Vài
Câu Vấn Đáp Về Hành Thiền
Tỳ-khưu
Dhammika
Bình
Anson lược dịch
---*---
VẤN:
Thiền là gì?
ĐÁP:
Thiền là một nỗ lực có ý thức để làm thay đổi sự
vận hành của tâm. Tiếng Phạn Pàli cho chữ Thiền là "Bhavana",
nghĩa là "làm tăng trưởng" hay "phát triển".
VẤN:
Thiền có quan trọng không?
ĐÁP:
Vâng, thiền rất quan trọng. Cho dù chúng ta muốn tốt đẹp
bao nhiêu, cũng khó mà thay đổi được tâm ý, nếu chúng ta
không thể thay đổi những tham dục vốn đã tạo nên cách
hành xử của chúng ta. Ví dụ, một người có thể nhận ra
rằng mình hay nóng nảy với vợ, và anh ấy tự hứa "Từ
đây về sau, tôi sẽ không nóng nảy như thế". Nhưng một
giờ sau, anh ấy có thể la mắng vợ mình, đơn giản là vì
anh ấy không tự tỉnh thức, sự nóng nảy đã phát khởi
mà anh không biết được. Hành thiền giúp phát triển sự
tỉnh thức và năng lực cần thiết để chuyển hóa các thói
quen đã ăn sâu trong tâm ý.
VẤN:
Tôi nghe nói rằng hành thiền có thể rất nguy hiểm. Ðiều
nầy có đúng không?
ĐÁP:
Chúng ta cần có muối để sống. Nhưng nếu bạn ăn một kí
lô muối, thì nó sẽ giết bạn. Để sống trong thế giới
hiện đại, bạn cần có xe ô tô; nhưng nếu bạn không tuân
theo luật giao thông, hay trong lúc lái xe, bạn lại say rượu,
thì xe ô tô trở thành cái máy nguy hiểm. Hành thiền cũng
giống như thế, nó cần thiết cho sự an lạc tinh thần, nhưng
nếu bạn thực hành một cách sai lạc, nó sẽ tạo ra nhiều
vấn đề. Một số người có vấn đề như buồn nản, sợ
hãi vô lý hay bệnh tâm thần, họ nghĩ rằng thiền là một
phương cách điều trị tức thời cho những vấn đề của
họ. Họ bắt đầu hành thiền và đôi khi vấn đề của họ
trở nên tồi tệ hơn. Nếu bạn có vấn đề như thế, bạn
nên tìm sự giúp đỡ của một chuyên gia tâm lý; sau khi bạn
cảm thấy khá hơn, bạn mới nên hành thiền. Một số người
khác, khi hành thiền, lại cố gắng quá mức, thay vì hành
thiền từ từ từng bước một, họ lại thực hành với quá
nhiều năng lực, và chẳng bao lâu họ kiệt sức.
Nhưng
có lẽ phần lớn những vấn đề trong khi hành thiền xảy
ra là do loại "thiền Kăng-ga-ru", hay "thiền chạy nhảy" (Kangaroo,
Đại thử, là một loài thú lớn có túi trước bụng, đặc
biệt ở Úc, có thể nhảy xa bằng hai chân sau rất khỏe).
Một số người đi đến một vị thầy để học thiền rồi
áp dụng phương pháp thiền của vị ấy trong một thời gian;
sau đó, họ đọc sách rồi quyết định thực hành theo sự
chỉ dẫn trong sách; một tuần sau, có một thiền sư nổi
tiếng viếng thăm thành phố của họ và họ quyết định
phối hợp một số lời dạy của vị ấy vào trong việc tu
thiền của họ; và chẳng lâu sau đó, họ rơi vào tình trạng
hoang mang, thất vọng. Chạy nhảy giống như con Kăng-ga-ru,
từ một phương pháp này sang một phương pháp nọ, là một
việc làm sai lầm.
