Lời
nói đầu
Lời
thưa về việc hiệu đính
Tiểu
sử Tôn giả Sàntideva
Chương
1: Lợi ích của Tâm Bồ Đề
Chương
2: Sám hối tội nghiệp
Chương
3: Phát Tâm Bồ Đề
Chương
4: Thực hành Tâm Bồ Đề
Chương
5: Chánh niệm, Tỉnh giác
Chương
6: Nhẫn nhục
Chương
7: Tinh tấn
Chương
8: Thiền quán
Chương
9: Trí tuệ
Chương
10: Hồi hướng
CHƯƠNG
NĂM
CHÁNH
NIỆM, TỈNH GIÁC
Gìn
giữ tâm ý
1.
Ai giữ giới Bồ tát
Phải
giữ gìn tâm ý
Không
kềm chế tâm ý
Thì
không thể duy trì
Bất
cứ giới luật nào.
2.
Voi điên tuy gây hại
Nhưng
không thể nào bằng
Con
“voi tâm“ phóng dật
Mang
đến bao tai họa
Đọa
ta vào địa ngục.
3.
Luôn dùng thừng chánh niệm
Cột
chặt “voi tâm“ điên
Thì
tai họa tan biến
Phước
lành hiện đến liền.
4-5.
Điều phục được tâm ý
Là
điều phục tất cả
Sư
tử, voi, gấu, rắn
Và
tất cả kẻ thù
Cùng
lính canh địa ngục
Quỷ
Dạ xoa, La Sát
Đều
bị trói tất cả.
6.
Phật đã tuyên bố rằng
Hiểm
họa và lo sợ
Với
khổ đau vô tận
Đều
do tâm phát sinh.
7-8.
Hình cụ trong địa ngục
Do
ai tạo tác nên?
Nền
sắt nóng hỏa ngục
Nữ
nhân kia từ đâu?
Phật
dạy rằng tất cả
Do
ác tâm biến ra
Bởi
thế trong ba cõi
Tâm
mình đáng sợ nhất.
9-10.
Nếu bố thí cao cả
Đạt
được nhờ xóa nghèo
Chẳng
lẽ Phật xưa kia
Không
đạt hạnh bố thí
Vì
thế gian vẫn nghèo?
Bởi
vậy tâm bố thí
Cả
tài sản, công đức
Là
bố thí rốt ráo
Phát
xuất từ nội tâm.
11.
Lùa cá tôm đến đâu
Để
khỏi bị săn giết?
Vĩnh
viễn dứt ác tâm
Là
thành tựu giới độ.
12.
Sân si đầy thế gian
Làm
sao hàng phục hết?
Hàng
phục được tâm sân
Là
hàng phục tất cả.
13-14.
Làm sao đủ da thuộc
Để
phủ kín địa cầu?
Nhưng
chiếc dép da này
Sẽ
bao trùm mặt đất.
Cũng
vậy với ngoại cảnh
Tuy
chưa làm chủ được
Nhưng
làm chủ tâm mình
Có
gì quí giá hơn?
15.
Làm thiện bằng thân, miệng
Nhưng
tâm lại tán loạn
Thì
khó đạt phước đức
Không
lên cõi Phạm Thiên (5)
Trong
khi chỉ một mình
Tâm
thanh tịnh cũng đủ.
16.
Phật dạy dù tụng niệm
Tu
khổ hạnh lâu năm
Mà
tâm cứ tán loạn
Thì
cũng vô ích thôi.
17.
Những người tìm hạnh phúc
Chạy
trốn mọi khổ đau
Sẽ
tiếp tục lạc lối
Nếu
không hiểu cái tâm
Kỳ
diệu chứa mọi pháp.
Chánh
niệm và tỉnh giác
18.
Bởi thế nên cẩn thận
Gìn
giữ trọn tâm ý
Giữ
giới tu luyện tâm
Đâu
cần tu pháp khác.
19.
Giữa đám đông hỗn loạn
Ta
gìn giữ vết thương
Không
để ai đụng đến;
Giữa
cuộc đời hung ác
Ta
phải giữ tâm mình
Như
ta giữ vết thương.
20.
Ta gìn giữ vết thương
Vì
sợ người đụng đau
Sao
ta không giữ gìn
Vết
thương của tâm ta
Cho
khỏi bị đè bẹp
Dưới
chân núi địa ngục?
21.
Nếu hành trì như vậy
Ta
cứng rắn, tinh tấn
Dù
ở giữa người ác
Hay
ở giữa người lành.
22.
Thà để mất lợi dưỡng
Mất
tài sản, thanh danh
Mất
thân xác, mạng sống
Quyết
không để mất tâm.
23.
Tôi chấp tay nguyện cầu
Cho
những ai ước mong
Gìn
giữ được tâm ý
Đều
luôn luôn duy trì
Chánh
niệm và tỉnh giác.
24.
