ĐIỀU
GIÁC NGỘ 3
CHÁNH
VĂN:
Đệ
tam giác tri:
Tâm
vô yểm túc,
Duy
đắc đa cầu,
Tăng
trưởng tội ác.
Bồ-tát
bất nhĩ,
Thường
niệm tri túc,
An
bần thủ đạo,
Duy
tuệ thị nghiệp.
DỊCH:
Điều
thứ ba phải thêm giác biết:
Đắm
mê trần mải miết chẳng dừng.
Một
bề cầu được vô chừng,
Tội
kia thêm lớn có ngừng được đâu.
Những
hàng Bồ-tát hiểu sâu,
Nhớ
cầu tri túc chẳng lâu chẳng sờn.
Cam
nghèo giữ đạo là hơn,
Lầu
cao trí tuệ chẳng khờn dựng lên.
GIẢNG:
Đệ
tam giác tri:
Tâm
vô yểm túc,
Duy
đắc đa cầu,
Tăng
trưởng tội ác.
Điều
giác ngộ thứ ba là lòng người không bao giờ biết đủ,
không bao giờ thấy chán, chỉ một bề mong cầu cho được
nhiều, được mãi không thôi. Song, càng tham muốn nhiều, thì
tội lỗi sẽ càng tăng thêm. Đó là tâm niệm của người
thế gian còn nhiều mê mờ. Ngược lại:
Bồ-tát
bất nhĩ,
Thường
niệm tri túc,
An
bần thủ đạo,
Duy
tuệ thị nghiệp.
Giờ
đây nói về Bồ-tát, các ngài không giống như người thế
gian. Các ngài thường biết đủ an vui trong cảnh nghèo, để
gìn giữ đạo đức và lúc nào cũng lấy trí tuệ làm sự
nghiệp, chớ không nghĩ gì khác hơn. Tiền của, vật chất,
danh lợi… đối với các ngài chỉ là pháp hữu vi không bền
không thật, các ngài không lấy đó làm quí làm trọng, mà
chỉ một bề lo vun bồi trí tuệ và từ bi ngày càng thêm
lớn. Bồ-tát cũng là một chúng sanh, nhưng chúng sanh biết
tu hành và được giác ngộ, nên gọi là Hữu tình giác. Sau
khi đã giác ngộ, các ngài giúp cho mọi người được giác
ngộ như mình, nên gọi là giác hữu tình. Lúc nào các ngài
cũng thực hiện hạnh tự giác giác tha cho được viên mãn.
Các ngài không vì mục đích nào khác ngoài tinh thần giác
ngộ mà Phật đã dạy. Như vậy, quí vị đừng lầm tưởng
Bồ-tát là bậc có nhiều thần thông phép lạ. Biết đâu
trong sanh hoạt hiện tại của chúng ta, có nhiều Bồ-tát mà
chúng ta không biết. Vì người nào tự thân không đắm mê
ngũ dục, không bị ngũ dục chi phối, lại còn biết tu tỉnh,
biết giúp cho người phá mê lầm trong cuộc sống, đoạn trừ
khổ đau thì người đó là Bồ-tát. Người Phật tử chân
chánh, không bao giờ mong cầu Bồ-tát thị hiện qua hình tướng
kỳ lạ, với thần thông phép mầu ban ơn cứu khổ cho chúng
sanh. Nếu ai cho Bồ-tát như thế, thì chắc chắn suốt kiếp
không thấy được Bồ-tát. Tôi nhắc lại, Bồ-tát là một
chúng sanh hữu tình tu được giác ngộ, và tạo phương tiện
giúp cho người tu cũng được giác ngộ như các ngài. Nghĩa
là lúc nào cũng thấy thế gian vô thường, cõi đời tạm
bợ, thân này vốn là khổ, không, vô ngã.
Đức
Phật gọi cõi Ta-bà chúng ta hiện đang sống đây là cõi Dục,
nên lòng tham con người quá nặng quá sâu. Người nghèo thiếu
thốn vật chất, tham cầu cho có để sống đã đành, người
giàu có bao nhiêu cũng không thấy đủ. Cổ đức dạy: “Người
biết đủ dù nằm dưới đất, co tay làm gối, ăn cơm hẩm
cũng vẫn thấy vui. Người không biết đủ dù ở trên cung
trời cũng không vừa ý.” Cho nên người biết an phận, ở
trong hoàn cảnh nào cũng được an vui.
Trong
kinh Di Giáo, Phật dạy: “Nhược dục thoát chư khổ não,
đương quán tri túc, tri túc chi pháp, tức thị phú lạc, an
ổn chi xứ.” Nghĩa là: Muốn thoát mọi sự khổ não, cần
nên nghiệm xét hai chữ biết đủ, pháp biết đủ là sự
giàu có, an ổn của con người.
Pháp
sư Ấn Quang cũng dạy:
Cơm
rau đỡ dạ đói,
Nhà
cỏ che gió sương,
Người
đời nếu biết đủ,
Phiền
não chẳng còn vương.
