KẾT
LUẬN
22.
TIẾN TỚI ĐỜI SỐNG PHONG PHÚ HƠN
Vì
đã bắt đầu làm quen với những tôn giáo lớn khác nhau trên
thế giới trong những chương trước đây, bạn có thể hỏi:
"Từ những tôn giáo này, cá nhân tôi phải chọn tôn giáo
cho tôi? Liệu tôi có phải quyết định để trở thành người
Phật Tử, hay người Ấn Giáo, hay người Hồi Giáo, hay người
Khổng Giáo, hay môn đồ của Do Thái Giáo, hay người Cơ Đốc
Giáo? Có lẽ, một mặt khác bạn đã ngạc nhiên một cách
vui vẻ thấy những những tôn giáo khác cao thượng hợn bạn
tưởng nhiều. Thâm chí bạn cảm thấy bạn đã khám phá một
ít nhận thức mới sâu xa mà tôn giáo riêng của bạn dường
như bỏ sót. Mặt khác, bạn có thể lo lắng về khả năng
chấp nhận niềm tin của một tín ngưỡng mà người khác
gọi là "Phật Tử" hay "Không Giáo" vì sợ rằng hồ như bạn
trở thành bơ vơ trong nhà thờ hay cộng đồng của bạn. Có
một cảm giác yên tâm khi tin rằng văn hóa tôn giáo do văn
hóa của mình mang lại là cái tốt nhất trong tất cả tôn
giáo -- ít nhất là cho chính mình.
Xét
cho cùng, người ta nói, có những thứ mà đời sống cho chúng
ta nhưng không có sự lựa chọn của chúng ta. Bởi vô tình
mà sinh ra, mỗi chúng ta có thể trắng, hay nâu, vàng hoe hay
ngăm đen, Mỹ hay Pháp, nam hay nữ. Những cái "được cho" khác
quyết định cho chúng ta về mặt xã hội -- những tục lệ
ở nước bạn, gia đình hay tôn giáo quốc gia của bạn. Bởi
vô tình sinh ra, mỗi một người trong chúng ta sinh vào một
nhà văn hóa tự nó được gọi bằng tên riêng như Ấn Giáo,
Phật Giáo, Do Thái Giáo, hay Cơ Đốc Giáo. Rất lâu trước
khi chúng ta tiến tới cái gọi là "tuổi khôn lớn", khi đúng
là chúng ta có thể lựa chọn cho chính mình trên cơ sở của
lý trí và kinh nghiệm đã được dân tộc đó làm sáng tỏ,
hầu hết chúng ta hoàn toàn hấp thụ những giá trị do văn
hóa đem lại mà rất ít người trong chúng ta có quyết định
cấp tiến để từ bỏ sự giáo dục của chúng ta.
Tuy
nhiên hầu hết chúng ta có một nhu cầu sâu xa hơn sự tự
nguyện theo quá khứ của chúng ta hay giống như những người
chung quanh chúng ta. Dưới những hoạt động và quyền lợi
hiển nhiên của chúng ta, là cái nhân của sự ham muốn khám
phá cho chính mình xem, chúng ta thực sự là ai, và cái gì trong
đời sống là quan trọng. Nhiều triệu người đã hỏi những
câu này trước chúng ta, dù người ta có tin chắc về câu
trả lời của họ đến đâu thì mỗi người chúng ta vẫn
có cái khát khao riêng tư khám phá cho chính mình.
Đúng
như đứa bé mới học bò, và đưa lên miệng thử mọi thứ
mà nó được chạm vào. Thật đúng là thanh niên hay cố gắng
khám phá ý nghĩa của cuộc đời, tình yêu, và công việc
làm. Và đúng là người già luôn có khả năng làm được
điều kỳ lạ đòi hỏi bền bỉ.
Rất
quan trọng là chúng ta tiếp tục duy trì trong lòng mình cái
ham thích tìm hiểu và biết cách đặt vấn đề. Tin vào sự
ngờ vực lương thiện còn hơn là tin vào tất cả những tín
điều của quá khứ và hiện tại mà không xem xét. Trong ý
nghĩa này mỗi một người trong chúng ta phải đọc cho hiểu
tôn giáo của mình -- đó là, quan niệm của chính mình về
cái gì có giá trị tối thượng trong cuộc sống, cách bầy
tỏ quan niệm ấy của chính mình, tận tâm trong đời sống
hàng ngày đối với những giá trị mà mình tin tưởng là
căn bản. (Những lời nói cụ thể dùng để mô tả những
tiến trình này tương đối không quan trọng, khi tất cả tinh
thần tự do trong tôn giáo đã được công nhận ở khắp nơi
-- trước sự kinh hoàng của những người bảo thủ thận
trọng hay các thầy tu phản động).