Người đau không đủ sức
Làm
bất cứ việc gì
Cũng
vậy, bất cứ ai
Thiếu
chánh niệm, tỉnh giác
Sẽ
không còn đủ sức
Để
làm những việc lành.
25.
Người tâm không chánh niệm
Không
còn ghi trong trí
Lời
giáo huấn tu hành
Như
nước rỉ bình nứt.
26.
Biết bao người thông thái
Sùng
tín và tinh tấn
Nhưng
vì không chánh niệm
Nên
phạm tội ô uế.
27.
Tên giặc không chánh niệm
Luôn
rình cướp tỉnh giác
Vét
sạch phước tích lũy
Đưa
người vào nẻo ác.
28.
Ái dục như lũ giặc
Cướp
gia tài phước đức
Hủy
hoại tâm chánh niệm
Phá
đường đến cõi lành .
29.
Tuyệt không để chánh niệm
Rời
khỏi cửa tỉnh giác.
Nếu
nó đi lang thang
Phải
gọi nó quay lại.
Nó
phải nghĩ cảnh khổ
Trong
ba cõi địa ngục
Để
an trú chánh niệm.
30.
Hạnh phúc thay những ai
Sống
cạnh thầy đáng kính
Tuân
theo lời giáo huấn
Để
trau dồi chánh niệm.
31-32.
“Chư Phật, chư Bồ tát
Nhìn
thấu suốt mọi điều
Ta
đứng trước các ngài
Đâu
dấu được điều chi”.
Nếu
có suy nghĩ ấy
Sẽ
sinh lòng hổ thẹn
Và
trong tâm luôn luôn
Có
mặt của đức Phật.
33.
Chánh niệm như lính canh
Trước
cửa ngõ của tâm
Nhờ
đó mà tỉnh giác
Mãi
mãi được có mặt.
34.
Nếu ý xấu manh nha
Phải
thấy ngay tai họa.
Vậy
phải giữ chánh niệm
Như
cây bám chặt đất .
35.
Không bao giờ nên nhìn
Dáo
dác và mông lung
Mắt
thường nhìn thẳng xuống
Như
trong lúc ngồi thiền.
36.
Để cho mắt nghỉ ngơi
Thỉnh
thoảng nhìn chân trời
Khi
có người xuất hiện
Hãy
nhìn thẳng chào hỏi.
37.
Trên đường, nên đứng lại
Nhìn
rõ khắp bốn phương
Lúc
dừng nghỉ dưỡng sức
Hãy
quan sát sau lưng .
38.
Kiểm tra kỹ trước sau
Rồi
nhận định hoàn cảnh
Tùy
nhu cầu hành động
Mà
tiến tới hay lui.
39-40.
Trước khi ta hành động
Nên
ý thức rõ ràng
”Đây
tư thế của thân”
Và
trong khi hành động
Cũng
luôn luôn quán xét
Tư
thế của thân mình.
Cũng
vậy, thường quán xét
Tâm
ý như voi điên
Buộc
vào trụ chánh niệm
Không
cho nó chạy loạn.
41.
Người tu tập thiền định
Luôn
luôn giữ chánh niệm
Thường
quán sát tự hỏi
Tâm
ý mình ở đâu?
42.
Lúc nguy, khi lễ lạc
Hoặc
trong khi bố thí
Khó
giữ được chánh niệm
Nên
buông giới hạnh nhỏ.
43-44.
Quyết định làm việc này
Không
nên nghĩ việc khác
Tâm
trí phải chuyên chú
Làm
xong từng việc đã.
Được
vậy việc mới thành
Nếu
không, thì hai việc
Chẳng
việc nào hoàn tất
Chánh
niệm chẳng gia tăng.
45.
Hãy quyết tâm từ bỏ
Xem
kịch, nói chuyện phiếm
Hãy
tinh tấn đoạn trừ
Tâm
tham đắm thứ ấy.
46.
Hãy nhớ lời đức Phật
Từ
bỏ việc vô nghĩa
Như
bức cỏ, vẽ đường
Đập
đất đá vỡ tan.
47.
Trước khi muốn di chuyển
Hoặc
trước khi nói năng
Phải
kiểm soát tâm ý
Đưa
nó vào chánh niệm.
48.
Nếu ý khởi tham ái
Tâm
manh nha nổi giận
Hãy
tạm dừng nói, làm
Như
cây đứng lặng yên.
49-50.
Khi tâm ý lăng xăng
Ngạo
mạn hoặc kiêu căng
Tự
mãn hoặc thô bạo
Lém
lĩnh hoặc lừa dối
Tự
khen và chê người
Nói
những lời khinh bạc
Nói
những lời gây gổ
Hãy
như cây đứng yên.
51.
Muốn lợi lộc, danh tiếng
Muốn
sai sử người khác
Muốn
được kẻ hầu hạ
Hãy
như cây đứng yên.
52.
Khi muốn nói và làm
Khiến
người mất lợi ích
Để
mưu cầu lợi mình
Hãy
như cây đứng yên.