Vì
người đời tham dục nhiều nên khổ nhiều, khổ cả ba giai
đoạn: Khi chưa có thì tham muốn mong cầu cho có là khổ; khi
đã có rồi thì sợ mất, nên phải tìm cách bảo vệ gìn
giữ cũng khổ; khi bị mất lại càng khổ hơn, buồn rầu
mất ăn mất ngủ, có khi không muốn sống nữa. Quí vị thấy
người tham muốn nhiều ở trường hợp nào cũng khổ, chỉ
có ít muốn biết đủ, dứt tâm tham cầu là hết khổ được
vui.
Ví
dụ có một nhà bác học uyên thâm, sống đời thanh bạch,
xuống tàu đi ngoại quốc, và một nhà phú hộ mang nhiều
vàng bạc của báu cũng đi ngoại quốc. Dọc đường tàu bị
đắm, cả hai ôm phao nổi và được cứu sống. Khi vào đất
liền thì ông phú hộ trắng tay tiền của mất hết, sự nghiệp
tiêu tan không còn. Nhà bác học dĩ nhiên vẫn thanh bạch nhưng
số kiến thức uyên thâm của ông không mất, coi như sự nghiệp
ông còn. Nhà phú hộ dụ cho người thế gian ham làm giàu,
tạo xe hơi nhà lầu của cải chứa đầy kho. Khi nhắm mắt
xuôi tay, bỏ thân này mang thân khác, hoàn toàn không đem theo
được vật gì. Nhà bác học thanh bạch dụ cho người tu,
sau khi nhắm mắt xuôi tay, bỏ thân này mang thân khác, tuy còn
mê cách ấm, nhưng gặp duyên thì trí tuệ hiển phát, không
mất. Tức là đời này tu hành tuy đã giác ngộ, đời sau
sanh ra cũng có quên. Song, quên một lúc, khi gặp cơ duyên nhắc
lại liền tỉnh nhớ ngay. Đời trước tu nhiều thì nhớ sớm,
đời trước tu ít thì nhớ muộn và rồi cũng tiếp tục tu
hành. Điều này chúng ta nghiệm xét thấy rõ. Tại sao có những
người học hoài mà không hiểu không nhớ, vẫn tối tăm dốt
kém? Lại có những người chưa học mà biết, hoặc học một
mà biết tới mười? Như vậy có phải là do đời trước
họ đã gieo trồng nhân trí tuệ, nên đời này gặp duyên
thì khả năng sẵn có đó hiển phát? Nói theo danh từ chuyên
môn là chủng tử đã có sẵn, hội đủ duyên thì hiện hành.
Tóm lại, người nào đời này biết thiểu dục tri túc, để
gìn giữ đạo đức và nuôi lớn trí tuệ, đó là người
tỉnh giác. Trí đức ấy qua đời sau không mất, mặc dù có
bị mê cách ấm. Vì thế hàng Bồ-tát là người tỉnh giác,
biết cái nào có tạm rồi sẽ mất, thì không chú ý, xem thường;
biết cái nào hằng hữu không mất, thì lo gìn giữ và phát
huy cho thêm lớn. Người thế gian vì mê lầm, chạy theo cái
tạm bợ mà không biết nó tạm bợ, nên cả đời cứ lo phục
vụ cái tạm bợ cho sung mãn. Khi quỉ vô thường đến, tất
cả đều để lại thế gian, chỉ mang theo cái nghiệp nặng
nề với quả báo không tốt về sau. Hiện tại Bồ-tát tuy
thiệt thòi nghèo thiếu về vật chất, nhưng phần trí đức
lúc nào cũng tăng trưởng lớn mạnh, chẳng những đời này
mà những đời kế tiếp cũng thế. Nên nói sự nghiệp của
Bồ-tát là trí tuệ.
Nếu
người nào suốt đời cứ lo sự nghiệp thế gian cho hưng
thịnh, thì sự nghiệp trí tuệ sẽ lu mờ. Ngược lại người
chăm lo sự nghiệp trí tuệ thì sự nghiệp thế gian xem như
không có. Như vậy, người lo sự nghiệp thế gian và người
lo phát triển trí tuệ xuất thế gian, ai là người khôn biết
lo xa? Dĩ nhiên đa số người đời đều tán thán người tạo
dựng sự nghiệp bằng ăn ngon mặc đẹp, đầy đủ vật chất
tiện nghi, sống đời sung sướng là giỏi là hay. Nhưng đối
với người thấy rõ nhân quả tội phước trong đời hiện
tại, cũng như những kiếp về sau, lo gìn giữ đạo đức,
phát huy trí tuệ, vẫn là người sáng suốt khôn ngoan biết
lo xa. Vì tiền của dùng trong lúc sống chỉ là cái tạm bợ,
khi nhắm mắt không mang theo được. Người chỉ lo cho có nhiều
của cải vật chất là người thiển cận, chưa biết lo xa
nên gọi là chúng sanh mê lầm. Còn người không chạy theo
ngũ dục thế gian, chỉ lấy trí tuệ làm sự nghiệp là người
biết lo xa, là Bồ-tát giác ngộ. Vậy tất cả quí vị, ai
ưng làm chúng sanh, ai ưng làm Bồ-tát? Ai ưng làm Bồ-tát thì
phải nỗ lực cố gắng tu hành!
Tóm
lại, người nào quá tham cầu ngũ dục, đắm say ngũ dục
không biết nhàm chán, thì tội lỗi càng ngày càng lớn, chẳng
những hiện đời chịu khổ mà còn khổ mãi về sau