Có
thể dường như lạ lùng, chỉ khi chúng ta khám phá chiều
sâu của kinh nghiệm cá nhân nằm dưới những khác biệt mà
chúng ta có khả năng hiểu rõ tại sao có những khác biệt
này. Và những gì chúng ta thấy ở một mức độ sâu hơn
cho chúng ta thấy những nhân tố phổ quát. Chúng ta vỡ lẽ
ra rằng trên những phương diện sâu xa tất cả mọi người
đều giống nhau -- dù cho mỗi người có một nguồn gốc.
KHÔNG
GIAN CHO CUỘC SỐNG SÁNG TẠO
Một
trong những điều kỳ diệu bất diệt trong đời sống là
bao giờ cũng có chỗ cho người khác, có khái niệm khác, có
sự giải thích khác. Mỗi người trong chúng ta đều có cơ
may giữ một vị trí trong vũ trụ của chúng ta. Chúng ta xây
dựng "không gian sống" cho chính chúng ta trước tiên qua thái
độ của chúng ta rồi qua những nỗ lực và hành động của
chúng ta, với xóm giềng và trong toàn bộ thế giới của chúng
ta.
Một
mặt chúng ta cố gắng vật lộn với cái "không gian sống"
cho chính chúng ta bằng cách dùng một thái độ thù nghịch
đối với những người khác và hung hăng chống lại những
ai mà chúng ta nghĩ là cản đường chúng ta. Hoặc, mặt khác,
chúng ta có thể lẩn tránh những cơ hội mà đời sống hiến
dâng và rút lui vào một thế giới riêng tư bao quanh bởi sợ
hãi và ngờ vực. Trong cả hai trường hợp chúng ta phải bằng
lòng có một vị trí nhỏ bé hạn chế trong cuộc sống.
Nhưng
chúng ta có sự lựa chọn thứ ba. Chúng ta có thể chào mừng
mỗi người và hoàn cảnh chúng ta gặp với thái độ tin cẩn,
thân hữu, tìm hiểu. Bằng cách này chúng ta thâm nhập càng
ngày càng nhiều vào cái mà người và hoàn cảnh đưa đến.
Bởi vậy chúng ta xây dựng một "không gian sống" không ngừng
phát triển. Đời sống dường như hiến dâng những giải
thưởng phong phú nhất cho những ai đã phát triển khả năng
"mở rộng" "không gian sống" của họ một cách liên tục.
Đúng là không có ai có thể tạo ra toàn bộ môi trường chung
quanh, nhưng mỗi người nhất định xây dựng được một
môi trường cá nhân về thái đô và cảm nghĩ dẫn đến có
thể sửa đổi đáng kể môi trường chung quanh mình.
CHÚNG
TA CÓ THỂ GIÚP ĐỠ LẪN NHAU
Mỗi
một người trong chúng ta ở một mức độ nào đó đều xây
dựng "không gian sống" riêng của mình. Tuy giống như sợi
dọc sợi ngang của một tấm thảm dệt, "không gian sống"
của chúng ta gối lên nhau hay thâm nhập vào nhau. Như một
nhà thi sĩ Anh Quốc John Donne, bầy tỏ từ lâu: Không ai là
một hòn đảo hoàn toàn của chính mình; mỗi người là một
mảnh của Lục địa, một phần của Biển cả". Cải thiện
phẩm chất trong "không gian sống" của chúng ta, thì chúng ta
không thể giúp cải thiện phẩm chất của người khác.
Mỗi
người trong chúng ta có thể học hỏi hầu hết từ người
khác bằng cách theo nguyên tắc của "hạt bụi và tia sáng".