53.
Khi bồn chồn lười biếng
Nhát
sợ, không biết thẹn
Nói
vô nghĩa, thiên vị
Hãy
như cây đứng yên.
54.
Khi thấy tâm ô nhiễm
Lăng
xăng việc vô nghĩa
Hãy
dùng phép đối trị
Kiên
trì an định tâm.
55-57.
Không nên để phân tâm
Vì
những việc tranh chấp
Hãy
luôn đem an vui
Làm
cho người hạnh phúc.
Với
đức tin thâm sâu
Vững
vàng và kiên quyết
Biết
xấu, sợ nhân quả.
Đừng
sinh tâm chán ghét
Kẻ
ngược ngạo, ngu si
Nên
mở lòng thương họ
Vì
họ bị vô minh.
Vả
lại tôi đã nguyện
Vì
lợi mình lợi người
Tôi
không nên phạm tội
Vậy
phải luôn quán tưởng
Rằng
tôi là vô ngã
Tôi
là một ảo tưởng.
58.
Nên luôn tư duy rằng
Nhiều
kiếp mới thành người
Vậy
phải giữ tâm sáng
Vững
như núi Tu Di.
Thân
59.
Hỡi này tâm ý ơi
Ngươi
tự vệ ra sao
Khi
kên kên háu đói
Mổ
xé thi thể ngươi?
60.
Sao ngươi xem thân này
Là
bản ngã của ngươi?
Ngươi
với nó khác nhau
Mất
nó ăn nhằm gì!
61.
Này tâm ý ngu si
Ngươi
xem khúc gỗ sạch
Không
phải là thân ngươi
Nên
ngươi không bám víu
Sao
lại bám bộ máy
Cấu
tạo từ bẩn dơ?
62-63.
Hãy dùng tâm quán tưởng
Tách
da ra khỏi thịt
Dùng
trí tuệ làm dao
Tách
thịt rời khỏi xương.
Rồi
chẻ tách xương ra
Phân
tách tủy bên trong
Quan
sát cho thật kỹ
Thực
chất nó là gì?
64.
Dẫu tìm tòi cẩn thận
Vẫn
không thấy bản chất
Của
bất cứ vật nào.
Tại
sao còn tham luyến
Nâng
niu tấm thân này?
65.
Ngươi không thể nào ăn
Thân
thể dơ bẩn này
Không
uống máu, ăn lòng
Vậy
giữ nó làm chi?
66.
Tốt nhất xem thân này
Là
thức ăn quạ, cáo
Chỉ
nên giữ thân này
Giúp
ta làm việc thiện.
67.
Dù ngươi bám giữ thân
Thần
chết cũng không tha
Cướp
lấy thẩy cho quạ
Ngươi
làm gì được đây?
68-69.
Khi tớ bỏ ra đi
Chủ
không cho cơm áo
Thân
này sẽ bỏ ngươi
Cưng
dưỡng nó làm gì?
Trả
đủ lương cho nó
Chớ
cho thêm quá mức.
Ôi
tâm của ta ơi!
Đối
với thân của ngươi
Hãy
xử sự như thế.
70.
Hãy xem thân như thuyền
Dùng
để chở chúng sinh
Đưa
họ từ bờ khổ
Sang
bên bờ giải thoát.
71.
Hãy tự chủ thân tâm
Luôn
lộ vẻ vui tươi
Đừng
cau mày giận dữ
Hãy
làm người bạn tốt,
Chân
thành của chúng sinh.
72.
Khi di dời ghế giường
Đừng
gây tiếng động lớn
Mở
cửa cũng nhẹ nhàng
Luôn
tránh tiếng ồn ào.
73.
Sếu, mèo và kẻ trộm
Hành
động rất lặng lẽ
Để
đạt được mục tiêu
Bồ
tát cũng nên thế .
74.
Làm học trò tất cả
Cung
kính nhận lời khuyên
Của
bậc thầy hướng dẫn
Dù
ta chẳng yêu cầu.
Nguyên
tắc ứng xử
75.
Ai khéo giảng chánh pháp
Ta
nên ngõ lời khen
Ai
làm phước làm lành
Ta
vui mừng ca tụng.
76.
Kín đáo khen người khác
Vì
công đức của họ
Nghe
người khác khen mình
Tự
xét xứng đáng không?
77-78.
Ai làm được việc gì
Mang
lại nguồn hạnh phúc
Không
thể mua bằng tiền
Thì
ta hãy cùng vui
Với
công đức kẻ ấy.
Làm
vậy không gây hại
Đời
sau được vui hơn
Nếu
sinh lòng ganh tị
Ta
sẽ gặt khổ đau
Đời
sau càng khổ nữa.
79.
Nói năng phải minh bạch
Dễ
nghe, thấm tận tim
Phát
xuất tại từ tâm
Nhu
hòa và chính xác.
80.
Hãy nhìn ngắm chúng sinh
Với
lòng dạ từ bi
Và
nghĩ rằng nhờ họ
Mà
ta sẽ thành Phật.
