Phật
là gì?
Phật
là lời nói gọn, nói đủ là Phật-đà (Buddha) dịch
âm tiếng Phạn, dịch nghĩa là Người Giác Ngộ. Phàm nói
Phật là chỉ cho đức Thích-ca Mâu-ni (Sakyamuni). Trước đây
hơn hai mươi lăm thế kỷ, ở thành Ca-tỳ-la-vệ (Kapilavastu)
phía Bắc miền Trung Ấn Ðộ, trong cung vua Tịnh Phạn (Suddhodana)
đã sanh một vị Thái tử tên Tất-đạt-đa (Siddhartha). Lớn
lên, có dịp Thái tử đi dạo bốn cửa thành, chứng kiến
sự sanh già bệnh chết của kiếp người, khiến Ngài xót
xa đau đớn. Sau đó, Ngài quyết định từ bỏ một cuộc
đời sang cả trong hoàng cung, dấn thân vào rừng núi để
tìm ra con đường giải thoát sanh tử. Trải qua mười một
năm trời học đạo và khổ tu, bốn mươi chín ngày tọa thiền
dưới cội bồ-đề, Ngài bỗng nhiên hoàn toàn giác ngộ,
thành Phật hiệu là Thích-ca Mâu-ni. Sau khi giác ngộ, Ngài
thấy rõ manh mối lôi cuốn con người trôi lăn trong dòng sanh
tử và biết tột cùng con đường giải thoát sanh tử. Nói
một cách khác, Ngài biết rõ nguyên nhân và thành quả của
sanh tử, biết rõ nguyên nhân và thành quả của giải thoát
sanh tử, đồng thời Ngài cũng biết rõ sự sanh thành và hoại
diệt của mọi sự vật. Cũng gọi sự giác ngộ ấy là "Trí
biết tất cả loại" (Nhất thiết chủng trí).
Chính
trí tuệ này, Ngài đã được viên mãn và cũng đem nó giáo
hóa chúng sanh khiến tất cả đều được viên mãn, nên gọi
là Phật.
Phật
chỉ nguyên nhân đưa con người vào đường sanh tử và manh
mối giải thoát sanh tử một cách rõ ràng, là mười hai nhân
duyên: vô minh duyên hành... cho đến sanh duyên lão tử. Ðây
là vòng tròn nối tiếp triền miên trong sanh tử. Muốn giải
thoát sanh tử, tức là: vô minh diệt thì hành diệt... cho đến
sanh diệt thì lão tử diệt. Thế là vòng sanh tử rã rời.
Nhìn vào mười hai nhân duyên, chúng ta thấy vô minh là chủ
động cuộc sanh tử, tiêu diệt vô minh là giải thoát sanh
tử. Thế thì, vô minh là đầu mối sanh tử, tiêu diệt vô
minh là đầu mối giải thoát sanh tử. Ðầu mối còn thì chi
mạt ngọn ngành tiếp nối sanh trưởng, đầu mối diệt thì
chi mạt ngọn ngành theo đó hết sạch.
Vô
minh là gì mà có khả năng mãnh liệt như thế? Vô minh là
không sáng, là mê lầm. Ngay nơi cuộc sống này, mà không biết
cái nào là giả dối, không nhận ra cái nào là chân thật,
là vô minh. Giả không biết, thật không hay, quả tang là kẻ
mê lầm. Ðức Phật biết rõ những cái nào là giả dối,
nhận chân cái chân thật, nên gọi là Người Giác Ngộ. Ðược
giác ngộ thì không còn vô minh, nên giải thoát sanh tử, đồng
thời cũng có đầy đủ mọi diệu dụng mà người đời không
thể biết hết, nên nói "giải thoát bất tư nghì". Thế là,
Ngài đã đạt được bản hoài trước khi phát nguyện đi
tu. Cũng chính là cái thành quả viên mãn của bao nhiêu năm
Ngài khổ công đeo đuổi.
Sau
khi đạt được sở nguyện, Ngài đem pháp của mình đã được
chỉ dạy lại cho mọi người, để cùng giác ngộ như Ngài.
Trong thời gian ấy, Ngài đã giới thiệu bao nhiêu bản nguyện
công hạnh của chư Phật khắp mười phương cho đồ đệ
nghe. Do đó, chúng ta được biết thêm nhiều danh hiệu chư
Phật khác. Ðức Phật là một con người thật, có cha có
mẹ có lịch sử rõ ràng và sự giác ngộ của Ngài cũng hoàn
toàn chân thật. Chúng ta có thể kiểm chứng sự giác ngộ
ấy qua Tam Tạng giáo điển của Ngài còn lưu lại. Ðó là
vấn đề Phật pháp.
