Mỗi
chiều tối xuống phố, tôi có cảm tưởng như thế giới
đang chuếnh choáng trong hơi men. Rất nhiều con phố nhộn nhịp
những quán xá, tiếng cụng ly chan chát xen lẫn tiếng nói
cười. Người ta nói, người ta cười để rồi chết lịm
trong đêm tối, bỏ lại ngày mai trong dư vị đắng nồng.
Từ
nông thôn đến thị thành, uống bia rượu đã trở thành một
hoạt động cuối ngày của mọi người, đặc biệt là nam
giới. Hoạt động này đã trở thành hiển nhiên với rất
nhiều người, thậm chí đối với cả những người không
tham gia uống nhưng trực tiếp hoặc gián tiếp chịu ảnh hưởng
của nó, đó là các người mẹ, người vợ.
Tình
trạng thịnh hành
Vấn
đề sử dụng bia rượu đã có từ lâu đời, nhưng càng ngày
nó càng trở thành vấn đề nghiêm trọng cho cá nhân và xã
hội. Ngày xưa, một người say rượu có thể dùng dao đâm
chết một vài người, nhưng ngày nay gã ta có thể dùng súng
xả vào vô số người, hoặc lái xe đâm vào người đi đường
gây nên những tai nạn khủng khiếp.
Dù
con người đã có nhiều nỗ lực nhằm hạn chế việc lạm
dụng chất nguy hại ấy nhưng thực tế số người sử dụng
chúng vẫn tăng. Theo thống kê mới đây của Tổ chức Y tế
Thế giới (WHO), có khoảng 62 triệu người nghiện rượu trên
thế giới, và nạn nghiện bia rượu ở những nước có nền
kinh tế kém và đang phát triển là đáng lo ngại nhất. Ở
một số nước châu Á, như Nhật Bản, Việt Nam, uống bia
rượu trở thành nhu cầu đòi hỏi trong làm ăn. Quán bia rượu
trở thành “văn phòng mở rộng”, nhiều giao kèo quan trọng
được ký kết tại nơi sặc mùi men này, thậm chí người
ta còn trích ra một khoản tiền gọi là “tiền nhậu”.
Cái
khó chính là ở quan niệm của người sử dụng. Với quan
niệm rượu là chất kết nối của giao tế, nam vô tửu như
kỳ vô phong, người ta nghiễm nhiên tự ban cho mình cái quyền
được uống, uống bí tỉ quên cả chính mình. Tệ hơn nữa,
nhiều người còn quan niệm người có tửu lượng lớn mới
là người từng trải, người sành sõi, đáng mặt anh chị!
Xuất phát từ quan niệm ấy cho nên một khi đã uống thì
phải uống cạn, uống cho đến khi ngã gục mới thôi.
Tác
hại của bia rượu đến sức khỏe
Một
nét nổi bật đáng ngại của người uống bia rượu chính
là bất chấp những cảnh báo về sức khỏe. Tình trạng này
phổ biến đến nỗi rất nhiều cán bộ làm việc trong lĩnh
vực chăm sóc sức khỏe cộng đồng cũng mắc phải.
Ngày
nay, rõ ràng ai cũng biết uống nhiều bia rượu sẽ có ảnh
hưởng xấu đến tim mạch, dạ dày, gan, gây ra một số bệnh
nghiêm trọng dẫn đến rất nhiều trường hợp tử vong như:
về tim mạch - xơ mỡ động mạch, cơn đau thắt ngực, cao
huyết áp, nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, suy tim,
rối loạn nhịp tim; về tiêu hóa - viêm loét dạ dày tá tràng,
viêm tụy mãn; về gan - xơ gan, ung thư gan, gan nhiễm mỡ…
Thống
kê của Reuters Health (2004) nói rằng rượu đã giết chết
khoảng 75.000 người Mỹ mỗi năm và rút ngắn tuổi thọ trung
bình của họ còn 30 năm, trong số đó khoảng một nửa chết
vì các bệnh liên quan đến rượu.
Cha
mẹ uống rượu dẫn đến nguy hại cho con cái, cả thể chất
lẫn tinh thần. Con cái những người nghiện rượu có nguy
cơ nghiện rượu, ma túy và đam mê cờ bạc cao gấp 4 lần
so với những em có cha mẹ không nghiện rượu. Theo thống
kê của Học viện Bác sĩ Gia đình Mỹ (American Academy of Family
Physicians), ở Mỹ mỗi năm có khoảng 1.200 trẻ em mắc phải
hội chứng nhiễm cồn ở bào thai (FAS), một hậu quả đáng
lý không phải hứng chịu bởi những em bé vô tội!