81.
Phước lớn được thành tựu
Nhờ
tín tâm vững bền
Nhờ
đối trị việc ác
Nhờ
cúng ba ruộng phước (6)
82.
Phát xuất tận đáy lòng
Ta
thường làm việc thiện
Điều
lành hãy tự làm
Không
giao cho kẻ khác.
83.
Bố thí và trì giới
Phải
tăng tiến mỗi ngày
Đừng
chê nhỏ, theo lớn
Nên
thực hiện mọi hạnh.
84.
Nhận thức được như vậy
Nên
hiến mình làm thiện
Có
thể phạm giới cấm
Vì
lợi ích chúng sinh.
85.
Chỉ ăn những gì cần
Chia
sớt thức ăn uống
Cho
những vị tu sĩ
Cho
kẻ khổ, cô đơn
Cho
người rơi xuống thấp
Bồ
tát cho tất cả
Trừ
ba bộ áo quần.
86.
Thân phục vụ chánh pháp
Nên
không để tổn thương
Nhờ
vậy mau thực hiện
Ước
nguyện cứu chúng sinh.
87.
Không hy sinh thân mạng
Cho
kẻ thiếu từ bi
Bồ
tát chỉ xả thân
Vì
mục đích tối thượng.
88.
Không thuyết pháp cho người
Có
thái độ bệnh hoạn
Đội
mũ, không cung kính
Cầm
gậy, cầm binh khí .
89.
Không thuyết pháp cho người
Khác
phái ở một mình
Không
nói pháp thâm sâu
Cho
kẻ thiếu thông minh
Nhưng
cũng phải cung kính
Mọi
pháp dù sâu cạn (7)
90.
Không nên giảng Tiểu thừa
Cho
người đủ điều kiện
Lãnh
hội pháp Đại thừa
Không
được thu hút người
Bằng
cách giảng sai kinh
Và
chú thuật Mật giáo (8)
91.
Không được nhổ nước bọt
Và
vứt tăm xỉa răng
Bừa
bãi nơi công cộng
Không
được phép phóng uế
Lên
đất đai canh tác
Và
nguồn nước sạch trong.
92.
Khi ăn chớ đầy miệng
Há
miệng, nhai ra tiếng
Ngồi
không đong đưa chân
Không
xoa tay vào nhau.
93.
Không đi xe, ngủ đêm
Chung
với người khác phái
Hầu
tránh sự hiềm ghét
Khiến
người mất niềm tin.
94.
Không nên dùng ngón tay
Chỉ
đường hoặc ra lệnh
Mà
phải tỏ lịch sự
Đưa
nguyên bàn tay phải .
95.
Không đưa tay vẫy gọi
Trừ
khi gọi gấp rút
Búng
ngón tay thành tiếng
Bằng
không sẽ mất uy.
96.
Hãy ngủ trong chánh niệm
Nằm
đúng theo tư thế
Như
khi Phật nhập diệt
Lúc
tỉnh giấc, dậy liền.
97.
Phật dạy vô số hạnh
Không
thể nào kể hết
Pháp
thanh lọc tâm này
Nên
gắng thực hành ngay.
98.
Ngày như đêm ba lần
Tụng
niệm Kinh Ba Phần (9)
Y
theo tâm Bồ đề
Giải
trừ dần ác nghiệp.
99.
Bất cứ hoàn cảnh nào
Do
ta hoặc người tạo
Phải
tinh tấn thực hành
Những
lời đức Phật dạy.
100.
Bất cứ giáo pháp nào
Đưa
đến sự giải thoát
Con
Phật đều thực hành
Được
vậy, sẽ gặt phước.
101.
Bồ tát làm mọi hạnh
Vì
lợi ích chúng sinh
Trực
tiếp hay gián tiếp
Và
hồi hướng tất cả
Vì
sự nghiệp giác ngộ.
102.
Dù phải mất tính mạng
Bồ
tát không xa lìa
Các
bậc thiện trí thức
Tinh
thông nghĩa đại thừa.
Nguồn
gốc giới luật
103.
Để biết cách hầu Thầy
Nên
học những phép tắc
Trong
truyện Cát Tường Sinh (10)
Và
thêm các kinh khác.
104.
Nên đọc các tạng kinh
Có
trình bày giới luật
Trước
hết hãy tìm đọc
”Thánh
xứ hư không tạng”.
105.
Kinh “Học xứ tập yếu”
Đã
diễn rộng lý do
Vì
sao phải tu hành
Vậy
cần đọc bộ luận
”Chúng
học xứ tập yếu”.
106.
Hoặc cũng nên tìm đọc
”Nhất
thiết kinh tập yếu”
Và
cũng cần đọc kỹ
Song
luận của Long Thọ .
107.
Kinh luận trên ghi rõ
Điều
cấm, điều nên theo
Tu
đúng lời kinh dạy
Giữ
lòng tin trên đời.
