CHƯƠNG
3
SƠ LƯỢC LỊCH
SỬ HÌNH THÀNH
VÀ PHÁT TRIỂN
PHẬT GIÁO VIỆT NAM
Có
nhiều bằng chứng cho thấy Phật giáo được du nhập một
cách hài hoà vào Việt Nam rất sớm, nhất là từ cuối thế
kỷ thứ II đến đầu thế kỷ thứ III Tây Lịch qua hai ngả
giao thương với các nhà buôn Ấn Độ bằng đường thủy
và giao lưu văn hoá với Trung Hoa bằng đường bộ.
Do
sự du nhập trực tiếp từ Ấn Độ nên danh từ Buddha, ngôn
ngữ cổ Sanskrit đã được phiên âm thành chữ Bụt và được
truyền khẩu trong dân gian. Theo Bách khoa toàn thư Wikipedia,
“Phật giáo Việt Nam lúc ấy mang màu sắc của Tiểu thừa,
Bụt được coi như một vị thần chuyên cứu giúp người
tốt, trừng phạt kẻ xấu. Sau này, vào thế kỷ thứ 4-5,
do ảnh hưởng của Phật giáo Đại thừa đến từ Trung Quốc
mà từ Bụt bị mất đi và được thay thế bởi từ Phật.
Trong tiếng Hán, từ Buddha được phiên âm thành Phật đà,
Phật đồ rồi được rút gọn thành Phật.”
Trải
qua gần 2000 năm tồn tại, Phật giáo đã bao phen thăng trầm,
lúc thịnh lúc suy. Vào thời đại nhà Lý và nhà Trần, Phật
giáo phát triển cực thịnh, được coi là quốc đạo, ảnh
hưởng đến mọi khía cạnh trong cuộc sống của người dân.
Đến thời nhà Hậu Lê rồi Nguyễn Triều, Phật giáo đi vào
thời kỳ suy thoái, nhường vị trí quốc giáo cho Nho giáo.
Ðến khi người Pháp đặt nền đô hộ trên đất nước này,
thì đạo Phật lại càng suy đồi, mất hết cả những gì
thuần túy, cao siêu, mà chỉ còn như là một tôn giáo thờ
thần, mà nhiệm vụ chính là lo việc cúng bái.
Vào
những thập niên đầu thế kỷ XX, do ảnh hưởng phong trào
chấn hưng Phật giáo trên thế giới, Phật giáo Việt Nam cũng
chuyển mình phục hưng, khởi đầu từ các đô thị miền
Nam rồi miền Trung với các đóng góp quan trọng của các nhà
sư Khánh Hòa và Thiện Chiếu. Cho đến năm 1964, các hội
đoàn Phật giáo miền Nam Việt Nam đã thống nhất dưới một
mái nhà chung là Giáo Hội Phật Gíao Việt Nam Thống Nhất
và sau 17 năm hoạt động giáo hội này đã ngưng mọi sinh
hoạt vào năm 1981. Sau khi hai miền Nam Bắc thống nhất vào
năm 1975, năm 1981 chín tổ chức Phật giáo trong cả nước
đã tổ chức đại hội, thống nhất làm một và lấy danh
hiệu là “Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam”.
Dù
Phật giáo bị thăng trầm, truân chuyên theo vận nước, nhưng
Phật giáo đã hoà vào lòng dân tộc, tạo nên một sắc thái
đặc biệt của riêng Việt Nam. Phật giáo đã đồng hành
cùng dân tộc, đã đồng cam cộng khổ với dân tộc, cùng
dân tộc đi qua bao khúc quanh của lịch sử, chịu đựng bao
nỗi thăng trầm của thời cuộc trong công cuộc dựng nước
và giữ nước. Điểm này chúng ta dễ dàng nhận thấy qua
những thời đại cực thịnh của đất nước đều là những
lúc Phật giáo cũng song hành hưng thịnh. Như thời nhà Đinh,
Lê, Lý, Trần v.v... Tuy quyện mình vào lòng dân tộc nhưng
giáo lý chứa đựng trong ba tạng kinh điển của Phật giáo
vẫn giữ được vẻ tinh khiết vốn có của nó và dòng thiền
Trúc Lâm đã được khôi phục vào cuối thế kỷ thứ 20,
tiếp nối mạng mạch của lịch sử Phật giáo Việt Nam.