Chính
hậu quả này dẫn đến chỉ số IQ (chỉ số thông minh) của
những em bé này giảm so với những em bình thường, Tiến
sĩ Sandra W. Jacobson và cộng sự tại Đại học Wayne (Michigan,
Mỹ) đã cho biết như thế. Bác sỹ John W. Olney, nhà nghiên
cứu về não tại Đại học Washington nói rằng, những nghiên
cứu của ông cho thấy rằng chỉ với một lượng cồn của
2 ly cocktail do người mẹ mang thai uống vào cũng có khả năng
làm chết những tế bào não đang phát triển của thai nhi.
Từ
điển Wikipedia nói rằng: “Ngay khi chỉ uống một lượng
vừa phải (0,2 phần ngàn (0,2 ‰) cồn trong máu, tương đương
với 0,3 l bia hoặc 100 ml rượu vang), tùy theo cân nặng và
cấu tạo của cơ thể, cồn đã có tác động đến hệ thống
thần kinh và đặc biệt là lên não: góc nhìn bị thu hẹp
lại và thời gian phản ứng chậm đi. Các nhà nghiên cứu
của Đại học Stockholm đã tìm thấy rằng uống 50 g cồn
hàng ngày sẽ để lại tác hại vĩnh viễn. Ước lượng vào
khoảng 100.000 tế bào não sẽ bị giết chết khi uống một
ly bia. Trong một cơn say rượu, con số tế bào não chết đi
có thể lên đến 10.000.000”. Một con số khủng khiếp!
Giáo
sư y dược Richard Gross của Đại học Washington nói rằng rượu
kết hợp với các acid béo của não tạo thành một hợp chất
gọi là fatty-acid-ethyl ester, hợp chất này làm thay đổi những
tín hiệu điện và hóa học trong não dẫn đến sự thay đổi
cách thức hoạt động của não. Tiến sĩ Roberta J. Pentney ở
Đại học Buffalo cũng cho biết những tế bào não bị cồn
giết chết, một số sẽ được tái sinh lại nhưng cấu trúc
của nó sẽ bị thay đổi, nghĩa là không còn như trước!
Ảnh
hưởng đến gia đình và xã hội
Uống
rượu là một thói xấu không chỉ ảnh hưởng đến sức
khỏe bản thân mà còn là nguyên nhân gây ra những xung đột
trong gia đình và trong xã hội. Bia rượu chính là chất xúc
tác khiến cho tiến trình xung đột đi đến giai đoạn cuối
với kết quả là sự bạo hành. Những xích mích nhỏ khi rượu
vào sẽ trở thành mấu chốt của sự tranh chấp. “Nghiên
cứu của các nhà khoa học Anh cũng cho thấy, khoảng 55% số
vụ bạo hành trong gia đình xảy ra tại những gia đình có
cha mẹ nghiện rượu” và “Rượu cũng là nguyên nhân dẫn
tới 90% số trường hợp trẻ em bị lạm dụng tình dục”
(theo BBC).
Khi
uống khá nhiều rượu (có độ cồn trong máu khoảng 0,18 -
0,3%) thì có triệu chứng say, lúc này đi đứng không vững,
nói năng lảm nhảm, nhìn không rõ, mất khả năng kiểm soát
ý chí và hành vi. Chính lúc này sẽ thường xảy ra các việc
sai quấy như đánh nhau, cưỡng hiếp… Thống kê ghi nhận
khi say rượu ở mức này, xác suất gây tai nạn chết người
gia tăng gấp 7 lần so với bình thường, xác suất té chết
gấp 16 lần, xác suất chết vì tai nạn giao thông gấp 4 -
5 lần.
Một
vấn nạn đang trở thành chủ đề nhức nhối ở nước ta
ngày nay là vấn đề an toàn giao thông, nhưng liệu những người
uống bia rượu ấy tham gia giao thông thì hậu quả sẽ như
thế nào? Bản thống kê năm 2007 của Tổ chức Y tế Thế
giới nói rằng trên thế giới mỗi năm có khoảng 1,8 triệu
người chết do tai nạn vì uống rượu, có rất nhiều trường
hợp chết do uống quá nhiều; trong tổng số những cái chết
tai nạn liên quan tới rượu, 32% do những tai nạn khách quan
như tai nạn giao thông, té lầu…, và 13,7% do tại nạn chủ
quan như đánh nhau….