108.
Định nghĩa của chánh niệm
Tóm
gọn lại như sau:
Luôn
quán sát thật kỹ
Trạng
thái Thân và Tâm.
109.
Tụng niệm để thực hành
Đọc
suông không có ích
Nếu
chỉ đọc toa thuốc
Làm
sao trị bệnh lành?
CHƯƠNG
SÁU
NHẪN
NHỤC
Sân
hận
1.
Một cơn giận phá hủy
Công
đức ngàn kiếp tu
Tích
lũy từ bố thí,
Từ
cúng dường Thế tôn.
2.
Sân hận vô cùng ác
Nhẫn
nhục vô cùng lành
Bởi
thế bằng mọi cách
Siêng
năng tu nhẫn nhục.
3.
Ngày nào trong tâm ta
Nọc
hận thù tồn tại
Ta
sẽ không ngủ yên
Mất
an lành, hạnh phúc.
4-5.
Một người chủ nổi giận
Có
thể bị giết chết
Bởi
kẻ nhờ ông giúp
Mà
trở nên giàu sang
Và
được người kinh trọng.
Với
tấm lòng sân hận
Dù
ban ơn cho ai
Họ
cũng không hạnh phúc
Bạn
bè cũng lánh xa.
6.
Sân hận là kẻ địch
Tạo
nên nhiều khổ đau
Ai
khắc phục sân hận
Vui
đời này, kiếp sau .
7.
Được thứ gì không thích
Hoặc
lòng tham bị ngăn
Đều
nuôi dưỡng sân hận
Và
làm khốn khổ tôi.
8.
Vì vậy tôi muốn diệt
Những
chất nuôi dưỡng này.
Sân
hận duy chỉ biết
Làm
hại tôi mà thôi.
Nhẫn
nhục
Nhẫn
nhục đối với đau khổ
9.
Dù gặp cảnh ngược đãi
Nên
giữ tâm an vui.
Bực
tức không sinh lợi
Lại
cướp mất phước lành.
10.
Nếu có cách cứu chữa
Những
tình huống rắc rối
Thì
khổ đau làm gì?
Nếu
không có giải pháp
Khổ
đau không lợi chi!
11.
Ta không muốn cho mình
Cũng
như cho bạn bè
Bị
khổ đau, khinh dễ
Bị
chửi mắng, vu oan
Duy
chỉ có kẻ thù
Muốn
chúng tôi như thế.
12.
Hạnh phúc khó đạt thay
Đau
khổ thường xảy đến
Nhưng
giải thoát chỉ đạt
Khi
thắng vượt khổ đau
Bởi
vậy, tâm ta ơi
Hãy
dũng cảm kiên định!
13.
Người nào tu khổ hạnh
Thờ
nữ thần Durga (11)
Tự
thiêu, xẻ thịt mình
Không
hy vọng giải thoát
Sao
ta không can đảm
Chịu
khổ vì giải thoát?
14.
Nhờ tập luyện thường xuyên
Điều
gì cũng thành tựu
Trước
cố chịu khổ nhỏ
Sau
chịu được khổ lớn.
15.
Những loại khổ tầm thường
Do
muỗi mòng, rít cắn
Hoặc
đói khát, nhức ngứa
Chúng
không vô dụng đâu!
16.
Chẳng nên mất kiên nhẫn
Khi
khổ vì nóng lạnh
Hay
kiệt sức bệnh đau
Hoặc
tra tấn, ngục tù
Nếu
ta mất kiên nhẫn
Đau
khổ càng tăng thêm.
17-18.
Có người thấy máu chảy
Lòng
dũng cảm càng tăng
Có
người thấy máu chảy
Lại
té xỉu bất tỉnh.
Điều
ấy tùy thuộc tâm
Vững
mạnh hay yếu đuối
Bồ
tát phải tự chủ
Vượt
qua mọi khổ đau.
19.
Dù trải qua đau khổ
Bậc
trí vẫn an nhiên
Quyết
đánh giặc phiền não
Dù
dễ bị thương tích.
20.
Kẻ anh hùng vinh quang
Vì
hiên ngang thắng giặc
Còn
chiến sĩ tầm thường
Chỉ
đâm những thây ma.
21.
Khổ cũng có điều hay:
Giúp
ta trừ kiêu mạn
Mở
lòng thương chúng sinh
Bỏ
ác và kính Phật.
Nhẫn
nhục trước bất công
22.
Ta không giận gan, tim
Và
bộ phận trong người
Dù
chúng là nơi sinh
Bao
đau đớn, bệnh tật.
Sao
đối với hữu tình
Lại
nổi lòng sân hận?
Họ
cũng là nạn nhân
Của
đau đớn bệnh tật
Tất
cả vì nhân duyên.
23.
Mặc dù không ai muốn
Bệnh
đau vẫn cứ sinh;
Mặc
dù không ai mong
Sân
hận vẫn nổi dậy.
24.