Bằng cách ý thức được "tia sáng" theo cặp mắt tín ngưỡng
hay không tín ngưỡng của chúng ta, chúng ta ít khuynh hướng
xoi mói nhìn vào "khuyết điểm" của người dù chỉ bàng hạt
bụi. Nhưng tìm hiểu cái xấu nhất về niềm tin của người
khác trong khi lại tập trung vào cái tốt nhất của chính mình
thì quả là tai hại cho tình bè bạn của con người và cộng
đồng lớn hơn. Đúng hơn, chúng ta phải tìm kiếm cái tốt
nhất trong khi không quên bỏ qua cái xấu nhất. Từ Ấn Giáo
và Phật Giáo, chẳng hạn, nhiều người Tây phương có thể
đi đến (và đã đi đến) sự hiểu biết mới về tầm quan
trọng trong việc tìm kiếm cái ngã thật. Để làm việc này,
ta cần không quên những nhược điểm của Ấn Giáo như đã
được vạch ra bởi một người Ấn Giáo, Gandhi. Cũng chẳng
cần phải học cách ngồi xếp chéo chân và ăn cơm để trên
lá chuối lá dừa trong khi đóng một cái khố hay mặc áo Xari.
Cũng chẳng cần phải từ chối cái mà người ta vui theo truyền
thống riêng của người ấy. Tính cởi mở này có lẽ không
đòi hỏi thay đổi sự gia nhập tôn giáo của mình, nói một
cách có tổ chức, liệu ta có đủ may mắn thuộc về nhóm
tin vào việc cho phép mọi thành viên đánh giá rộng rãi nhất
trong tìm kiếm chân thật.
Quả
thực, rất có thể là một người học hỏi được nhiều
về tầm quan trọng của việc biết mình do nghiên cứu sâu
hơn những khía cạnh không được lưu ý tới về truyền thống
tôn giáo của mình cũng như nghiên cứu tôn giáo khác. Nhưng
trong một thế giới tràn đầy với những người am hiểu
quá ít cái đẹp nhất của các nền văn hóa khác tiến dẫn,
lại hay bảo vệ văn hóa hoặc tôn giáo mình, có một lập
luận thực tiễn để cố gắng đi vào tính khí hay tinh thần
của những triết lý hay tôn giáo khác. Trong tiến trình này,
nhiều người khám phá thấy lần đầu tiên trong đời họ,
họ thực sự trực nghiệm một chân trời rộng mở biết
mình nhiều hơn. Họ giành được sự am hiểu sâu hơn về
truyền thống tôn giáo của chính họ.
Trong
ý nghĩa này, bất cứ tôn giáo nào, hay nền văn hóa nào được
nghiên cứu cẩn trọng, hồ như có thể trở thành tấm gương
đa diện qua gương đó mỗi người chúng ta học hỏi cách
hiểu mình trọn vẹn hơn. Mỗi người trong chúng ta là một
cá nhân, tuy nhiên mỗi chúng ta là một phần của cộng đồng
lớn hơn. Trong chừng mực chúng ta là những cá nhân, chúng
ta phải đi sâu vào kinh nghiệm của chính mình để tìm ra
ý nghĩa của cuộc đời. Không có cha mẹ, thầy giáo hay nhà
lãnh đạo tôn giáo vĩ đại nào có thể làm việc đó thay
cho chúng ta, dù cộng đồng có thể cung cấp cho chúng ta những
đầu mối và hướng dẫn. Mỗi người trong chúng ta đều
có quyền không thể chuyển nhượng về việc quan hệ trực
tiếp với vũ trụ. Nhưng mỗi chúng ta phải giành được nó
cho chính mình.
Tấm
bi kịch là quá nhiều người chúng ta cam chịu bằng lòng,
dù là trong những năm trưởng thành, với những câu trả lời
hay diễn tả của một ai đó đưa ra. Chúng giới hạn mình
vào cái người khác nói thay vì thăm dò một lần nữa những
câu hỏi căn bản cho chính chúng ta. Nhiều người trong chúng
ta bám níu vào giá trị do một số lãnh đạo trong quá khứ
nhấn mạnh mà không khảo sát nghĩa lý của nó trong hiện
tại. Hầu hết chúng ta đã đóng kín một số lãnh vực tư
tưởng ở đâu đó dọc ranh giới này.
Có
những cánh cửa phải được mở, và mỗi một chúng ta có
thể giúp chính mình và người khác vào tiến trình mở cửa.
Những người khác là gì, họ nói gì, và họ nói thế nào,
tất cả có thể giúp cho việc mở cửa. Kiến thức trong quá
khứ có giá trị đến mức nó có thể giúp mở cửa trong
hiện tại.