Quan
điểm của Phật giáo
Thế
thì, vấn đề sử dụng bia rượu trong Phật giáo như thế
nào? Trước tiên, chúng ta có thể trích dẫn chính lời của
Đức Phật. Giới luật của người xuất gia dạy rằng: “thà
uống nước đồng sôi, chứ không được phạm đến rượu”,
thậm chí “không được ngửi hơi rượu, không được
dừng lại ở quán rượu, cũng không được cho người khác
uống rượu”. Vì sao như thế?
Thứ
nhất, về phương diện trí tuệ, Đức Phật dạy “rượu
còn độc hơn cả những loại độc dược mạnh nhất thế
gian, độc dược làm mất mạng một đời còn rượu làm mất
trí tuệ nhiều kiếp”! Đạo Phật tôn trọng trí tuệ
của con người, duy tuệ thị nghiệp, cho nên những gì nguy
hại đến trí tuệ của con người đều bị cấm chế. Người
mà thần thức hôn ám, tâm trí tán loạn thì làm sao thực
hiện được sự nghiệp Trí giác!
Thứ
hai, về phương diện nhân cách, kinh nói: “Người phạm
giới rượu rồi thì tất cả các giới khác đều có khả
năng phạm, không còn khả năng phòng hộ giới nữa”.
Tu Phật là chuyển phàm cách thành Thánh cách. Rượu vào thì
căn môn buông lung, nhân cách sa sút, những phiền não trong
tâm nổi dậy, tham sân si mặc tình phóng túng, đó không phải
là hình ảnh của giải thoát an lạc.
Nói
đến tác hại của rượu, luật Tứ phần quyển
16 đưa ra 10 tác hại như sau: 1 - nhan sắc xấu xí; 2 - thể
lực yếu kém; 3 - mắt nhìn không rõ; 4 - dễ nổi sân nhuế;
5 - hủy hoại sự nghiệp; 6 - có nhiều bệnh tật; 7 - gây
chuyện đấu tranh kiện tụng; 8 - tiếng ác lưu truyền; 9 -
trí tuệ giảm sút; 10 - chết đọa vào 3 đường ác.
Ngoài
ra, kinh Phân Biệt Thiện Ác Báo Ứng còn liệt
kê 36 lỗi của người uống rượu (Đại Chính tân tu q.1,
tr.0899a-b). Luận Đại trí độ cũng nói đến 35 tổn hại
do uống rượu. Chính vì rượu có nguy cơ tổn hại lớn như
thế nên trong Bồ tát giới Phạm Võng, trọng giới thứ 5
của người thọ giới Bồ tát là không được buôn rượu,
chứ không chỉ đơn giản là không được uống rượu như
ở các đối tượng thọ giới khác. Trên con đường thực
hành Bồ tát hạnh, người Phật tử luôn lấy việc lợi ích
chúng sanh làm đầu; nên thay vì cấm uống rượu chỉ có lợi
ích cho cá nhân, Đức Phật chế giới cấm buôn rượu để
nâng lợi ích lên mức độ cộng đồng. Ngày nay xã hội cũng
cần phải có thái độ như thế đối với việc buôn bán
bia rượu.
Cũng
có kẻ lý luận: “rượu giúp cơ thể chống lạnh, có
lợi cho thân, khiến tâm sảng khoái, việc gì phải không uống?”.
Luận Đại trí độ đáp rằng: “có lợi thì ít, tổn
hại lại nhiều, cũng giống như trong thức uống tốt lành
mà có tạp độc, tại sao lại uống!”.
Xét
về bản chất, rượu không phải là tội ác, thậm chí trong
một số trường hợp, nó còn được xem như một loại thuốc
chữa bệnh. Trong giới luật, giới không uống rượu thuộc
về giá giới, mục đích là để ngăn chặn nguy cơ gây ra
tội ác, cho nên có lúc chính Phật cũng có “mở”: “nếu
sử dụng rượu với nhu cầu chữa bệnh theo lời bác sĩ thì
vẫn được phép”.