Đâu có ai nghĩ trước:
“Bây
giờ ta nổi sân”
Và
sân đâu toan tính:
”Bây
giờ ta xuất hiện”
25.
Tất cả mọi lỗi lầm
Và
hành động độc ác
Đều
do nhân duyên sinh
Không
có gì tự phát.
26.
Nhân duyên lúc tập hợp
Không
hề có ý nghĩ:
“Ta
sinh một thứ gì”
Một
cái gì được sinh
Trước
đó đâu có nghĩ:
“Ta
phải được sinh ra”
27.
Những gì được gán gọi
Là
chất liệu nguyên sơ
Hoặc
gán là “Cái Ta”
Đều
không tự sinh ra
Sau
khi nghĩ: “Ta sinh”.
28.
Bởi vì trước khi sinh
Không
có gì hiện hữu
Vậy
cũng không có gì
Khởi
ý muốn được sinh
Bởi
vì luôn bám víu
Vào
cái Ta vĩnh cửu
Nên
không thể tách rời
Đối
tượng của “cái Ta”
Là
chất liệu nguyên sơ
Và
mãi mãi như vậy.
29.
Nếu cái ta vĩnh hằng
Thì
nó phải bất động
Giống
như là hư không.
Làm
sao cái không đổi
Lại
có thể hành động
Ngay
trong khi nối kết
Với
những nhân duyên khác.
30.
Nếu tiếp xúc duyên khác
Cái
ta vẫn như xưa
Vậy
thì trong hai thứ
Cái
Ta và duyên khác
Ai
tác động ai đây?
Nếu
bảo “Ta” tác động
Thì
điều này không đúng.
Cái
Ta không tác động
Vì
nó không thể có
Một
lúc hai tự tánh
[Bất
động và biến đổi].
31.
Như vậy mọi sự vật
Đều
sinh từ nhiều duyên
Và
bất cứ duyên nào
Cũng
lệ thuộc duyên khác.
Ý
thức được như vậy
Ta
không bị phiền nhiễu
Vì
tất cả đối tượng
Đều
chỉ là ảo tưởng
Sinh
từ trò ảo thuật!
32.
(Hỏi) Nếu sự vật huyễn ảo
Thì
“Ai” chế ngự giận?
Và
nếu nói chẳng có “ai”
Thì
cần chi trừ giận?
(Đáp)
Thực ra cần trừ giận
Vì
tiến trình nhân quả
Luôn
luôn vẫn tiếp diễn
Nhờ
chế ngự được giận
Mà
cắt đứt khổ đau .
33.
Bởi vậy khi nhận thấy
Bạn,
thù muốn hại ta
Hãy
nghĩ là duyên sinh
Và
giữ tâm thanh tịnh.
34.
Nếu mọi sự phát sinh
Do
ý muốn con người
Thế
giới sẽ an lạc
Vì
chẳng ai chọn khổ.
35-36.
Vì vô ý tự hại
Bởi
vật nhọn, gai đâm
Vì
giận, đói nữ sắc
Nên
cấu xé lẫn nhau
Chịu
đói khát khổ sở …
Có
kẻ lại tự tử
Như
thắt cổ, nhảy sông
Hoặc
uống những chất độc
Hay
gây ra tội ác.
37.
Dưới bạo lực ái dục
Con
người tự hủy mình
-
Hủy cái thân quý báu -
Thế
thì sao tránh khỏi
Làm
hại những người khác?
38.
Kẻ điên vì ái dục
Luôn
tìm cách làm hại
Nếu
không thương xót được
Thì
cũng đừng giận họ .
39.
Nếu bản chất kẻ ấy
Là
chuyên hãm hại người
Giận
họ cũng vô lý
Khác
nào giận lửa đốt .
40.
Nếu bản chất họ lành
Phạm
lỗi vì vô tình
Giận
họ cũng vô lý
Khác
nào giận không khí
Bị
nhiễm khói sặc sụa.
41.
Khi bị đánh bằng gậy
Ta
oán người cầm gậy
Song
chính là cơn giận
Đã
sai khiến họ đánh
Vậy
nên ghét cơn giận.
42.
Xưa tôi làm khổ người
Nay
người hãm hại tôi
Tôi
đành phải nhận lãnh
Quả
báo tôi đã gieo.
43.
Vũ khí của kẻ kia
Và
thân này của tôi
Cả
hai là nguyên nhân
Tác
thành sự đau khổ
Kẻ
kia có vũ khí
Còn
tôi có thân này
Vậy
phải giận ai đây?
44.
Thân như vết thương nặng,
Chạm
nhẹ cũng đau điếng
Mù
quáng tôi ôm giữ
Thử
hỏi khi nó đau
Tại
sao tôi tức giận?
45.
Tôi không muốn khổ đau
Nhưng
vì sự ngu muội
Mà
tạo ra nguyên nhân
Gây
nên sự đau khổ.
Đó
là lỗi của mình
Sao
lại giận người khác?
