã viết thư
này trước đây và dặn thư này gửi đi khi ông chết). Thư
như sau: 'ông sẽ vui khi biết tôi chết ngày hôm nay. Có hai
lý do: Điều thứ nhất, ông sẽ yên lòng khi biết được
sự đau đớn của tôi do bệnh tật cuối cùng đã hết. Điều
thứ hai, từ khi tôi trở thành Phật Tử, tôi đã giữ năm
giới một cách trung thực. Kết quả, ông biết kiếp tới
của tôi sẽ không đau khổ.' Đời sống như một giấc mộng.
Cái chết là một điều xẩy ra thực tế và tái sanh là điều
xuất hiện tự nhiên. Để trực diện với biến cố này,
ta phải tiếp tục hay chấm dứt cái vòng sanh tử luân hồi
để thoát khỏi khổ đau, đó mới chính là con người tri
thức cần quan tâm.
-ooOoo-
Xem
Tiếp: Phần II