Trong
Hán tự, chữ Y (chữa bệnh) thuộc loại chữ có bộ Dậu
(rượu), nghĩa là rượu và chữa bệnh có liên hệ với nhau.
Theo các bác sĩ Đông y, rượu có tính dẫn trong quá trình
phục dược, nên nó được sử dụng nhưng chỉ với liều
lượng vừa phải. Cũng giống như chúng ta uống thuốc Tây,
nếu thử uống gấp 10 lần liều lượng bác sĩ cho toa thì
chắc chắn sẽ thấy thuốc ấy không còn là thuốc chữa bệnh
nữa! Sử dụng rượu với mục đích chữa bệnh cũng như
thế.
Tìm
một lối thoát cho hiện trạng
Chúng
ta nhận thấy, tình trạng lạm dụng bia rượu quá phổ biến,
và nguyên nhân tuy nhiều nhưng cũng không đi ra ngoài mấy phạm
trù phổ biến, đó là: giải trí, giao tế, lễ lạt. Thiết
nghĩ đó là những nhu cầu cần thiết của cuộc sống, nhưng
chúng đâu chỉ giới hạn ở bia rượu. Sở dĩ chúng ta tìm
đến với bia rượu bởi chúng ta chưa thực sự nhận thức
được tác hại của bia rượu hoặc chưa tìm được hoạt
động tốt hơn có thể thay thế cho bia rượu.
Nổi
bật nhất, tình trạng lạm dụng bia rượu chủ yếu nhằm
vào nhu cầu giải trí, cho nên mọi người ngoài việc cần
hiểu đúng về bia rượu còn phải tự tìm cho mình và gia
đình những hình thức giải trí lành mạnh. Trong những khoảng
thời gian rảnh rỗi, trong đó có một bộ phận rất lớn
người thất nghiệp, con người cảm thấy cô đơn, buồn chán
muốn tìm đến với bạn bè và bia rượu để quên đi chính
mình, tìm vui trong những cảm giác nhất thời. Vậy thì chúng
ta hãy tự tìm lấy cho mình những việc làm hữu ích trong
khoảng thời gian đó tùy theo nhu cầu và sở thích bản thân,
có thể đến với Phật pháp để tìm hiểu về nếp sống
lành mạnh và sự tu tập tâm linh, bởi vì Pháp của Phật
có khả năng chữa trị các loại tâm bệnh.
Trong
hoạt động giao tế hoặc lễ lạt, uống bia rượu đã trở
thành một lề thói, một hủ tục. Là con người của thời
đại văn minh, chúng ta cần nhận thức rằng bia rượu là
một chất độc hại, không nhất thiết phải uống hoặc có
thể hạn chế; phải có suy nghĩ rằng uống bia rượu với
liều lượng nhiều sẽ dẫn đến những hậu quả không như
ý muốn, gây hại cho sức khỏe, ảnh hưởng đến nền hạnh
phúc của gia đình và xã hội.
Tình
trạng uống bia rượu thường bắt đầu từ sự huân tập
lúc còn nhỏ. Cho nên, người lớn không được để cho con
em của mình tiếp xúc với bia rượu như: sai đi mua, tập cho
uống, hoặc lui tới thường xuyên những nơi có hoạt động
mua bán bia rượu. Đối với nhà trường, cần nghiêm cấm
tuyệt đối, xử lý nghiêm khắc những trường hợp vi phạm.
Bên cạnh đó, nhà trường và gia đình cần phải có nhiều
hoạt động giáo dục cho các em hiểu về tác hại của bia
rượu, tạo nên một sự phòng ngừa từ trong ý thức của
các em.
Những
chất kích thích bao giờ cũng có sự cám dỗ khó cản đối
với con người, bia rượu tuy không dẫn đến các hậu quả
tức thời cho sức khỏe giống như ma túy nhưng với sự phổ
biến như hiện nay, tác hại của nó có thể liên đới đến
rất nhiều lĩnh vực trong cuộc sống. Cho nên, trước hết
mỗi chúng ta, người uống cũng như không uống, phải ý thức
về sự nguy hại ấy, phải xây dựng cho mình một ý niệm
từ bỏ để tạo chiếc rào cản trước sức cám dỗ luôn
tràn ngập, sau đó đi đến từ bỏ và giúp người khác từ
bỏ mối nguy hại ấy.
Thanh
hoà
(NS.
Giác Ngộ)
01-09-2008
09:23:41