46.
Chính hành động của tôi
Đã
tạo nên địa ngục
Và
rừng kiếm, núi đao
Vậy
nên giận ai đây?
47.
Chính hành động của tôi
Đã
khiêu khích người khác
Và
khiến họ hại tôi.
Họ
bị đọa địa ngục
Vậy
tôi đã hại họ.
48.
Nhờ những kẻ hại tôi
Mà
tôi tu nhẫn nhục
Trừ
được nhiều tội lỗi.
Vì
tôi đã nhẫn nhục
Nên
họ sa địa ngục
Chịu
đau khổ lâu dài.
49.
Chính tôi làm hại họ
Khi
họ làm lợi tôi
Sao
tôi còn lật lọng
Hỡi
cái tâm hồ đồ.
50.
Nhờ tâm được thanh lọc
Tôi
không đoạ địa ngục
Tôi
đã tự cứu mình
Kẻ
kia được thứ chi?
51.
Nếu ăn miếng trả miếng
Tôi
chẳng cứu vớt họ
Họ
phải chịu đọa đày
Còn
tôi thì thất bại
Trên
con đường tu tập.
Nhẫn
nhục qua nhận thức thực tại
52.
Tâm không có hình thể
Nên
không bị tổn thương
Nếu
bám chắc vào thân
Nên
khi thân đau khổ,
Tâm
sẽ bị khổ đau.
53.
Lời khinh khi, thô ác
Tiếng
mắng chưởi, vu oan
Không
làm hại thân được
Sao
tâm lại nổi sân?
54.
Rằng: “Có kẻ không ưa”
Nhưng
sự “Không ưa “ ấy
Từ
nay đến đời sau
Có
cấu xé ta đâu
Sao
ta ghét guổng họ?
55.
Nếu ta ghét guổng họ
Vì
sợ mất lợi lộc
Lúc
chết lợi cũng mất
Nghiệp
ác vẫn còn hoài.
56.
Tốt nhất thà chết sớm
Hơn
sống làm nghề ác
Sống
lâu đâu thoát được
Khổ
đau của cái chết .
57-58.
Hai người nằm chiêm bao
Kẻ
thấy vui trăm năm
Người
sướng trong khoảnh khắc
Nhưng
khi bừng tỉnh giấc
Hạnh
phúc đều biến tan .
Cuộc
đời như giấc mộng
Dù
tuổi thọ ngắn dài
Khi
sinh mạng chấm dứt
Hạnh
phúc đều tiêu tan.
59.
Dù tiền rừng bạc biển
Dù
lạc thú lâu dài
Lúc
chết tay trống trơn
Mình
trần như bị cướp.
60.
Có kẻ quan niệm rằng
Nhờ
của để mà sống
Để
giải ác, tích thiện
Nhưng
nổi sân vì lợi
Thì
phước mất, tội sinh.
61.
Nếu chỉ vì mưu sinh
Mà
làm chuyện thất đức
Một
đời sống như vậy
Cuối
cùng lãnh ác đọa
Sống
như thế ích chi?
62.
Ta ghét kẻ nói xấu
Làm
ta mất tín nhiệm
Sao
ta không ghét kẻ
Nói
xấu bao người khác?
63.
Ngươi tỏ ra bình thản
Với
kẻ chê người khác
Bởi
ngươi không dính vào.
Sao
ngươi không nhẫn nhịn
Với
kẻ vu oan ngươi
Mà
chính ngay kẻ ấy
Bị
ái dục chi phối?
64.
Đối với người phá tượng
Đập
chùa, chê chánh pháp
Ta
không nên nổi giận
Bởi
vì bậc Giác ngộ
Không
vì vậy khổ đau.
65.
Với kẻ xúc phạm Thầy
Và
người thân của ta
Ta
nên dằn cơn giận
Mà
nên quán chiếu rằng
Đó
là nhân duyên sinh.
66.
Khổ sinh từ nhân duyên
Cố
ý hay vô tình
Chúng
sinh không thể thoát .
Chỉ
chúng sinh hữu tình
Mới
ý thức được khổ
Vậy
ta nên nhẫn chịu.
67.
Người làm ác bởi si
Kẻ
nổi giận vì mê
Vậy
ai người có lỗi
Vậy
kẻ nào vô tội?
68.
Xưa ta đã tạo nghiệp
Nay
ta nhận quả báo
Mọi
sự sinh từ nghiệp
Sao
ta trách giận người?
69.
Khi đã hiểu như vậy,
Ta
cố làm việc lành
Cầu
mong mọi chúng sinh
Biết
yêu thương lẫn nhau.
70-71.
Một ngôi nhà bốc lửa
Có
thể lan nhà bên
Ta
phải rút tranh rạ
Và
thứ dễ bắt lửa;
Cũng
vậy phải loại ngay
Bao
ý niệm tham đắm
Bắt
mồi cho lửa sân
Thiêu
rụi kho công đức.
72.