Dù
sao, nếu bạn không có vấn đề nghiêm trọng về bệnh tâm
thần, và bạn hành thiền đúng chừng mực, Thiền là một
trong những điều tốt nhất mà bạn có thể tự làm cho chính
mình.
VẤN:
Có mấy pháp hành thiền?
ĐÁP:
Ðức Phật dạy nhiều pháp hành thiền khác nhau, mỗi pháp
để đối trị một vấn đề đặc biệt, hay để phát triển
một trạng thái tâm lý đặc biệt. Tuy nhiên, hai pháp thiền
phổ thông và hữu dụng nhất là quán niệm hơi thở
(anapana sati) và quán từ bi (metta bhavana).
VẤN:
Làm thế nào để hành thiền quán niệm hơi thở?
ĐÁP:
Bạn làm theo bốn bước đơn giản: chọn nơi chốn, giữ tư
thế ngồi, theo dõi hơi thở, và đối phó những trở ngại.Trước
hết, bạn tìm một nơi thích hợp, có thể một căn phòng
không ồn ào và tại nơi đó, bạn không bị quấy rầy. Thứ
hai, ngồi trong tư thế thoải mái. Tư thế tốt là ngồi với
chân xếp lại, dưới mông có kê một cái gối, lưng thẳng,
hai bàn tay xếp lên nhau đặt trên bắp đùi, và mắt nhắm
lại. Cách khác, bạn có thể ngồi trên ghế nhưng cần phải
giữ lưng cho thẳng.
Bước
tiếp theo là phần thực hành. Trong lúc ngồi yên tịnh với
mắt nhắm lại, bạn tập trung vào sự chuyển động của
hơi thở vào và hơi thở ra. Thực hiện điều này bằng cách
đếm hơi thở hay theo dõi sự phồng xẹp của bụng. Trong
khi hành thiền, vài vấn đề và khó khăn có thể sinh khởi.
Bạn có thể thấy ngứa ngáy khó chịu trên cơ thể hay đau
nhức ở đầu gối. Nếu điều này xảy ra, hãy cố gắng
giữ cơ thể thư giản, không nhúc nhích, và tiếp tục để
tâm vào hơi thở. Có thể sẽ có nhiều ý nghĩ xuất hiện
ở tâm bạn và làm xao lãng việc chú tâm vào hơi thở. Cách
duy nhất để xử lý vấn đề này là kiên nhẫn tiếp tục
đem tâm trở lại với hơi thở. Nếu bạn tiếp tục làm như
thế, cuối cùng, các ý nghĩ kia sẽ yếu đi, việc định tâm
của bạn sẽ mạnh hơn, và bạn sẽ có được những giây
phút đi sâu vào sự an lạc và thanh tịnh nội tâm.
VẤN:
Tôi nên hành thiền bao lâu?
ĐÁP:
Tốt nhất là hành thiền mỗi ngày 15 phút trong một tuần
lễ; rồi gia tăng thêm 5 phút mỗi tuần, cho đến khi bạn
có thể hành thiền trong 45 phút. Sau vài tuần lễ hành thiền
đều đặn mỗi ngày như thế, bạn sẽ bắt đầu thấy việc
định tâm trở nên tốt hơn, những ý tưởng tán loạn sẽ
giảm dần và bạn sẽ có những giây phút an hòa và tĩnh lặng
thật sự.
VẤN:
Còn quán Từ bi là sao? Phương cách thực hành như thế nào?
ĐÁP:
Khi bạn quen thuộc với pháp thiền quán niệm hơi thở và
thực hành đều đặn rồi, bạn có thể bắt đầu hành thiền
Quán Từ bi. Pháp hành này nên được thực hiện hai hay ba
lần mỗi tuần, sau khi bạn hành thiền quán niệm hơi thở.