TIẾN
TỚI KHÁM PHÁ TÍNH CHẤT THỐNG NHẤT CỦA CHÚNG TA
Dưới
ánh sáng của việc tiếp cận đời sống mà chúng ta đã bàn
thảo trong những chương này, một số kiểu thái độ, niềm
tin và hành động bị bác bỏ. Thái đô nào bị bác bỏ? Những
cái phản ảnh sự tin cậy thiếu óc phê bình vào kinh nghiệm
và lời nói của người khác, dù là ở Phương Đông hay ở
Phương Tây; thái độ sợ hãi và phục tùng, cũng như thái
độ quá tự tin hay gần như là "biết tất cả"; thái đô
ép buộc hay cảm nghĩ chỉ có một con đường duy nhất để
bắt đầu sự trải nghiệm quan trọng việc tìm ý nghĩa cuộc
sống.
Loại
niềm tin nào bị loại trừ? Những niềm tin tạo thành bức
tường thành quanh chính mình hay bao quanh bộ lạc ta, ngăn cản
mối quan tâm chân thật về lý do tại sao người ta lại tin
cái mà họ tin, những niềm tin cố chấp vì mặc cảm tội
lỗi thầm kín hoặc những lo âu bị khuấy động; những niềm
tin nhấn mạnh vào những nhược điểm gây tổn thất cho đức
hạnh hay tiềm năng của mình, những niềm tin câu thúc tinh
thần, bóp chết lòng can đảm hoặc đạo đức của ta.
Tương
tự như vậy, một số loại hành động bị loại trừ. Dùng
"tòa án dị giáo" hay khủng bố nhân danh tôn giáo chính là
sự phủ nhận nhân tính của con người cũng như bằng chứng
về việc niềm tin của mình bị ngăn chặn như thế nào. Ở
mọi tôn giáo, người ta thấy có những thái độ và lễ nghi
ngây ngô. Nhưng giống như thanh niên hay người trưởng thành
lại có thái độ trẻ thơ, những thái độ ấy không thể
làm thành luật hay ép buộc được trong cuộc sống phải bỏ
chúng. Hầu hết người ta cần đến sự giúp đỡ có thiện
cảm trong việc học hỏi cách bỏ được những chỗ mù quáng
của họ, hay đánh giá những hành động và thái độ tôn
giáo ngây ngô.
Có
một kết quả tất yếu thực tiễn về việc này nó ảnh
hưởng đến công việc của mỗi xã hội có giấc mơ "truyền
giáo". Những cố gắng trong việc đổi đạo thường trở
thành dạng thức ép buộc. Nên cố gắng thấy cái tốt đẹp
nhất trong tôn giáo của người khác ngay cả khi noi gương
người ta tìm cách để chia sẻ niềm tin của mình. Noi gương
không thôi là một niềm tin tôn giáo riêng của ta chứng tỏ
chứng cớ hùng hồn trong cách tôn trọng tính toàn vẹn giá
trị của người khác.
Để
cho phép mỗi một người trong chúng ta phát triển đến mức
đầy đủ nhất, chúng ta phải chủ động trừ bỏ kiểu không
khí cạnh tranh coi tính đa dạng của tôn giáo như "một trận
tử chiến". Hầu hết người Phương Đông thấy phẫn uất
về sự "Tây Phương Hóa" trong những vấn đề tôn giáo cũng
như người Phương Tây thấy phẫn uất về "sự Phương Đông
Hóa". Tất cả chúng ta phải trở thành những công dân có
thể giáo dục được của "Một Thế Giới". Bổn phận đầu
tiên của chúng ta phải là kiểu mẫu của tính thần thánh
nó biểu lộ phẩm chất con người; bổn phận thứ hai của
ta có thể được tạo ra một cách an toàn cho nền văn hóa,
xã hội, hệ thống gia đình đó hay quốc gia đã trở thành
sự hướng dẫn thân thiện cho chúng ta trên con đường đi
tới xác nhận tính đồng nhất thực sự của nhân loại.
"Tính thần thánh ở xung quanh chúng ta -- không bao giờ mất"
-- đó là bài học chúng ta phải luôn luôn học.
- HẾT
-
Xem
thêm nguyên tác Anh ngữ