Kẻ tử tù được thả
Sau
khi bị chặt tay
Phải
chăng là bất hạnh?
Kham
chịu khổ thế gian
Để
thoát khổ địa ngục
Phải
chăng là bất hạnh?
73.
Nay ta không chịu nổi
Một
chút khổ nho nhỏ
Sao
ta không diệt sân
Vì
nó là nguyên nhân
Sinh
ra khổ địa ngục?
74.
Vì sân nên ngàn lần
Tôi
đã bị đau khổ
Vì
lửa địa ngục đốt.
Điều
này chẳng lợi gì
Cho
ta và kẻ khác!
75.
Đau khổ của đời này
So
ra tương đối nhẹ
Mà
còn đem lợi lớn.
Vậy
ta nên vui vẻ
Nhẫn
chịu khổ nhỏ này
Vì
nó giúp xua tan
Đau
khổ của chúng sinh.
Ganh
tỵ
76.
Có những kẻ hân hoan
Và
không ngớt ca ngợi
Công
đức của người khác.
Tâm
ý của ta ơi!
Sao
không biết hân hoan
Nhập
cuộc khen ngợi này!
77.
Đó là một niềm vui
Không
thể nào chê trách
Nó
là nguồn hạnh phúc
Mà
thánh nhân không chê
Nó
cũng là phương tiện
Để
thu phục lòng người.
78.
Nếu ngươi không chấp nhận
Niềm
an vui kẻ khác
[Bởi
vì ngươi ganh tỵ]
Thì
ngươi sẽ mất sạch
Tất
cả mọi phước đức
Hiện
rõ hay ẩn tàng.
79.
Ai khen công đức ta
Ta
mong họ an vui
Ai
khen công đức người
Sao
ngươi lại thờ ơ?
80.
Ta phát tâm Bồ đề
Cầu
mọi loài an vui
Nay
chúng sinh hạnh phúc
Sao
ngươi lại sân hận?
81.
Lúc đầu ngươi phát tâm
Cầu
mọi người thành Phật
Được
ba cõi cúng dường;
Nay
sao ngươi sầu khổ
Khi
người khác được cúng?
82.
Đối với gia đình ngươi
Ngươi
phải lo cấp dưỡng
Nay
kẻ khác cung phụng
Sao
ngươi lại nổi sân?
83.
Không cầu mong chúng sinh
Được
một chút toại ý
Thì
sao cầu mong chúng
Được
thành tựu giác ngộ?
84.
Các lễ vật cúng dường
Không
đến tay khất sĩ
Ắt
còn tại thí chủ
Chúng
không thuộc phần ta.
Ta
bận tâm làm gì
Với
việc cho hay không?
85.
Khất sĩ có nên chăng
Bỏ
phước báo cúng dường?
Thí
chủ có nên chăng
Kềm
hãm hạnh bố thí?
Ngươi
còn hận nỗi gì!
86.
Ngươi chẳng hối lỗi mình
Do
nghiệp ác gây ra
Lại
tranh chấp với người
Biết
tô bồi phước đức?
87-88.
Kẻ thù ngươi gặp nạn
Có
gì để ngươi vui?
Không
phải vì ngươi muốn
Mà
tai nạn xảy ra.
Dù
kẻ kia bị nạn
Theo
ý ngươi mong muốn
Thì
ngươi được lợi gì?
Và
nếu ngươi nói rằng
“
Thế là tôi mãn nguyện”
Thì
tai ương lớn hơn
Bám
chặt ngươi sau này.
89.
Đó là lưỡi câu sắc
Mà
ái dục tung ra.
Lúc
cá đã cắn câu
Ngục
tốt mua nấu nhừ
Trong
nồi đồng địa ngục.
90-91.
Khen ngợi và vinh quang
Không
tăng thêm công đức
Không
nâng cao tuổi thọ
Và
khỏe mạnh, sống lâu
Cũng
không khiến thân thể
Được
vui thú, khinh an.
Tuy
chúng là những thứ
Mà
người khôn ở đời
Tìm
thấy được lợi thế.
Và
với kẻ mua vui
Thì
rượu chè bài bạc.
92.
Vì mưu cầu danh vọng
Mà
mất của, tán mạng.
Danh
vọng nuốt được chăng?
Chết
rồi ai vui hưởng ?
93.
Khi lâu đài cát sụp,
Trẻ
nít liền khóc than
Tâm
ta như tâm chúng
Khi
danh vọng suy tàn.
94.
Lời khen là tiếng vang
Nó
chẳng có trí óc
Vậy
thì nó làm sao
Có
thể khen tôi được?
Nhưng
với ý nghĩ rằng
Ai
đó vui vì tôi
Thì
đó là lý do
Khiến
cho lòng tôi vui.
95.
Nếu niềm vui của tôi
Đến
từ vui của người
Thì
dù trường hợp nào
Tôi
vẫn được vui tươi
Vậy
sao tôi không vui
Khi
có người su