Trước tiên, bạn chú tâm vào chính mình và tự nói những
lời như: "Xin cho tôi được khỏe mạnh và hạnh phúc. Xin
cho tôi được bình an và tĩnh lặng. Xin cho tôi thoát khỏi
mọi hiểm nguy. Xin cho tâm tôi không còn sân hận. Xin cho tâm
tôi tràn đầy tình thương. Xin cho tôi được khỏe mạnh và
hạnh phúc". Sau đó, bạn nghĩ đến những người khác,
từng người một, từ người thân thương cho đến những
người bạn bình thường - nghĩa là người mình không thương
mà cũng không ghét, và cuối cùng là đến những người mà
mình không ưa thích; ước nguyện cho họ an vui như bạn đã
ước nguyện cho chính mình.
VẤN:
Pháp hành thiền quán từ bi này có lợi ích gì?
ĐÁP:
Nếu bạn thực hành Thiền Quán Từ bi này một cách đều
đặn và với thái độ đúng đắn, bạn sẽ thấy trong bạn
có nhiều thay đổi tích cực. Bạn sẽ thấy mình có thể
chấp nhận và tha thứ cho chính mình. Bạn sẽ thấy tình cảm
dành cho người mình thương gia tăng thêm. Bạn sẽ thấy mình
thân thiện hơn với người mà trước đây mình thờ ơ và
không quan tâm; và bạn sẽ nhận thấy những ác ý hay sân
hận mà bạn đã có với người nào đó nay sẽ giảm đi,
và cuối cùng sẽ tan biến. Thỉnh thoảng nếu bạn biết ai
đó đang lâm bệnh, buồn khổ hay gặp khó khăn, bạn có thể
nghĩ đến họ trong lúc hành thiền từ bi, và thường thì
bạn sẽ thấy tình cảnh của họ được cải thiện.
VẤN:
Ðiều ấy có thể xảy ra như thế nào?
ĐÁP:
Tâm ý, khi được phát triển đúng đắn, là một công cụ
rất hùng mạnh. Nếu chúng ta biết tập trung năng lực tinh
thần và hướng nó đến người khác, nó có thể có ảnh
hưởng đến họ. Hẳn bạn đã có kinh nghiệm như thế. Có
thể bạn đang ở trong một phòng đông người và bạn có
cảm giác rằng ai đó đang chú ý đến mình. Bạn xoay một
vòng xem và biết chắc là ai đang nhìn chằm chằm vào mình.
Ðiều này đã xảy ra khi bạn bắt được năng lực tinh thần
của người khác. Thiền quán từ bi cũng giống như vậy. Chúng
ta hướng năng lực tích cực của tinh thần tới người khác
và dần dần sẽ chuyển hóa được họ.
VẤN:
Tôi có cần một vị thầy hướng dẫn hành thiền không?
ĐÁP:
Một vị thầy thì không tuyệt đối cần thiết, nhưng có
được sự hướng dẫn cá nhân của một người có kinh nghiệm
hành thiền thì chắc chắn có lợi ích. Tiếc thay, có một
số tu sĩ và cư sĩ tự xem mình là thiền sư, nhưng kỳ thực,
họ không biết họ đang làm gì. Bạn hãy cố gắng tìm một
vị thầy có tiếng tốt, có nhân cách thăng bằng và trung
thành với những lời Phật dạy.
VẤN:
Tôi nghe nói rằng thiền định ngày nay được các chuyên gia
về tâm thần và các nhà tâm lý học áp dụng rộng rãi. Ðiều
đó có đúng không?
ĐÁP:
Vâng, đúng như thế. Ngày nay, thiền được chấp nhận như
có một ảnh hưởng lớn để trị liệu tâm thần, và được
nhiều chuyên gia về sức khỏe tâm thần sử dụng, để giúp
làm thư giản, vượt qua những ám ảnh và mang đến tỉnh
thức cho chính mình. Sự hiểu biết thâm sâu của Ðức Phật
về tâm ý nhân loại đang giúp rất nhiều cho con người hôm
nay cũng giống như đã từng giúp cho con người thời xưa.
Perth,
Tây Úc, tháng 9-2004
(Trích
từ tập sách "Good Question, Good Answer",
Bhikkhu
Dhammika, ấn bản Internet)
